ColumnKoen Haegens

Wordt het vliegen, verwarming of vlees? Waarom een CO2-rantsoen voor elke Nederlander ondoenlijk is

null Beeld

Als klimaatontkenner Thierry Baudet en Milieudefensie-directeur Donald Pols het eens lijken, is er op zijn minst iets interessants gaande. Het betreft het idee van een persoonlijk CO2-budget. Elke Nederlander zou dan zijn eigen koolstofrantsoen krijgen. De een besteedt die uitstootrechten aan een extra vliegvakantie. De ander kiest voor kiloknallers of zet de verwarming een graadje hoger.

Toch reageerde Pols eerder deze zomer kritisch: ‘De staat die minutieus persoonlijk gedrag gaat reguleren via een individueel CO2-budget en bijbehorende regulerende bureaucratie. Klimaatcrisis als excuus voor een controlestaat?’ Op Twitter lijkt de leider van Forum voor Democratie het voor één keer met hem eens. Al weet hij ook hier een paranoïde coronalinkje te leggen: ‘Kartelpartijen houden nadrukkelijk de optie open om de duivelse QR-code ook voor andere dingen te gebruiken. Zoals, bijvoorbeeld: een persoonlijk CO2-budget.’

Uit een enquête in juni van TNO blijkt dat een op de drie Nederlanders wel wat voelt voor zo’n CO2-portemonnee. Zodra de overheid vervuilende bedrijven laat meebetalen, is dat maar liefst tweederde. Bewustwording gegarandeerd. Het zou bovendien een einde maken aan het irritante gekissebis over Jan die te lang onder de douche staat of de houtkachel van Truus. Gelijke monniken, gelijke kappen.

Helaas wordt het plaatje vanaf hier snel troebeler. Eerste stap: kan iemand die voor haar werk veel moet reizen individuele emissierechten bijkopen? Daar lijkt wel iedereen van uit te gaan. Zonder handel wordt het systeem te inflexibel. Klimaatvriendelijk leven levert zo geld op. Tegelijkertijd kunnen hoge inkomens straks meer CO2-rechten verbrassen.

Daar zit meteen de tweede complicatie: hoe oneerlijk pakt dit uit? Uit nieuw onderzoek blijkt dat meer dan een half miljoen armere huishoudens zo’n 40 procent meer gas gebruiken. Reden: een slecht geïsoleerde (huur)woning. Het zou een fors deel van hun CO2-budget opslokken. Dat geldt ook voor bewoners van het platteland die op de auto zijn aangewezen. Is het te doen om alle benadeelde groepen te compenseren?

Wat ons bij probleem nummer drie brengt: de uitvoering. Pols van Milieudefensie heeft gelijk als hij zich afvraagt wie dit moet controleren. De politie lijkt net wat te druk met zware misdaad om ook nog over elke schouder mee te gluren bij de slager. Misschien gaan biefstuk en benzine op de bon. Of komt er een moderne digitale versie daarvan. Ik voorzie een feest voor criminelen. Op de zwarte markt zullen alle mogelijke CO2-zonden te verkrijgen zijn.

Het goede nieuws is dat het veel simpeler kan. Ja, een eigen CO2-portemonnee past in de tijdsgeest. Elk maatschappelijk probleem wordt teruggebracht tot individuele keuzen: kijk mij goed bezig zijn. Maar in dit geval is het veel verstandiger om niet de vraagkant, maar de aanbodzijde van de economie aan te pakken. Een CO2-budget voor de grote producenten dus. Consumenten houden dan hun keuzevrijheid.

Laat dat nou net zijn waar de nieuwe Europese Green Deal voorzichtig op aanstuurt. Nu nog een stuk strenger worden. En graag hypersociaal, want als de TNO-enquête iets toont, is het dat het draagvlak voor klimaatbeleid staat of valt bij een rechtvaardige verdeling van de lasten.

Meer over