NieuwsNederlandse Spoorwegen

Weinig begrip voor drastische bezuinigingen die NS vanwege corona wil doorvoeren

Vervoersdeskundigen en vakbonden zetten vraagtekens bij de forse ingrepen die de Nederlandse Spoorwegen maandag hebben aangekondigd om de gevolgen van de coronacrisis op te vangen. Het bedrijf wil 2.300 van de bijna 18 duizend banen in Nederland schrappen. Loonsverhoging zit er de komende twee jaar niet in.

Passagiers in de trein naar Groningen. Beeld SOPA Images/LightRocket via Gett

Met de maatregelen wil de NS gaten dichten die de virusuitbraak in zijn begroting slaat. Eind mei zei de vervoerder te vrezen dat het tot 2025 ruim 4,7 miljard aan inkomsten gaat missen, omdat miljoenen reizigers wegblijven. Een van de redenen die de NS daarvoor aanvoerde is de halvering van het aantal zitplaatsen in de trein, waartoe in mei werd besloten. Het bedrijf ging er vanuit dat beperking tot ver in 2021 zou duren.

Juist die maatregel sneuvelt alweer. Met ingang van vandaag kunnen reizigers weer overal in de trein gaan zitten, in plaats van alleen op de zitplaatsen aan het raam.

Toch houdt de NS vast aan de sombere vooruitzichten, laat een woordvoerder weten. ‘Veranderende inzichten betekenen niet dat we nu niks kunnen doen. Want we hebben op dit moment te maken met minder reizigers en minder opbrengsten. Daarom zijn maatregelen nodig om weer tot een financieel gezond NS te komen, ook na corona.’

Slechts een rimpeling

Volgens Bert van Wee, hoogleraar transportbeleid van de TU Delft, is er niet veel onderzoek om beleid op af te stemmen. ‘Maar uit een literatuurstudie blijkt dat crises als de aanslagen in de VS en de olieboycot van 1973 niet meer dan een rimpeling veroorzaken in ons reisgedrag.’ In China bleken mensen na de beëindiging van de lockdown juist meer te reizen. ‘Maar dat kan ook een piek zijn geweest omdat ze de schade inhaalden en weer familie bezochten.’

De NS verwijst naar een peiling die het in april uitvoerde, waaruit bleek dat een op de drie reizigers verwacht vaker thuis te werken. ‘Maar dat is wat mensen nu denken. Misschien denken ze weer anders op het moment dat er een vaccin is’, aldus Van Wee.

‘Hoe serieus kun je een steekproef nemen als je die midden in de crisis houdt?’, zegt bestuurder Henri Janssen van de vakbond FVN Spoor. ‘Ik begrijp wel dat mensen drie maanden geleden vanwege het besmettingsrisico zeiden: we gaan maar even niet met het openbaar vervoer. Maar inmiddels zie ik de trein naar Zandvoort elk weekeinde bomvol zitten.’ De aannames waarop de NS de daling van de passagiersaantallen baseert, zoals meer thuiswerken, noemt hij ‘boterzacht’.

Aan de andere kant kan de NS misschien ook niet anders, denkt Erik Verhoef, hoogleraar ruimtelijke economie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. ‘Het bedrijf beschikt ongetwijfeld over veel informatie die wij niet hebben, maar dan nog moet het veel aannames doen. Er is geen enkel model afgestemd op schokken van deze omvang.’

Sombere vooruitzichten

Het spoor in Nederland, met een dicht netwerk en hoogfrequente lijnen, is ingericht op veel reizigers, aldus Verhoef. ‘Veel vaste kosten dalen niet als de klanten wegblijven.’ Is de NS niet erg vroeg gekomen met zijn sombere vooruitzichten, drie maanden in de coronacrisis? ‘Dat is een terechte vraag. Als de toestand in een herzien scenario hopelijk minder dramatisch uitvalt en de bezetting flink hoger wordt, zullen de voorspelde tekorten ook fors kleiner uitvallen.’

Directeur Freek Bos van de reizigersvereniging Rover vindt de NS voorbijgaat aan de kansen die de crisis biedt. ‘Misschien gaan mensen inderdaad meer thuiswerken. Die doen dan misschien hun tweede auto de deur uit en gaan meer reizen met het ov.’ Nog maar een jaar geleden voorspelde de NS dat het spoor in 2027 zou dichtslibben vanwege de explosieve groei van het aantal reizigers. ‘Waar is die groei gebleven?’

In klimaatakkoorden en woningbouwplannen wordt een grote rol wordt toegekend aan het openbaar vervoer, stelt Bos, en elders ook. ‘Kijk naar de compensatie voor Zeeland voor het wegblijven van de marinierskazerne. Waar vragen de Zeeuwen om? Om meer Intercity’s en een beter stationsgebied in Vlissingen.’

Lees ook

Corona vergt bij NS vijf jaar herstel: pas in 2025 weer op het niveau van 2019
De coronacrisis eist een zware tol van de Nederlandse Spoorwegen. Tot 2025 vreest het bedrijf ruim 4,7 miljard aan inkomsten mis te lopen. Er verdwijnen banen en de vernieuwing van het treinenpark wordt geschrapt of opgeschort.

Krijgen deze keer alleen ‘goede’ bedrijven steun?
De rekening van de kredietcrisis kwam vooral bij de burger terecht. Om herhaling te voorkomen, zou de overheid in de coronacrisis alleen ‘goede’ bedrijven moeten steunen. Gaat dat ook gebeuren?

Hoe bereidt de NS zich voor op de post-corona-drukte? Een tripje met een proeftrein vol schermen en stickers
Hoe voorkomen ov-bedrijven dat treinen veranderen in rijdende besmettingshaarden als ze weer drukker worden? Een tripje met een van de ‘anderhalvemeter-intercity’s’ waarmee de NS nu experimenteert.

Meer over