Zweedse taxi belooft Jorritsma een ruig ritje 'Consumenten weten niet welke taxi het goedkoopste is'

Minister Jorritsma wil de taximarkt opengooien, met Zweden als het grote voorbeeld. Het is oppassen geblazen, weten de Zweden inmiddels....

JAN Erik Ljusberg liep vijf Haagse taxi's af. Niemand wilde zijn creditcard accepteren. 'Ga eerst maar geld halen', zeiden ze.

'Hoeveel kost dan een ritje naar het Kurhaus?', vroeg Ljusberg uiteindelijk. 'Ongeveer 22 gulden.'

Het bleek na de rit 35 gulden te zijn. 'Er is nog veel mis met jullie taxi's', concludeert Ljusberg. Hij maakt deel uit van Konkurrensverket, het toezichthoudend orgaan op de marktwerking in Zweden.

Ljusberg is in Nederland om te spreken over de vrije Zweedse taximarkt. Zweden gaf tarieven en vergunningen in 1990 in één klap vrij. 'We wilden het aanbod beter aanpassen aan de vraag, en een einde maken aan de lange wachttijden.'

Zweden geldt nu als hét voorbeeld voor de Nederlandse taxi-branche, die minister Annemarie Jorritsma van Verkeer en Waterstaat in stappen wil liberaliseren.

Zij vindt de Nederlandse taxi's te duur en te weinig service bieden. Vanaf 2002 wil ze de tarieven vrijgeven. Eerder al moeten taxi's door het hele land klanten kunnen oppikken, en moeten chauffeurs zich gemakkelijker kunnen vestigen.

Ljusberg waarschuwt: 'Deregulering gaat altijd gepaard met onvoorziene effecten. ' In Zweden waren de gevolgen enorm. In de grote steden groeide het aantal taxi's de eerste zes maanden met 25 procent. 'Werklozen zagen een nieuwe kans: taxichauffeur worden.'

Taxi's waren nu op alle tijden van de dag te krijgen, en de wachttijden verdwenen als sneeuw voor de zon. Maar de chauffeurs waren niet altijd even betrouwbaar. 'Veel nieuwkomers kenden de weg niet meer. Ook werden de klanten vaak afgezet, en nam het geweld toe.'

De Zweedse regering voerde nieuwe regels in. Bedrijven en chauffeurs werden sterker gecontroleerd en aan taxichauffeurs werden zwaardere eisen gesteld. 'Mensen die veroordeeld waren wegens geweld werden uitgesloten van het vak, en ook werd er meer kennis van de taxiwereld en de regio geëist.'

Op zich was het enorme aantal taxi's in het begin niet erg, vindt Ljusberg. 'Dat was wat we wilden. Het was de bedoeling dat daarna de beste taxi's de slechte zouden verdringen. Maar dat gebeurde niet. De slechte ondernemingen weigerden belasting te betalen, en hadden daardoor lagere kosten dan de rest. Zoiets is niet te voorzien.'

Waarschijnlijk bestond deze belastingfraude al. 'Maar voorheen was het een probleem voor de fiscus, nu werd het ook nadelig voor de goede ondernemingen.'

Een ander onvoorzien effect was de ondoorzichtigheid van de tarieven. Al snel na het loslaten van de prijzen besloot de Zweedse regering dat de taxichauffeurs hun prijzen op het raam van de taxi zichtbaar moesten maken. Minister Jorritsma volgt Zweden hierin.

In Zweden heeft dit voorschrift echter nauwelijks effect. 'Nog steeds is het voor de consument moeilijk te bepalen welke taxi het goedkoopst is.' Ljusberg wijt dat aan het feit dat de taxi-tarieven nog steeds uit drie componenten bestaan: een opstaptarief, een tijdtarief (als er langzamer dan een bepaalde snelheid wordt gereden) en een kilometertarief (als de taxi boven een bepaalde snelheid rijdt).

De Zweden dachten dat de vrije markt voor lagere prijzen zou zorgen. Maar in het algemeen zijn de prijzen sterker gestegen dan de kosten van levensonderhoud. Dat was in de tien jaar daarvoor niet het geval. Toen hielden de prijzen gelijke tred met de inflatie.

Volgens Ljusberg zijn er echter grote verschillen tussen plekken waar een sterke concurrentie heerst (stedelijke gebieden) en de schaars bevolkte gebieden, waar nog veel monopolisten opereren. 'In de grote steden zijn de prijzen in elk geval minder dan de inflatie gestegen.'

De taximarkt in Zweden bestaat volgens Ljusberg uit verschillende markten. Op het schaars bevolkte platteland bestaat 90 procent van het taxiverkeer uit het vervoeren van gehandicapten, zieken en scholieren. De taxibedrijven sluiten daarvoor een contract met de gemeente. Om de order te verwerven moeten de taxi-ondernemingen openbare aanbestedingen winnen. 'De gemeenten zijn blij met dit systeem. Bij de meesten zijn de kosten aanzienlijk omlaag gegaan.'

Nadelig pakte de deregulering uit voor de individuele klanten. Op het platteland moeten die tegenwoordig meer betalen voor een taxiritje.

Een ander mechanisme dat de vrije marktprijzen verstoort, is het systeem van centrale boekingskantoren. Veel kleine ondernemers hebben zich bij zo'n kantoor aangesloten. De taxicentrales ontvangen en verdelen de opdrachten en stellen tevens de taxiprijs vast voor de aangesloten bedrijven. 'Wij willen dit onderzoeken. Ze worden te dominant. Ik denk dat we ze gaan dwingen te splitsen', zegt Ljusberg.

Ondanks de problemen op de taximarkt vindt Ljusberg de deregulering een groot succes. 'We hebben bereikt wat we wilden. Er zijn meer taxi's en de wachttijden zijn verdwenen. Bovendien is het aantal diensten sterk gedifferentieerd. Zo is er tegenwoordig een speciale regeling voor vrouwen die 's nachts alleen reizen. Ook rijden er tegenwoordig kleinere taxi's rond. Je zit daar weliswaar met opgetrokken knieën in, maar je betaalt een stuk minder.'

Ljusberg erkent dat er veel kritiek is op de deregulering van de Zweedse taximarkt. Maar hij vindt dat onterecht. 'De klagers hadden te hoog gespannen verwachtingen. Ook hebben ze een zwak geheugen. Vroeger maakte iedere cabaretier grappen over taxi's die nooit kwamen als je ze bestelde. Die grappen hoor je nooit meer.'

Meer over