ColumnPeter de Waard

Zet generatie Z ‘vadertje Karl Marx’ weer op zijn voetstuk?

Highgate cemetery, de bekendste begraafplaats van Londen, leek vorige week bij een bezoek in de meest letterlijke zin uitgestorven. Het zal met de lockdown te maken hebben, hoewel de buitenluchtattractie redelijk coronaproof lijkt en met 56 duizend graven, tombes en mausoleums groot genoeg is om afstand te bewaren.

Bij het graf van Karl Marx met op de steen zijn slogan ‘Proletariërs aller landen verenigt u’ was niemand te bekennen – geen gepensioneerde babyboomer die zijn stellingen in de jaren zestig uitentreuren had bestudeerd noch een oude arbeider die op 1 mei met de rode vlag had gezwaaid.

De invloedrijkste filosoof-econoom van de 20ste eeuw zal zich daarover niet in zijn graf omkeren. Op zijn begrafenis op 17 maart 1883 kwamen ook slechts dertien mensen af, onder wie zijn maatje Friedrich Engels. Dat stak magertjes af bij de tienduizend mensen die zich in die periode op Highgate verdrongen voor de teraardebestelling van de populaire blotevuistbokser Tom Sayers.

Dat Marx is afgedankt is best te begrijpen. De man had het goed bedoeld, maar uiteindelijk vloeide door het marxisme mogelijk meer bloed dan door alle andere ‘ismes’ samen, tenminste als stalinisme en maoïsme als uitwas van marxisme moeten worden meegeteld. Officieel houdt China het marxisme nog in ere, hoewel het staatskapitalisme meer lijkt op het neoliberalisme van de jaren tachtig en negentig.

Maar misschien is het nog te vroeg om het marxisme helemaal af te danken. Dertig jaar na de val van de Muur zou kunnen worden vermoed dat Marx voor jongeren een even onbekende grootheid is als schrijver Willem Frederik Hermans. Maar gek genoeg doet hij het goed op de moderne sociale media.

En het meest wordt hij genoemd op TikTok – het domein van de jongste tieners. Hoewel Trump daar anders over zal denken heeft het in dit geval niets met de Chinese eigenaren van doen. Het is vooral de Amerikaanse generatie Z (zoomers) die hem hebben omarmd op het zogenoemde communistische Hype House-account. Ze blijken te weten wie Lenin en Trotski zijn, zingen de Internationale en het volkslied van de Sovjet-Unie mee en koesteren ‘vadertje Karl’. De #marxism kreeg de afgelopen tijd 15,3 miljoen views van jongeren die zeggen gedesillusioneerd te zijn door de toenemende ongelijkheid, Bernie Sanders te gematigd vinden en zich door het systeem in de steek gelaten voelen.

De coronacrisis en de Black Lives Matter-beweging die openlijk met radicaal links flirt, helpen, zij het dat de zoomers niet zozeer Marx’ diep filosofische beschouwingen bespreken als wel met grappen, grollen en dansjes hun interesse in diens ideeën betuigen.

Na vijftig jaar verrechtsing onder jongeren, zal het tij weer kunnen keren als de werkloosheid explodeert. Nu neo-liberalisme en populisme hebben gefaald, is er een braakliggend terrein oor het marxisme. Hopelijk een minder bloedige versie.

Meer over