'Was het niet gewoon onfatsoenlijk?'

De commissie die de financiële crisis in de VS onderzoekt, begon woensdag met een kritisch verhoor van vier bankiers...

Van onze correspondent Philippe Remarque

WASHINGTON ‘Luister, ikzelf krijg geen enkele bonus, voor het derde jaar achtereen’, zegt John Mack, topman van zakenbank Morgan Stanley. In de pauze van de hoorzitting wordt hij bestormd door verslaggevers met lastige vragen. ‘Wat moet het Amerikaanse volk denken van de gigantische bonussen die Wall Street nu toch weer gaat uitkeren?’, briest een van hen.

Het is de vraag van de dag in Amerika. Wall Street bloeit alweer, terwijl Main Street nog bloedt, en de woede in het land is groot. Vraag het aan een willekeurige forens in de metro, en hij zal zeggen dat de bonussen onverdiend zijn. ‘Zij hebben toch hulp van de overheid gekregen? En nu strijken ze weer veel geld op, terwijl gewone mensen lijden’, zegt een portier op weg naar zijn werk.

Morgan Stanley-topman Mack vindt ook dat Wall Street beter moet luisteren. ‘De economie is er nog heel slecht aan toe, de werkloosheid is 10 procent. Het is begrijpelijk dat mensen boos zijn.’

Maar hij vraagt begrip. ‘Ik heb een bedrijf te leiden’, zegt hij. ‘Wij hebben een van de beste jaren in de geschiedenis beleefd. Het heeft gevolgen als je dat niet in de beloning uitdrukt. Je ziet nu al dat goede mensen het bedrijf verlaten, en niet alleen bij Morgan Stanley, omdat hun beloning elders beter is.’

Mack is een van de vier topbankiers die woensdag min of meer in het beklaagdenbankje zitten. Ze worden in een statige zaal op Capitol Hill ondervraagd door de onderzoekscommissie die de oorzaken van de financiële crisis moet blootleggen. Als zelfbenoemde vertegenwoordiger van het berooide volk zit een oude vrouw in de zaal met op haar T-shirt de tekst: ‘Ontsla ze allemaal!’ Ze heeft 12 duizend dollar verloren door de verkeerde beslissingen van Bank of America, zegt ze.

Voor de commissie getuigen Lloyd Blankfein van Goldman Sachs, James Dimon van JPMorgan Chase, John Mack van Morgan Stanley and Brian Moynihan van Bank of America.

Natuurlijk zeggen ze alle vier dat ze de commissie nuttig vinden en dankbaar zijn dat ze hun mening mogen geven. Maar de eerste ondervraging verloopt vinnig.

‘Wat is uw belangrijkste nalatigheid geweest?’, wil voorzitter Phil Angelides weten. Blankfein, een kalende man met het stemgeluid en de dictie van Woody Allen, noemt de grote hoeveelheid leningen ten opzichte van het eigen kapitaal (leverage) die zijn bank Goldman Sachs aandurfde voor het kaartenhuis in elkaar stortte.

Was het niet gewoon ‘onfatsoenlijk’ dat Goldman Sachs zijn investeerders winst voorspiegelde en risico’s verzweeg?, wil Angelides weten. ‘Wij opereren in de context van de wereld zoals die is’, antwoordt Blankfein. ‘En dit was zeer typisch gedrag.’

‘Zou ik het anders hebben gedaan als ik wist wat ik nu weet? Natuurlijk.’ Maar de investeerders namen het risico dat de bank aanbood. ‘Zo werkt de markt.’

‘Ik weet hoe de markt werkt’, zegt Angelides korzelig. Hij wijst erop dat Goldman Sachs een topbeoordeling voor de riskantste producten vroeg, en intussen in feite inzette op het falen daarvan. ‘Het klinkt mij een beetje in de oren als het verkopen van een auto met kapotte remmen en dan een levensverzekering kopen op de koper van die auto.’

Zo stuit de commissie in de eerste hoorzitting op de bekende onbevredigende antwoorden: we deden het allemaal, de investeerders wilden het zelf, we zagen niet dat het risico te groot was.

Maar Capitol Hill is niet de enige plaats waar de bankiers onder vuur liggen. Dezer dagen hebben verschillende instanties het voorzien op de recordbonussen die vanaf deze week worden aangekondigd. De New Yorkse aanklager Cuomo bemoeit zich er weer mee. Banktoezichthouder FDIC wil extra geld heffen bij banken die met hun beloningsstructuur riskant gedrag stimuleren.

Het Witte Huis van president Obama is ook kwetsbaar voor de verontwaardiging over de bonussen. De redding van Wall Street en de automakers in Detroit is veruit zijn impopulairste maatregel.

Minister Geithner van Financiën ligt onder vuur – van links en rechts. Critici eisen inzage in het besluitvormingsproces over de redding van verzekeringsgigant AIG. Geithner, toen nog leider van de centrale bank van New York, stopte miljarden aan belastinggeld in de uitbetaling van de schuldeisers, veelal dezelfde banken die het nu weer zo goed doen.

Om de boosheid te kanaliseren kondigt president Obama donderdag een nieuwe heffing aan op de twintig grootste banken. Zo wil hij 120 miljard terugwinnen die is uitgegeven aan de redding van het financiële systeem. De banken protesteren dat ze het geleende geld al hebben terugbetaald, met rente.

Maar in het huidige politieke klimaat worden ze niet gehoord. Zoals analist Doug Elliot van de Brookings Institution zegt: ‘Het publiek steunt op het moment alles, tot en met het doodschieten en verbranden van de bankiers.’

Meer over