Reportage

Warmtepompen, laadpalen, windmolens: de energietransitie schreeuwt om mensen

De vraag naar warmtepompen is groot, maar personeel om ze aan te sluiten is schaars. En dat is maar één voorbeeld. De energietransitie vraagt om veel en veel goed opgeleide technici. Installatiebedrijf Breman, een familiebedrijf, is een eigen Academy begonnen.

Tjerk Gualthérie van Weezel
Opleider Bart Borst (r.) van de Breman Academy geeft afgestudeerd conservatoriumstudent Roy Hingstman instructie over hybride warmtepompen. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Opleider Bart Borst (r.) van de Breman Academy geeft afgestudeerd conservatoriumstudent Roy Hingstman instructie over hybride warmtepompen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

‘Voor de bouwplaats ben ik het type niet. Maar bij de mensen thuis langs, dat vind ik wel leuk’, zegt Roy Hingstman (24). Aan het conservatorium studeerde hij gitaar, maar van zijn instrument kan hij vooralsnog niet leven. Dus wordt hij sinds vier maanden intern opgeleid bij installatiebedrijf Breman uit Genemuiden. En toert hij inmiddels ‘lekker in mijn eigen bus’ naar huizen om de verwarming te controleren.

Vandaag staat er iets anders op het programma. Samen met een groep collega’s krijgt Hingstman les op de Breman Academy in Zwolle. In een lichte en ruime fabriekshal bestuderen ze onder leiding van een instructeur aandachtig de bijzonderheden van de nieuwste hr-ketels en warmtepompen. Aan schotten van spaanplaat hangen apparaten van verschillende merken en maten keurig naast elkaar in het gelid. Routineus schroeft Hingstman er een open.

Wie overweegt de techniek in te gaan – van afgestudeerd muzikant tot beginnend vmbo-leerling – wordt met open armen ontvangen. Al jaren is het tekort aan personeel in de sector groot en dat loopt alleen maar op. In totaal hebben de installatiebedrijven nu ongeveer 20 duizend vacatures openstaan. De verwachting is dat het tekort de komende jaren zal groeien tot 40 duizend, ongeveer een kwart van het aantal mensen dat nu in de sector werkzaam is.

Opgelopen gasprijzen

Belangrijkste oorzaak: de energietransitie. Doekle Terpstra, voorzitter van brancheorganisatie Techniek Nederland, somt op waar de sector zoal bij betrokken is. ‘Voor windmolens op zee zijn techneuten nodig, er moeten 1,5 miljoen laadpalen worden neergezet, er zijn 100 duizend energiezuinige nieuwbouwwoningen per jaar nodig, volgend jaar moeten alle kantoorgebouwen in Nederland beschikken over energielabel C en per 2030 moeten 1,5 miljoen bestaande woningen zijn verduurzaamd.’ En dan heeft hij het nog niet eens gehad over de opdracht om alle Nederlandse scholen goed te ventileren.

De opgelopen gasprijzen verhogen sinds oktober de druk op de sector, een effect dat wordt versterkt door een verhoging van de subsidie op hybride warmtepompen en zonnepanelen. De vraag ernaar is verdubbeld.

In redelijk geïsoleerde bestaande woningen valt ongeveer 60 tot 70 procent aan gasverbruik te besparen met een hybride warmtepomp. Het toestel haalt warmte uit de buitenlucht en verwarmt daarmee de woning. Alleen bij flinke kou gaat de hr-ketel aan. Ook met de royale subsidies kost zo’n hybride pomp al snel 3.000 euro, maar dat bedrag weegt voor steeds meer mensen op tegen de hoge en onvoorspelbare gasprijzen. Om dezelfde reden zijn zonnepanelen extra populair.

Vorige maand sprak Terpstra zijn zorg uit over het feit dat installatiebedrijven inmiddels ‘voor enkele tientjes extra’ medewerkers ‘wegkapen’ bij concurrenten. ‘Ik kreeg daarna een telefoontje van de Autoriteit Consument & Markt, dat ik die opmerking niet mocht maken, omdat je zo eigenlijk een goed functionerende arbeidsmarkt belemmert’, zegt Terpstra. ‘Terecht natuurlijk, de markt moet zijn werk kunnen doen. Maar ik bedoelde te zeggen: op deze manier doe je niets aan het personeelstekort. We moeten mensen opleiden.’

Opleidingscentrum in Zwolle

Dat is dus precies wat er gebeurt in het Zwolse opleidingscentrum dat Breman twee jaar geleden in gebruik nam. Het familiebedrijf heeft zelf 1.800 medewerkers (en ongeveer 150 vacatures). Al het personeel wordt in een voormalige fabriekshal van Philips geschoold. Ook concurrerende bedrijven en lokale vmbo- en hbo-scholen maken gebruik van de opstellingen.

In een apart leslokaal oefenen leerlingen voor het examen dat nodig is om met het gas in warmtepompen te mogen werken. Iets verderop staan all electric pompen, waar de studenten verschillende storingen doornemen. Onder een schuin dak draait een systeem waarin koelelementen zijn weggewerkt onder zonnepanelen.

‘We hebben niet alleen méér monteurs nodig, maar ook steeds beter opgeleide’, zegt Mark Sprenkels, binnen Breman verantwoordelijk voor ‘de energietransitie’. Zelf begon Sprenkels in de jaren tachtig op de bouwplaats. In de jaren daarna leerde hij door; het vak werd steeds ingewikkelder.

‘Even een ketel vervangen is simpel, dat deden we op bestelling. Maar inmiddels zijn we steeds meer adviseur geworden voor klanten’, vertelt Sprenkels. ‘We kijken naar het huis en maken een plan met de eigenaren. Is de woning voldoende geïsoleerd? Kan er een volledig elektrisch systeem in? Hoe werkt dat samen met zonnepanelen of laadpalen? Welk systeem kies je om dat allemaal aan te sturen? Hoe zorg je dat de luchtkwaliteit goed blijft?’

Opleider Bart Borst (r.) met een leerling bij een elektrische warmtepomp. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Opleider Bart Borst (r.) met een leerling bij een elektrische warmtepomp.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Leuke, leergierige zij-instromers

Tot zijn tevredenheid ziet Sprenkels dat veel handige en slimme mensen zich aangetrokken voelen tot het werk. ‘We krijgen hier echt leuke, leergierige zij-instromers binnen met verrassende achtergronden, zoals Roy Hingstman.’ Vaak hoort hij dat mensen voor de installatietechniek kiezen, omdat ze willen bijdragen aan de energietransitie. ‘Het geeft ook echt voldoening als een huis mede door jou veel minder gas gebruikt.’

Veel warmtepompen heeft Hingstman in zijn korte tijd als onderhoudsmonteur nog niet gezien. ‘Een paar keer toen ik met een collega op pad was. Dan valt wel op dat je vooral veel op schermpjes zit te kijken.’ Zelf ziet hij vooralsnog met name hr-ketels, die nog altijd met afstand de gangbaarste apparaten zijn om huizen mee te verwarmen. Vorig jaar plaatsten de installateurs er ruim 400 duizend.

‘Maar’, zegt Sprenkels, ‘dat verschuift dus snel. De komende jaren zullen Hingstman en zijn collega’s steeds meer onderhoud doen aan steeds ingewikkelder installaties.’ ‘Ja’, zegt Hingstman. ‘Ik ben er wel zeker van dat ik tot mijn pensioen aan het werk kan blijven.’