ColumnKoen Haegens

Waarom Nederland niet (opnieuw) op slot gaat door het personeelstekort

null Beeld

De ene crisis is nog niet achter de rug, of de volgende ramp dient zich aan. ‘De jacht op koks is geopend’, kopte RTV Noord. Bij cafés, restaurants, in strandtenten: overal hangen briefjes met ‘personeel gezocht’. En dan moeten de grote festivals en congressen nog beginnen, waarschuwde de oprichter van een uitzendbureau deze week. ‘Als dat straks gaat draaien, zijn er te weinig mensen voor.’

Amper open, dreigt Nederland alweer tot stilstand te komen. Maar voordat u luid schreiend de armen ten ­hemel heft over zo veel onrecht: lees nog even door. De krapte op de arbeidsmarkt waarover het hier gaat, wordt namelijk vooral gevoeld in de horeca, de detailhandel en bij uitzendbureaus. Sectoren die al ver voor corona bekendstonden om hun beroerde werktijden. Waar enthousiast gebruik wordt gemaakt van onzekere contracten. In ruil waarvoor de ‘horecatoppers’, de ‘uitzend­helden’ of de ‘winkelkanjers’ volgens CBS-cijfers bovengemiddeld vaak het minimumloon krijgen.

Rara, waar zou dat personeelstekort vandaan komen? Gelukkig voor de klagende ondernemers is de oplossing doodsimpel. Het heet ‘prijsmechanisme’. Is de vraag naar arbeid groot en het aanbod te klein, dan moeten de lonen stijgen. Dus biedt DHL zijn pakketbezorgers de ­komende vier jaar een verhoging van 18,75 procent. In de Verenigde Staten doet hamburgerketen McDonald’s er 10 procent bij.

Het grote mysterie is waarom de Nederlandse winkelstraten of terrassen dan niet overspoeld worden door een loongolf. De meest voor de hand liggende verklaring is de coronacrisis. Ondernemers zitten diep in de schulden. Die hebben wel wat anders aan hun hoofd dan een salarisverhoging. Klinkt logisch, alleen: vóór de lockdown speelde dit probleem ook al.

‘Als je mensen nodig hebt, waarom bied je dan niet gewoon een hoger loon?’, vroeg toenmalig directeur Job Swank van De Nederlandsche Bank (DNB) zich in 2018 hardop af. Een FNV-bestuurder noemde de uitvluchten van werkgevers – ‘te duur, kan niet’ – in de detailhandel lachwekkend. ‘Als je als ondernemer in deze tijd nog geen geld kunt verdienen, sluit de tent dan maar.’

Optie twee is aannemelijker. Het personeelstekort wordt overdreven. Daarvoor moeten we verder kijken dan de 314 duizend mensen die op dit moment volgens de definitie werkloos zijn. Het zogenoemde ‘onbenut ­arbeidspotentieel’ is met 1,1 miljoen Nederlanders veel groter. Dat zijn bijvoorbeeld mensen die, ontmoedigd door de recessie, tijdelijk gestopt zijn met zoeken naar werk. Ook de studenten en scholieren waar juist deze sectoren op drijven, vallen buiten de officiële cijfers.

En dan is er nog een derde mogelijkheid. Wat als werknemers de slechte arbeidsvoorwaarden op de koop toe nemen, gewoon omdat het lekker is om op feestjes te kunnen zeggen dat je barista bent of bij Zara werkt? De vraag is of dat statusmotief standhoudt. Velen hebben het afgelopen jaar aan andere banen geroken, bijvoorbeeld bij de GGD.

Hoe dan ook kan de klant opgelucht ademhalen. Het personeelstekort zal niet tot een nieuwe lockdown leiden. Hooguit wordt dat biertje nog wat duurder. Troost voor progressieve abonnees: het is goed tegen inkomensongelijkheid. Voor de rechtse lezer: dat is de prijs van marktwerking. Proost.

Meer over