GeldvraagReinout van der Heijden

Waarom mag ik mijn vrienden in Afrika niet financieel steunen?

Een geldautomaat in Transvaal. Beeld Nederlandse Freelancers
Een geldautomaat in Transvaal.Beeld Nederlandse Freelancers

U heeft de afgelopen maanden duizenden euro’s overgemaakt naar vrienden in Tanzania en Kenia. Aan mij vertelt u uitgebreid wat er aan de hand is: uw vrienden werken in de toeristenindustrie en zijn hun inkomsten kwijtgeraakt. U helpt Daisy met het betalen van de achterstallige huur, Peninah en Kenny hebben hoge ziekenhuiskosten na een bevalling met keizersnede. De bank stuurde u een mailtje met de vraag: ‘Wat is de relatie tussen jou en de begunstigden?’ De bank wil schriftelijk bewijs zien dat deze zakelijke of persoonlijke relaties onderbouwt.

Waarom gebeurt dat? Banken (en ook adviseurs, makelaars en notarissen) zijn wettelijk verplicht alle transacties van hun klanten te monitoren en te controleren of er sprake kan zijn van witwassen, fraude of financiering van terrorisme. Er is een Europese wet (WWFT) die dat voorschrijft. Laat dit goed tot u doordringen. Banken monitoren dus voortdurend alle transacties van hun klanten op zoek naar verdachte af- of bijboekingen. Er zijn in Nederland achtduizend mensen werkzaam bij banken die zich hier dagelijks mee bezighouden.

Ik heb eerder dit soort meldingen gekregen. Wie een groot bedrag overboekt naar zijn kind, kan de bank aan de lijn krijgen die vraagt naar een leen- of schenkingsovereenkomst en naar inzage in de belastingaangifte. Behoorlijk intimiderend. Soms gaan banken hiermee te ver. Ze zijn geen verlengstuk van de Belastingdienst en geen opsporingsinstantie.

Wat horen zij wel te doen? Banken geven ongebruikelijke transacties door aan de Financial Intelligence Unit (FIU), een Nederlands overheidsorgaan dat witwassers, fraudeurs en financiers van terrorisme opspoort. In 2019 meldden banken 2,4 miljoen verdachte transacties aan de FIU. Sinds juli 2020 werken alle grote banken zelfs samen om ongebruikelijke patronen op te sporen van klanten die diverse bankrekeningen hebben. De banken mogen u overigens niet vertellen of zij informatie over u aan de FIU hebben doorgegeven, om vermeende criminelen niet te waarschuwen. Al dit onderzoek en deze meldingen zijn geen schending van de privacy, omdat de WWFT juridisch gezien boven de privacywet staat.

20.000 euro is een gebruikelijke boete voor een autodealer die voor een hoog bedrag een auto in contanten verkoopt en geen melding doet van deze transactie.

Banken staan onder druk. ING kreeg drie jaar geleden van de Nederlandse overheid 775 miljoen euro boete wegens onvoldoende controle op witwassen. Rabobank bestempelde 40 duizend gewone klanten als onverdacht, maar moest hen van toezichthouder DNB toch onderzoeken om een boete te ontlopen. De bank kan ook te streng zijn. Zo kreeg ik bericht van iemand die in Nederland woont, maar in Egypte werkt en daar de meeste tijd doorbrengt. Hij kan geen betaalrekening meer openen in Nederland, omdat de bank er niet aan wil.

De bank mag om uitleg vragen, ook om te voorkomen dat rekeninghouders slachtoffer worden van fraude. Zij moet wel energie steken in beschaafde communicatie. Niet ‘hier met die informatie’ of ‘wat is jouw relatie met...’ Bedenk hoe het overkomt bij de consument als de bank ineens contact opneemt. Alleen de bank die zich verplaatst in de klant, oogst begrip.

Reinout van der Heijden is hoofdredacteur van de Geldgids. Zelf een vraag aan Reinout? geldvraag@volkskrant.nl

Meer over