De ondernemingPlantentuin en kwekerij Esveld

Voor die ene bijzondere plant moet je in Boskoop zijn

De kwekerij van de familie Van Gelderen-Esveld is een begrip in de wereld van de betere tuin. Cor van Gelderen adviseerde zelfs plantenliefhebber prins Charles. ‘Tuincentra zijn alleen maar marketing gedreven.’ 

De plantenkas van plantentuin en kwekerij Esveld. Beeld Eva Faché
De plantenkas van plantentuin en kwekerij Esveld.Beeld Eva Faché

Cor van Gelderen had drie eenvoudige wensen toen hij zijn toekomst in het familiebedrijf besprak met zijn vader. We gaan het grootste aantal verschillende tuinplanten en bomen aanbieden van alle kwekerijen ter wereld. We gaan alleen nog maar biologisch werken. En we richten ons alleen nog op de verkoop aan consumenten. Laat de groothandel maar zitten, want dat gaat alleen nog maar over geld. ‘Dat is goed jongen, zei mijn vader alleen maar.’ 

Van de oude Dirk van Gelderen was dat geen verrassend antwoord, vindt zijn zoon. ‘Mijn vader had maar één streven: plantjes verzamelen en beschrijven.’ Hij schreef bijvoorbeeld mee aan Engelstalige standaardwerken over de esdoorn en de hortensia. Het zakelijk deel van plantentuin Esveld was vooral een kwestie van moeder Hildi van Gelderen-Esveld. ‘Zij was de eerste vrouwelijke boomkweker van Nederland. Ook zij was bezeten van planten. Maar anders dan mijn vader vond ze het ook wel handig om planten niet alleen te beschrijven, maar ook te verkopen.’

Bedrijf: Plantentuin en kwekerij Esveld

Waar: Boskoop

Sinds: 1865

Aantal werknemers: 15 (11 FTE)

Omzet: 1,5 miljoen euro (2019)

Op vijf hectare vruchtbare veengrond in Boskoop is de onderneming – onder vijf generaties Esveld en Van Gelderen – uitgegroeid tot een begrip in de wereld van de betere tuin. Het zijn daar liefhebbers, weten ze, met wetenschappelijke kennis van het plantenrijk en een zeer brede collectie struiken en bomen.

Op een druilerige middag maakt Van Gelderen het wandelingetje naar een van de achterste delen van het terrein. De tuin is in rust, bezoekers zijn er even niet. Daar staat een van de belangrijkste verzamelingen van de firma – de collectie Esdoorns is met meer dan duizend varianten ‘de grootste ter wereld’. Het pronkstuk van de collectie is een meer dan 150 jaar oude Japanse Gouden Vollemaans Esdoorn. De plant werd geïmporteerd door de legendarische medicus en botanicus Philipp Franz von Siebold, die in de negentiende eeuw vele planten van Japan naar Nederland bracht.

Een binnenvaartschipper die zo’n groene vracht van de haven van Antwerpen naar Leiden bracht, nam een van de plantjes mee voor zijn zoon in Boskoop. Die Cor Esveld, betovergrootvader van de huidige eigenaren, was net begonnen met een eigen kwekerij. De oerplant van de familiekwekerij heeft zich ontwikkeld tot een meerstammige, struikachtige boom. Het gerimpelde gevaarte mag zich inmiddels beroepen op miljoenen nakomelingen, opgebloeid uit jonge scheuten die van de moederplant werden afgenomen door de familie Esveld en hun medewerkers.

De broers Dirk (63) en Cor (60) bestieren plantentuin Esveld als vennootschap. Dirk vooral aan de zakelijke kant, Cor aan de ‘groene’ kant. De laatste ontwikkelde zich tot het gezicht van de zaak als ontwerper, adviseur, spreker en boekenschrijver. Internationaal gevraagd bovendien. Zo adviseerde hij over herinrichting van de tuinen van Highgrove House, het landgoed van prins Charles in het Engelse Cotswolds. ‘Zit ik daar in de keuken, komt Charles binnenlopen. We hebben anderhalf uur heel enthousiast en aangenaam zitten praten. Dat is zo leuk aan de plantenwereld. Als je praat over wat je werkelijk interesseert, dan verdwijnen alle verschillen tussen mensen.’

Zijn laatste pennenvrucht is het boek Hypernatuur, dat afgelopen zomer verscheen. Het is het voorlopige eindresultaat van alle kennis en ervaring die hij opdeed als kweker en tuinontwerper, vindt hij zelf. Van al zijn plantenkennis en de ervaring met de toepassing daarvan in een groot aantal tuinen en parken. De basisgedachte: elk goed beplantingsplan is geïnspireerd op de natuur en de omgeving. Maak het zo mooi mogelijk en zo makkelijk mogelijk. Plant geen moerasplanten in droge grond, om die vervolgens in leven te houden met een ingewikkeld irrigatiesysteem.

Dat betekent niet dat Van Gelderen zich beperkt tot ‘inheemse’ of ‘streekeigen’ aanplant. De kwekerij grossiert juist in planten met alle variaties uit verre streken. ‘In het denken over planten zie je twee hoofdrichtingen. Je hebt mensen die zeggen: de herkomst moet inheems zijn, anders deugt het niet. Wat mij betreft bevind je je dan sowieso politiek gezien al in verdachte hoek. Bovendien moeten nogal wat soorten die veel mensen nu beschouwen als inheems, zoals de Hortensia, worden gerekend tot de exoten.’

Van Gelderen is zelf van de school ‘Alles beweegt in het plantenrijk. Inheems is ook maar een punt in de tijd.’ Nederland is wat inheemse flora betreft een armzalig stukje van de wereld, vindt hij. ‘Veel soorten zijn duizenden jaren geleden weggedrukt onder het landijs dat Nederland bedekte. Zonder die evolutionaire druk is de soortenrijkdom in China meer dan twintig keer groter. Waarom zouden we dan niet selecteren op eigenschappen als de schoonheid van de bloem of de kleur van het blad in de herfst? Zo maken we de wereld een stukje mooier. Hoe fijn is dat?’

Cor van Gelderen van plantentuin en kwekerij Esveld Beeld Eva Faché
Cor van Gelderen van plantentuin en kwekerij EsveldBeeld Eva Faché

Van Gelderen wijst op lange rijen met bakken met gestekte planten. ‘Nog steeds staat het ambachtelijke in ons werk voorop. Dat is niet alleen plezierig om te doen, het levert iedere medewerker hier ook praktische kennis op. In de plantenstudie wordt die praktische kennis vaak verwaarloosd. Universiteiten hebben hun botanische tuinen afgestoten. Genetisch onderzoek is uiterst waardevol, maar er worden soms enorme fouten gemaakt door een gebrek aan praktische kennis.’

Naast het ambachtelijke werk is het internet van grote waarde gebleken voor de kwekerij. Broer Dirk studeerde systeemanalyse in Rotterdam, heeft verstand van computers en bouwde in 1996 een website voor de onderneming. Cor van Gelderen: ‘We waren de eerste kwekerij van Europa met een eigen site en online databank van alle soorten. We hebben gespannen zitten wachten tot er een reactie kwam. Het bleef een half jaar stil en toen: plop! Een bestelling! We hielden een kleine polonaise in het kantoor.’

Inmiddels komt bijna driekwart van de omzet uit verkopen via internet. ‘We versturen inmiddels planten naar 45 landen. De klanten zijn verzamelaars, mensen van botanische tuinen of gewoon mensen die blij zijn dat ze iets bijzonders vinden. We adviseren wel graag of een plant geschikt is voor de beoogde plek en omstandigheden. Dat is de kern van wat wij doen.’

Van de gewone tuincentra wordt Van Gelderen doorgaans niet erg vrolijk. ‘Het is allemaal marketing gedreven. Verkopen ze een boom die tien meter hoog kan worden, dan staat er op de pot dat-ie maar vijf meter hoog wordt. Want niemand koopt een boom die tien meter hoog zal worden. Ze investeren ook veel te weinig in de kennis van hun personeel. Het gevolg is teleurstelling bij de klant, die zal afhaken als tuinier. Maar misschien hoeft niet iedereen naar een speciaalzaak en is een supermarkt vaak goed genoeg.’

Meer over