Waarom belastingparadijzen niet te bestrijden zijn

Niet de Bounty-eilanden, maar geïndustrialiseerde democratieën zijn vaak belastingparadijzen. Het is echter bijna ondoenlijk om de grootste zondebokken aan te wijzen.

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Het Amerikaanse zakenblad Fortune riep Nederland in 2014 uit tot het grootste belastingparadijs ter wereld. Reden was dat van de vijfhonderd grootste Amerikaanse vennootschappen - de zogenoemde Fortune 500 - hier 127 miljard dollar (111 miljard euro) van hun kapitaal hadden ondergebracht. Dat was meer dan in Bermuda (92 miljard dollar) en de Kaaiman-eilanden 51 miljard dollar). Van de vijfhonderd grootste Amerikaanse vennootschappen bleek 48 procent een houdstermaatschappij in Nederland te hebben die vooral was bedoeld voor fiscaalvriendelijke constructies.

Er doen veel lijstjes de ronde van wat de belangrijkste belastingparadijzen ter wereld zijn. Opvallend is dat daarbij vaak niet de Bounty-eilanden uit de Cariben met hun palmbomen en witte stranden aan de top staan maar juist de geïndustrialiseerde democratieën die de grootste mond hebben over mensenrechten en zich op de borst slaan over hun sociale en maatschappelijke verantwoordelijkheid: de VS, Groot-Brittannië, Duitsland, Japan en ook Nederland.

Zij zijn de landen die op deze wijze wereldwijd de zorgsamenleving ondermijnen, zoals Oxfam de gevolgen van belastingontwijking karakteriseert. 'Ontwikkelde landen kennen een dubbele standaard. Ze roepen dat ze het willen bestrijden. Tegelijkertijd ondersteunen en creëren ze faciliteiten voor allerlei jurisdicties waar geen enkele financiële transparantie bestaat', aldus Alex Cobham van Tax Justice Network.

Het bekendste lijstje van beruchte belastingparadijzen is dat van Tax Justice Network, gebaseerd op de mate van geheimhouding, het offshore beheerde vermogen en de buitenlandse kapitaalstromen. Hier is een zogenoemde index van gemaakt - de Financial Secrecy Index - die eind vorig jaar werd gepresenteerd. Naar schatting wordt een vermogen van tussen de 21 en 32 biljoen dollar aangehouden in jurisdicties met geen of nauwelijks belastingverplichtingen.

Op het lijstje van Tax Justice Network staat Zwitserland nog altijd nummer één, ondanks het feit dat het land onder druk van Amerikaanse rechters iets van de traditionele bankgeheimhouding heeft moeten opgeven. In Zwitserland is veruit het grootste bedrag aan buitenlands vermogen ondergebracht.

Uit de Panama Papers blijkt dat eenderde van alle opdrachten van adviesbureau Mossack Fonseca kwam uit Hongkong, al dan niet via China. Dat leidde ertoe dat Hongkong het drukste kantoor van het Panamese adviesbureau was. In de Amerikaanse staat Delaware staan 945 duizend bedrijven geregistreerd, meer dan een voor elke inwoner. Groot-Brittannië, dat ondanks het schandaal rond premier Cameron een van de felste bestrijders is van belastingontwijking is en heel vaak de vinger wijst naar Nederland, Ierland en Luxemburg, heeft talrijke kroonkoloniën of andere overzeese gebiedsdelen die razend populair zijn bij bedrijven en particulieren die iets willen verdoezelen: Man, de Kanaaleilanden, Malta, Bermuda en uiteraard de Britse Maagdeneilanden en Kaaiman eilanden.

Forbes - een ander zakenblad dat zich richt op de rijken der aarde, noemt juist de City van Londen de spil in het mondiale belastingontwijkingsnetwerk. Andere plekken in de toptien van dit blad zijn Ierland, Singapore (het nieuwe Zwitserland), Luxemburg, Delaware en... België.

Tekst gaat verder onder graphic

null Beeld
Beeld

De grootste zondebokken

Opvallend is dat op het lijstje van Tax Justice Network wel Duitsland in de toptien staat (Steueroase Deutschland is een van de bestsellers in dit land), maar niet Nederland (41), Groot-Brittannië (15) en Japan (12). De Europese Unie heeft zelf een zwarte lijst van dertig belastingparadijzen opgesteld, waarop geen EU-landen staan. Het is een opsomming van vooral kleine vorstendommen en exotische eilandengroepen: Andorra, Liechtenstein, Guernsey, Monaco, Mauritius, Liberia, de Seychellen, Brunei, Hongkong, de Malediven, de Cook-eilanden, Nauru, Niue, de Marshall-eilanden, Vanuatu, Anguilla, Antigua en Barbuda, de Bahamas, Barbados, Belize, Bermuda, de Britse Maagden-eilanden, de Kaaiman-eilanden, Grenada, Montserrat, Panama, St. Vincent en de Grenadines, St. Kitts en Nevis, de Turks- en Caicoseilanden, de Amerikaanse Maagdeneilanden.

In zijn standaardwerk The Hidden Wealth of Nations: The Scourge Of Tax Havens heeft hoogleraar Gabriel Zucman van Berkeley University de schade van belastingontwijking voor de regeringen van landen van Afrika en Latijns-Amerika berekend op 190 miljard dollar. Zucman denkt dat 7,6 biljoen dollar of 8 procent van al het vermogen in de wereld offshore wordt aangehouden. Hij schat dat daarvan 80 procent niet wordt opgegeven aan de fiscus. Tax Justice Network gaat uit van een drie tot vier keer zo hoog bedrag.

Hieruit blijkt hoe moeilijk zo niet onmogelijk het is dit kwaad te bestrijden. De landen en bedragen lopen niet alleen totaal uiteen, ook is het bijna ondoenlijk om de grootste zondebokken in de wereld aan te wijzen. Sommige landen hebben simpel de laagste vennootschapsbelasting of inkomstenbelasting. Andere landen hebben de meeste mogelijkheden om de eigenaren van bank- of effectenrekeningen te verhullen. Dan is er een groep landen die binnen de eigen geografische grenzen jurisdicties met zelfstandige autonomie hebben die als fiscale vluchthaven dienen: de VS met de staten Arizona, Nevada, Wyoming en Arizona, Groot-Brittannië met de kroonkoloniën en Nederland met de Antillen. Dan zijn er landen die dankzij verdragen of als financieel of juridisch knooppunt een sleutelrol spelen.

Tekst gaat verder onder graphic

null Beeld
Beeld

Wat een belastingparadijs is, hangt niet alleen van objectieve criteria af. Het is vaak een subjectief en politiek oordeel. Een van de problemen bij het nemen van maatregelen is dat landen nu eenmaal concurreren met lage belastingen om bedrijven aan te trekken. Als Ierland slechts 10 procent vennootschapsbelasting rekent en de VS 35 procent is het aantrekkelijk voor een grote vennootschap om het hoofdkantoor (op papier) naar Ierland te verplaatsen. Dat is niet illegaal, hoogstens moreel verwerpelijk. En omdat bedrijven daardoor niet in opspraak willen raken, proberen ze het stiekem te doen.

Benjamin Franklin, een van de aartsvaders van de VS, zei tweehonderd jaar geleden dat er twee zekerheden in het leven zijn: sterven en belasting betalen. De eerste geldt nog steeds, de tweede allang niet meer. Mogelijk zal dat pas voor iedereen een zekerheid worden als de eerste zekerheid er niet meer is.

Meer over