Werkproject levert banen op voor bijna 800 vluchtelingen

Startbaan, een banenproject voor vluchtelingen, heeft zijn doelstelling ruimschoots gehaald. Maar het succes heeft ook een schaduwkant.

Joris Zwetsloot
Yacuub Siidali Abdurahman (links) aan het werk bij Finsa in Vlissingen, een Europees bedrijf dat onder meer MDF-platen produceert. Beeld Aurelie Geurts
Yacuub Siidali Abdurahman (links) aan het werk bij Finsa in Vlissingen, een Europees bedrijf dat onder meer MDF-platen produceert.Beeld Aurelie Geurts

Bijna 800 vluchtelingen zijn de afgelopen drie jaar aan werk geholpen via het project Startbaan van VluchtelingenWerk Nederland en de Stichting UAF, die hoger opgeleide vluchtelingen helpt met een studie. Eenderde van deze groep heeft betaald werk gevonden. De anderen lopen stage, doorlopen een leer- en werktraject of volgen een opleiding met baangarantie.

Dat maken de initiatiefnemers vandaag bekend bij de officiële afsluiting van het project. Er hebben zich 2.600 vluchtelingen aangemeld voor deelname aan Startbaan. De doelstelling van het project was om zeshonderd van hen in elk geval tijdelijk aan het werk te helpen. Dat doel is dus overtroffen. De grootste groep deelnemers kwam terecht in de sector zorg en welzijn. Het project werd gefinancierd door de Postcode Loterij, die 3 miljoen euro beschikbaar stelde.

Het succes van Startbaan heeft ook een schaduwkant. Zeker twee op de drie vluchtelingen die zich in eerste instantie meldden voor het project, voldeden niet aan de minimumeisen voor baan- of studiebemiddeling. Ondanks het in Nederland verplichte inburgeringdiploma waren zij volgens de 'jobcoaches' nog niet klaar voor introductie op de arbeidsmarkt, laat staan voor een baan zonder begeleiding.

Bekwaam

De Nederlandse taal was het grootste struikelblok, zegt Dorine Manson, directeur van VluchtelingenWerk. 'Vaak wordt gedacht dat vluchtelingen na hun inburgeringsexamen volwaardig kunnen meedraaien in de samenleving. Maar een praatje met de buurman is heel wat anders dan professioneel contact met klanten of collega's.'

Van de 789 succesvolle deelnemers is tweederde nog afhankelijk van begeleiding. Hun 'baan' varieert van vrijwilligerswerk tot een opleiding met baangarantie. Die begeleiding is volgens Manson voor vluchtelingen meestal noodzakelijk om überhaupt een kans te krijgen van een werkgever.

'Een garagehouder heeft bijvoorbeeld een goede monteur nodig, maar wil er eerst vrijblijvend achter komen of een kandidaat bekwaam is. Als blijkt dat een monteur genoeg technische vaardigheden bezit, maar nog bijgeschoold moet worden op het gebied van veiligheid, dan financierde Startbaan dat. Per vluchteling was daarvoor zo'n 1.000 euro beschikbaar.'

Tekst gaat verder onder de grafiek.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Veel werkgevers hebben last van koudwatervrees als het aankomt op het aannemen van asielzoekers, zegt bijzonder hoogleraar integratie en migratie Jaco Dagevos van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Asielzoekers ontbreekt het vaak aan contacten die hen bij werkgevers kunnen introduceren.

Startbaan was een belangrijk project, vindt Dagevos - die er zelf niet bij betrokken was. Onderzoek wijst volgens hem keer op keer uit dat het voor asielzoekers bijzonder lastig is om werk te vinden, met name in de eerste jaren van hun verblijf in Nederland. 'Vluchtelingen worden niet alleen gehinderd door taalachterstanden, maar ook doordat buitenlandse diploma's in Nederland vaak niet worden erkend.'

Precies daarom houdt Manson van VluchtelingenWerk haar hart vast voor de toekomst. De financiering van dit werkproject is ten einde. 'Startbaan heeft bewezen dat een klein zetje in de rug enorm helpt. Maar er is nog geen concreet plan voor de tienduizenden vluchtelingen die nu in de asielzoekerscentra zitten - de werklozen van de toekomst.'

Abdurahman (32), kwam in 2009 naar Nederland uit Somalië. Hij heeft een jaarcontract als magazijnmedewerker bij Finsa.

'Laat maar, dacht ik na de zoveelste afwijzing. In 2012 haalde ik mijn inburgeringsexamen, maar dat was lang niet genoeg voor vast werk. In Nederland heb je papieren nodig om ergens aan de slag te kunnen.

'In Somalië werkte ik in de winkel van mijn vader. Hij verkocht levensmiddelen. In Nederland was het stukken moeilijker om werk te vinden. Dus zat ik thuis, te niksen. De hele dag binnen zitten voelde niet goed. Ik wilde gewoon werken.

'Via het maatschappelijk werk kon ik af en toe wat doen, met behoud van uitkering. Ook deed ik seizoensarbeid, aan de lopende band bij een conservenfabriek. Maar het grootste deel van de tijd, was er weinig te doen.

'Toen kwam ik via VluchtelingenWerk terecht in het Startbaanproject. Zij hebben mij aan het werk gezet bij Finsa in Vlissingen. Eerst werkte ik voor niks, om mijn taal te verbeteren. Later ben ik aan de slag gegaan op een soort leerfunctie, met de bedoeling dat later uit te breiden naar een echte baan. Op kosten van Startbaan heb ik vervolgens mijn vorkheftruckdiploma kunnen halen. Dat ging goed. Dus toen kreeg ik een echt contract.

'Ik werk met vier collega's in het magazijn. We maken bestellingen klaar voor klanten. We lachen een hoop met elkaar. We maken elke dag veel grapjes met elkaar en ik leer steeds beter Nederlands. Ik maak me nuttig en ik voel me gezond. Ik kan mijn gezin onderhouden. Het is goed om weer aan de slag te zijn.'

De functie die Abdurahman vervult, werd normaal gesproken gedaan door uitzendkrachten. 'We waren niet per se op zoek naar iemand', zegt Abdurahmans leidinggevende bij Finsa Nando Pfaff, die hem bijstaat tijdens het telefonische interview. 'Maar de vrouw van de directeur is werkzaam bij VluchtelingenWerk. Via haar kwamen we in aanraking met dit project. En ja, als we ons werk kunnen koppelen aan sociaal verantwoord ondernemen is dat een makkelijke keuze.'

Firas Al Khoury (30) kwam in 2011 in Nederland uit Irak. Hij heeft een jaarcontract als basisarts in het academisch ziekenhuis MUMC+ Maastricht.

'Het UAF (een stichting die hoger opgeleide vluchtelingen ondersteuning biedt, red.) heeft mij geholpen mijn weg te vinden in medisch Nederland. In Irak was ik arts op de spoedeisende hulp. Maar om in Nederland aan de slag te mogen, heb je een zogeheten BIG-registratie nodig. Voor dat diploma moest ik de taal bovengemiddeld kundig zijn en een commissie moest bepalen of ik voldoende bekwaam ben om in Nederland arts te zijn.

'Tijdens het studeren, liep ik stage bij een huisartsenpraktijk in de buurt van Roermond, later bij het VieCurie ziekenhuis in Venlo. Startbaan heeft me geholpen bij het vinden van die stage. Het was fijn om niet alleen in de boeken te zitten. Ik heb er veel geleerd.

'Het mooie van het Nederlandse dokterberoep is de discussie met de patiënt. Door de gesprekken gaan mensen echt achter een behandeling staan. Zo worden ze sneller beter. In Irak vertrouw je de dokter en doe je alles wat hij zegt.

null Beeld
Beeld

'Je mag blij zijn als je leeft'

'Of je wordt boos, zoals ik heb meegemaakt. Ik moest vluchten omdat mensen wraak wilden nemen vanwege een sterfgeval bij mij op de spoedeisende hulp. Werken in een oorlogssituatie, is redden wat je kan. Je mag blij zijn als je leeft. Hier zoeken we meer naar kwaliteit van leven.

'Na mijn BIG-registratie was een baan vinden niet moeilijk. Mijn jobcoach van het UAF hielp mij met de brief. En na mijn eerste sollicitatie werd ik aangenomen bij het MUMC in Maastricht.

'Ik ben arts-assistent op de afdeling hartchirurgie. Dat is de eerste stap die Nederlandse dokters zetten na hun opleiding. Ik weet nog niet waarin ik mij wil specialiseren - spoedeisende hulp of hartchirurgie. Ik kijk wel waar ik kansen krijg.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over