5 vragenpersoneel

Zestig vacatures, 5.000 sollicitanten: waarom is er dan toch een tekort aan treindienstleiders?

Een enkele ziekmelding bij Prorail liet woensdag het treinverkeer in het honderd lopen. Het achterliggende probleem: een schreeuwend tekort aan treindienstleiders dat al jaren aanhoudt. Waarom is dat zo moeilijk op te lossen?

Het zenuwcentrum van de Nederlandse spoorwegen.  Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Het zenuwcentrum van de Nederlandse spoorwegen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Zo machtig hoeft die arm dus helemaal niet te zijn om gans het raderwerk stil te leggen. Een enkele zieke medewerker bij spoornetbeheerder ProRail gooide woensdagochtend het treinverkeer in de war tussen Amsterdam en Amersfoort, Utrecht en Almere en Utrecht en Baarn. Duizenden reizigers moesten langer wachten op hun trein of werden met bussen vervoerd. Pas om 15.00 uur kon weer volgens het spoorboekje worden gereden.

Waarom ging het woensdag mis?

Op de verkeersleidingspost Utrecht, die waakt over het drukste deel van het spoornet, werd een van de treindienstleiders ziek. ‘We hebben nog geprobeerd een invaller te vinden voor de ochtenddienst, maar er bleek niemand beschikbaar’, vertelt een woordvoerder van ProRail. ‘Daarom moesten we de moeilijke keuze maken om minder treinen te laten rijden op sommige trajecten.’

De bezetting op de verkeersposten is al jaren krap. Normaal weet ProRail de gaten te dichten. ‘Dankzij flexibele collega’s op de posten lukt het ons bijna altijd om alle diensten te bezetten.’ Maar woensdag bleek de rek eruit. ‘Er zijn meer mensen op vakantie en door corona is de bezetting dunner.’ Net als elders blijven medewerkers bij klachten die op een coronabesmetting kunnen duiden uit voorzorg thuis.

Hadden treindienstleiders van elders niet kunnen bijspringen?

Dat is vaak niet mogelijk. ‘Een treinverkeersleider moet specialistische kennis hebben van het spoortraject dat hij of zij bedient.’ Ook een fikse toename van de reistijd is volgens ProRail niet voor iedereen praktisch haalbaar.

Hoe groot is het tekort?

ProRail heeft 750 treindienstleiders in dienst. Er zijn momenteel 60 vacatures, maar de netbeheerder heeft elk jaar weer zo’n aantal nodig vanwege het grote natuurlijke verloop. De komende jaren gaan veel van deze werknemers met pensioen. De verwachting is dat ProRail in 2023 weer op sterkte is.

De bonden denken daar anders over. Het tekort speelt al jaren en bij een aantal regionale posten is de onderbezetting structureel. Een voorval zoals woensdag in Utrecht doet zich inmiddels bijna elke maand wel een keer voor. De vakbonden hebben in mei in de cao een onafhankelijk onderzoek afgedwongen naar de werkdruk.

Wat voor maatregelen neemt ProRail om het tekort te bestrijden?

‘We proberen recent gepensioneerden en treinverkeersleiders die inmiddels elders in de organisatie werken tijdelijk in te zetten op locaties waar ze hard nodig zijn’, aldus de zegsman. Er wordt meer geld uitgetrokken voor selectie en werving: het budget daarvoor ligt dit jaar acht keer hoger dan in 2018. Vorig jaar begon ProRail een campagne onder luchtvaartpersoneel, waaronder piloten, die vanwege hun stressbestendigheid en analytisch vermogen geknipt zouden zijn voor dit werk. Het leverde tien tot vijftien nieuwe medewerkers op.

De capaciteit van de opleidingen is verdrievoudigd. Er is in mei ook een particuliere opleiding begonnen, opgezet door adviesbureau RailConnect en ict-specialist InTraffic. Die hebben in Amersfoort een verkeersleidingspost nagebouwd om studenten te trainen. De nieuwe school hoopt 18 tot 24 treindienstleiders af te leveren.

Is er belangstelling voor het vak?

Vorig jaar kwamen op vacatures liefst 5.000 kandidaten af. Maar niet iedereen wordt geschikt bevonden: een treindienstleider werkt met acht computerschermen waarop tien applicaties draaien, moet bestand zijn tegen stress en analystisch kunnen denken. De selectie voor de opleiding is pittig, met medische en psychologische tests. Slechts 5 procent van de kandidaten rondt de opleiding van acht maanden met succes af. Dat waren er in 2020 circa 70.