Wie durft nog te sparen bij een kleine bank?

Spaarders bij Van der Hoop Bankiers hebben een harde les geleerd: een hoge rente kan wel degelijk duiden op een hoog risico....

Op het Zuid-Friese platteland, in Oldeberkoop, staat het nieuw gebouwde hoofdkantoor van Bank Bercoop. Het uiterlijk doet anders vermoeden, maar het betreft hier een ouderwetse spaarbank, in 1902 opgericht door notabelen. Bijzonder? In de eerste helft van de 20ste eeuw bepaald niet. Toen telden Nederlandse dorpen en steden honderden van die banken. Maar in de tweede helft begonnen ze samen te klonteren en aan het eind van de eeuw is bijna elke bank gevangen in het logo van ABN Amro, ING, Rabo, Fortis of SNS. Zo niet Bank Bercoop, in 2006 wellicht de kleinste bank van Nederland.

Van der Hoop Bankiers, de effectenbank die op 16 december failliet is verklaard en nu vele honderden spaarders nachtmerries bezorgt, was vorig jaar hard op weg te krimpen tot het formaat van Bank Bercoop. Het balanstotaal eind 2004 van Van der Hoop was 403 miljoen euro. Halverwege 2005 was het 358 miljoen, eind oktober 309 miljoen euro. Bank Bercoop scoorde eind 2004 278 miljoen euro.

Wat is klein? Op de bankbalans van de Rabo Groep prijkt eind 2004 202 miljard euro. Daar past Bank Bercoop ruim zevenhonderd keer in. De Nederlandse poot van ABN Amro heeft eind september een balans van 91,7 miljard euro; ruim driehonderd keer Bercoop. Van Lanschot Bankiers (ook wel eens een kleine bank genoemd) heeft halverwege 2005 17,6 miljard euro op de balans staan. Ja, Bank Bercoop is klein.

Spaarders vragen zich na het Van der Hoop-drama af of een kleine bank ook een onveilige bank is. Dat blijkt onder meer uit vragen die de Volkskrant ontvangt. Zeker als het balanstotaal terugloopt, zoals ook bij Bercoop. Zeker als ook de balanspost toevertrouwde middelen daalt – wat bij Van der Hoop een teken was voor onraad ruikende klanten.

Het antwoord van bestuursvoorzitter Willem Nijboer komt er min of meer op neer dat dit een uit de lucht gegrepen vergelijking is. ‘In 2004 is de post toevertrouwde middelen lager, omdat we bewust minder spaargeld hebben aangetrokken’, zegt Nijboer. ‘Het geld was niet nodig, omdat de kredietvraag niet zo groot was. U zult zien dat de post over het jaar 2005 stijgt. Voorts: Van der Hoop was actief in effecten, in derivaten, in de valutahandel. Wij zijn een regionale instelling, voor meer dan de helft in handen van een coöperatie, en onze producten zijn hypotheken, spaarrekeningen en betalingsverkeer.’

Niet dat het de afgelopen jaren allemaal op rolletjes liep. In 2004 nam Friesland Bank (balanstotaal bijna negen miljard euro) een belang van 45 procent in Bank Bercoop. ‘We blijven zelfstandig, maar deze kleine instelling ziet zichzelf gesteld voor forse investeringen. Bijvoorbeeld om internetbankieren mogelijk te maken en om te kunnen voldoen aan de hogere eisen van toezichthouders. Vroeger konden we volstaan met een parttime controller. Nu moet er een compliance officer zijn en wordt de interne controle opgevoerd. Als je dat allemaal moet inhuren, wordt dat veel te duur. Dat doen we nu samen met Friesland Bank.’

Geen tweede Van der Hoop Bankiers in Friesland, wil Nijboer maar zeggen.

De andere kleine banken uit het bijgaande overzicht – ze hebben gemeenschappelijk dat ze momenteel spaarders aantrekken met hoger dan gemiddelde rentetarieven – leggen minstens zo geduldig uit dat bankieren op kleine schaal niet per se gevaarlijk is. Daaronder is de kleinste bankverzekeraar van Nederland, de Robein Groep, waarvan het balanstotaal vijftienhonderd keer past in dat van grote broer ING. ‘Een wat apart bankje’, zegt bestuursvoorzitter Eric Reintjes over de Robein Bank. Die werd in de jaren negentig opgericht om diensten te verlenen aan Robein Leven, de verzekeraar die toen koopsompolissen verkocht. ‘De activiteiten zijn verder traditioneel: hypotheken en garantieproducten.’

Dat neemt niet weg dat een kleine bank sneller zal omvallen dan een grote. De historie bewijst dat ook. Het bankiershuis Texeira de Mattos ging eind jaren zestig ten onder door fraude. In 1981 ging de Amsterdam American Bank failliet. Onder meer de gemeenten Urk, Monster, Hillegom en Nieuwegein gingen voor tonnen het schip in. Ze hadden deposito’s aangehouden bij de Amsterdam American omdat dat een kwart procent meer rente bood dan de concurrentie. De gemeenten hebben tot in de 21ste eeuw geprobeerd hun geld terug te krijgen, onder meer door procedures aan te spannen tegen De Nederlandsche Bank, wegens ontoereikend toezicht.

De kleine hypotheekbanken Westland-Utrecht en de Tilburgsche stonden begin jaren tachtig op het punt failliet te worden verklaard. Grote verzekeraars en banken schoten te hulp en namen de problemen voor hun rekening.

Het officieuze bankroet van Slavenburg stamt ook uit die jaren. Slavenburg – nog steeds is corruptie vrijwel de enige associatie met die naam - werd uiteindelijk in de ‘veilige haven’ Credit Lyonnais geloodst.

Na het faillissement van Texeira – het laatste waarbij particuliere rekeninghouders werden getroffen – is de financiële wereld gaan werken aan een vorm van een garantieregeling. De huidige regeling vergoedt de schade tot twintigduizend euro per rekeninghouder. Dochterbanken van de grote financiële instellingen worden veelal gedekt door hun moeder. SNS Reaal laat bijvoorbeeld weten geheel aansprakelijk te zijn voor ASN Bank en CVB Bank. De Levob Bank ‘is’ van Achmea, de Direktbank van Fortis, Regio Bank is van ING, en een vreemde vogel als de Hollandse Beleggingsgroep, die ook figureert in het overzicht van de spaartarieven dat de Volkskrant geregeld publiceert, blijkt onderdeel te zijn van het Duitse Allianz, een van de grootste verzekeraars ter wereld.

Een grote en sterke moeder wil echter niet zeggen dat zij altijd alle eventuele problemen van de dochter zonder meer oplost. Volgens de woordvoerder van De Nederlandsche Bank is de moeder bij een zelfstandige bank die als zelfstandige eenheid onder toezicht van DNB staat, niets meer of minder dan een grootaandeelhouder. Die kan weliswaar kapitaalkrachtig zijn, maar kan nooit verplicht worden over de brug te komen bij problemen.

Dat is bijvoorbeeld het geval bij de Garantibank, de Yapi Kredi Bank Nederland en de Akbank, aldus de woordvoerders van die banken. De DHB Bank is een geval apart. Moeder Demir Halk verkocht twee jaar geleden tweederde van de aandelen aan particuliere investeerders.

Meer garanties zijn er als de buitenlandse bank met een bijkantoor op de Nederlandse markt opereert. Banken van de lidstaten van de Europese Unie komen daarvoor in aanmerking. De bank mag hier opereren op basis van de vergunning in het homeland. Argenta Spaarbank is een voorbeeld: de Nederlandse tak is een bijkantoor van de Belgische Argenta Groep, in omvang de vijfde bank voor particulieren van België, met een balanstotaal van meer dan negentien miljard euro. De aandelen zijn in handen van de familie Van Rompuy.

De spaarder die, wellicht aangetrokken door hogere rentetarieven, overweegt zijn spaargeld bij een kleine bank weg te zetten, heeft meer informatie nodig dan degene die kiest voor een grote bank. Sparen is na het faillissement van Van der Hoop Bankiers niet gevaarlijker geworden, maar wel ingewikkelder.

Meer over