Analyse Tata Steel Europe

Wil staalbedrijf Tata Steel af van Europese tak?

Staalproductie bij Tata Steel in IJmuiden. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Volgens de laatste berichten verdwijnen er 1.600 Nederlandse banen bij staalbedrijf Tata Steel Europe. Maar gaat dat ook echt gebeuren? Daarover is het laatste woord nog niet gezegd.

Het is een aankondiging in vijf bedrijven, waar Tata Steel Europe mee bezig is. Al maanden weet het bedrijf dat er klappen zullen vallen in het personeelsbestand, maar slechts heel langzaam, stukje bij beetje, wordt duidelijk hoe erg het gaat worden. De laatste stand van zaken lijkt te zijn: bij Tata Steel Europe moeten drieduizend banen weg, waarvan meer dan de helft in Nederland. Maar of het ook echt zo gaat lopen?

De perikelen bij Tata Steel Europe zijn divers. De Britse bedrijven in de groep presteren belabberd, het rendement is laag, de milieukosten stijgen en zullen verder stijgen, handelsconflicten maken de afzet van staal moeilijker. Maar of er om die reden 1.600 man uit moet in IJmuiden, dat vindt vakbondsbestuurder Aad in ’t Veld van de FNV te snel gaan. ‘Het klopt dat het rendement nu laag is. Maar in de staalindustrie is dat heel normaal. Je hebt elke vijf jaar wel zo’n dip, en deze is niet dieper dan andere. Het punt is dat je in jaren dat het goed gaat genoeg moet verdienen.’

Prijsklem

Hij is niet de enige die de problemen van het concern nuanceert. Stijn Demeester volgt bij ING Financial Markets enkele staalbedrijven, vooral ArcelorMittal, ’s werelds grootste staalmaker en bijna vier keer zo groot als Tata Steel. In het verleden was het grote probleem dat Chinese bedrijven agressief oprukten en hun staal dumpten op de Europese en Amerikaanse markten. Maar dat is nu veel minder het geval, volgens Demeester. Het probleem van nu is anders: de vraag naar staal stagneert en dus is de prijs laag. Tegelijkertijd was de prijs van de grondstof ijzererts erg hoog. Dat komt, legt Demeester uit, door een milieuramp die begin dit jaar een van de grote ijzermijnen in Brazilië lamlegde. ‘De industrie zat dus in een prijsklem’, zegt Demeester.

Maar beide problemen zijn al over hun dieptepunt heen. De prijs van staal trekt voorzichtig aan, en Demeester ziet op termijn alweer perspectieven. De prijzen van erts zijn al stevig gedaald. In de zomer was de prijs opgelopen tot 120 dollar per ton, maar inmiddels is die gedaald naar 75 euro. Heel gemiddeld dus.

ArcelorMittal reageerde snel op de prijsklem en sloot tijdelijk een paar van zijn fabrieken, goed voor vier miljoen ton per jaar. ThyssenKrupp en Tata Steel Europe waren aanzienlijk trager. Zij waren verwikkeld in een jarenlange aanloop naar een fusie, en daarbij konden ze geen arbeidsonrust gebruiken. Die fusie ketste dit voorjaar af op harde voorwaarden van de Europese Commissie. Daarop maakte ThyssenKrupp meteen bekend zesduizend banen te zullen schrappen, maar Tata Steel is er nog steeds niet uit.

Dat er in IJmuiden 1.600 banen zullen verdwijnen, is al met al nog geen uitgemaakte zaak. De ondernemingsraad kan veel tegenhouden en IJmuiden heeft ook nog zijn eigen raad van commissarissen die besluiten kan tegenhouden. Ook vakbondsbestuurder In ’t Veld ziet het niet zo snel gebeuren. ‘We hebben nog tot oktober 2021 een werkgelegenheidsgarantie’, zegt hij, al laat hij wel doorschemeren dat die niet koste wat het kost overeind hoeft te blijven.

Eigen broek ophouden

Het Indiase moederbedrijf Tata wil dat Tata Steel Europe eindelijk eens zijn eigen broek gaat ophouden. De winsten zijn nu zo laag, dat het onmogelijk is om daaruit de investeringskosten te betalen. Maar In ’t Veld ziet dat anders. ‘In IJmuiden worden nog steeds goede winsten gemaakt’, zegt hij. Volgens hem boekte IJmuiden vorig jaar zo’n 450 miljoen euro winst. Probleem is dat de Britse zusterbedrijven alsmaar zware verliezen boeken.

In ’t Veld denkt dat Tata af wil van Tata Steel Europe. Eerst poogde Tata dat te realiseren door de fusie met ThyssenKrupp, maar die weg is afgesneden. ‘Ik denk dat ze nu op zoek zijn naar andere kopers.’ Dat zou kunnen kloppen; onlangs kocht het Chinese bedrijf Jingye voor 81 dollar een deel van het Britse Tata, waar ook het Nederlandse FN Steel bij hoort.

Klimaatbeleid

Maar is Europa nog wel een aantrekkelijke locatie voor staalproductie? Door milieubeleid worden fabrieken hier op kosten gejaagd. Alleen al de emissierechten die Europese staalproducenten moeten aanschaffen, betekenen een kostenpost van 50 euro per ton, zegt Charles de Lusignan van Eurofer, de Europese organisatie van staalproducenten. Indiase of Chinese bedrijven hebben die kostenpost niet.

Dat klimaatbeleid zal alleen maar strenger worden en het Europese staal dus duurder maken. Maar er is redding op komst. De aanstaande voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, heeft het al aangekondigd, zij het zonder details te geven: er komt een carbon border adjustment’, oftewel een CO2-heffing op importstaal. Daarmee moet de CO2-uitstoot van importstaal evenveel worden belast als bij Europees staal.

En aldus komt het lot van Tata Steel IJmuiden toch nog in handen van een Nederlander: Europees commissaris Frans Timmermans zal die CO2-heffing mede moeten vormgeven.

Meer over