Vol angst turen de Russen over de Amoer

Terwijl Peking en Moskou steeds inniger samenwerken, heerst in het grensgebied tussen beide landen vooral argwaan. 'Je geeft Chinezen een vinger en ze nemen de hele hand.'..

Door Corine de Vries

Hoofdschuddend kijkt de 71-jarige Rus Vladimir Kotsjilajev opde kade van de stad Blagovesjensk uit over de rivier de Amoer,die hier de grens vormt tussen Rusland en China. Wijzend naarChina zegt de grijsaard: 'Vijftien jaar geleden stond daar alleendie eenvoudige steenfabriek, omringd door een paar houten huttenin de modder. Blagovesjensk was toen een gesloten en rijkeSovjet-stad. Moet je nu kijken. De Chinezen bouwen een modernestad, terwijl wij in steeds grotere armoede leven.'

De Chinese stad Heihe ziet er vanaf de Russische oeverinderdaad welvarend uit. Moderne flatgebouwen, waarvan vele nogin de steigers, flankeren een strakke kade die wordt opgefleurddoor vrolijk gekleurde parasols.

Het beton van de kade in Blagovesjensk is gescheurd, roestendeijzeren skeletten steken uit de losse basaltblokken. Lenin staatnog trots op zijn sokkel. Met zijn rug naar China wijst hijrichting vervallen woonblokken. De enige moderne gebouwen hierzijn winkelcentra die Chinezen hebben gebouwd en waar Chinesegoederen te koop zijn. En de casino's waar Chinezen komen gokkenomdat dat in hun eigen land verboden is.

'Wij hadden een schitterende vloot en veel fabrieken', mijmertde gepensioneerde ingenieur Kotsjilajev, die al sinds begin jaren'50 in Blagovesjensk woont. 'Maar we hebben alles aan de Chinezenverpatst. De Chinezen bouwen hun industrie op onzekapitaalgoederen en grondstoffen. Je moet de stapels hout ziendie ze 24 uur per dag naar China varen. De Chinezen zijn slim,zij ontwikkelen zich, terwijl wij alles verwaarlozen.Uiteindelijk zullen ze ook ons land inpikken. Daar ben ik heelbang voor.'

Terwijl aan de 4300 kilometer lange grens tussen Rusland enChina de spanning onder de bevolking toeneemt, kunnen deautoriteiten in Moskou en Peking het steeds beter met elkaarvinden. Ze hebben elkaar helemaal gevonden in hun gedeelde afkeervan de Amerikaanse overmacht op het wereldtoneel. Vorig jaartekenden zij een verdrag waarin de laatste grensconflicten werdenbijgelegd. En in augustus bezegelden de strategische partners hunvriendschap met een imponerende gezamenlijke militaire oefening,waaraan 10 duizend militairen deelnamen.

In Chabarovsk zijn de inwoners woedend over de concessies diepresident Poetin heeft gedaan. Hij heeft een eilandje in de Amoer aan de Chinezen teruggegeven. 'Ik ben doodsbenauwd voor deChinezen', zegt de 74-jarige Raiza Bjelasjko die een protestactietegen de teruggave van het eiland bijwoont. 'Je geeft ze eenvinger, maar ze nemen de hele hand. Ze moeten daar een miljardmonden voeden. Poetin beseft niet hoe groot de dreiging is.'

De Russische bevolking in het Verre Oosten neemt al jaren af.In 1989 woonden op dit immense territorium nog 8 miljoen Russen,nu zijn het er nog maar 6,7 miljoen. In de drie aan Ruslandgrenzende Chinese provincies wonen 107 miljoen mensen, in eenveel kleiner gebied. Chinese immigranten hebben de leeggevallenarbeidsplaatsen geleidelijk ingevuld.

Legaal werken er ongeveer 10 duizend Chinezen in het VerreOosten van Rusland, zegt Jekatarina Motrits, demograaf bij hetonderzoekinstituut voor Markteconomie in Chabarovsk. Haarinstituut schat het werkelijke aantal op 200 duizend Chinezen.Gemiddeld verdienen ze 85 euro in de maand, de helft van hetRussische gemiddelde inkomen, maar veel meer dan ze thuis kunnenverdienen.

Volgens de wetenschapper Viktor Larin, directeur van hetInstituut voor Geschiedenis en Etnologie in Vladivostok, is dieChinese instroom goed voor de regio. 'Om economisch teoverleven, moeten wij de deuren naar Azië wijd openzetten. Wehebben de Chinese immigranten hard nodig. Zolang we alles ingoede banen leiden, zou ik niet spreken van een Geel Gevaar, maarvan een Gele Kans.'

Motrits is het niet met Larin eens. Zij meent dat de Chineseautoriteiten een geheime agenda hebben: via de economie proberenze langzaam hun invloed in het gebied te vergroten. 'Er komenhier steeds meer Chinezen, en je ziet hun mentaliteit veranderen.Vroeger waren ze op de markt heel beleefd, al wilden ze nog weleens afdingen. Ze worden steeds onbeschofter. Ze gaan zich thuisvoelen, dat is bedreigend. '

Motrits is blij met de nieuwe, strengere migratiewetten. Voorhet inhuren van buitenlanders moet nu toestemming uit Moskoukomen, en dat kan pas als er echt geen Russische gegadigden voorde arbeidsplaatsen zijn. Wie illegalen inhuurt, krijgt een hogestraf. Toeristen mogen niet werken. 'Helaas wint bij lokaleautoriteiten het maken van snelle winst het meestal van delangetermijnvisie', verzucht Motrits. 'Van de dertig hectaren bosdie worden verpacht, gaan er 28 naar Chinezen. '

Op de markt in Chabarovsk probeert Liang Tsjan, een hippejonge Chinees met lang haar en een geel fietsend marsmannetje opzijn T-shirt, zijn waar aan de man te brengen. De kraam waarradio's, kleerhangers, pannen en thermoskannen te koop zijn, isvan hemzelf. Hij komt uit het Chinese Harbin, maar woont en werktal vijf jaar in Rusland. 'Ik kan in China hooguit 1500 roebel(50 euro) per maand verdienen, terwijl ik hier zeker 10 duizendroebel verdien.'

Liang acht de kans groot dat het Russische Verre Oosten ooitweer bij China gaat horen. 'Maar dat zou rampzalig zijn. DeChinezen zullen dit gebied al snel uitputten, alle bomen omzagen,alles smerig maken. Het is beter als de Russen hier blijven.'

Op een grote kledingmarkt iets buiten Chabarovsk heeft de RusViktor Sjoroko in een Japanse vrachtauto net een grote ladingpakjes op straat gestort. Achter de laadbak krioelt het van deChinezen die hun spullen bij elkaar zoeken. De pakketjes zijndoor Chinese 'toeristen' aan de grens afgeleverd, waar Sjorokoze heeft opgehaald. 'Wij hebben die Chinese goederen hard nodig',zegt hij, 'Rusland produceert bijna niks meer zelf. Jammer is datwel, want de kwaliteit is er niet beter op geworden.' Sjorokowerkt graag samen met Chinezen. 'Ze zijn eerlijker dan Russen.En minder lui.'

De frustraties en angst onder de Russische bevolking leidensteeds vaker tot relletjes. In Blagovesjensk schoot een Chineesdeze zomer tijdens een ruzie in een discotheek een Rus dood,waarop Russen de volgende dag uit wraak vier Chinezenvermoordden. In Irkoetsk raakte de politie in mei slaags met eengrote groep Chinese arbeiders, die boos waren omdat de documentenvan enkelen van hen werden ingenomen.

'De politie hier is heel slecht', zegt Fan Gua Mei, eenChinees die kleding verkoopt vanuit een container op de markt inChabarovsk. 'Ze willen altijd geld, ook als je papieren in ordezijn. Als je weigert iets te geven, slaan ze je in elkaar. Vorigeweek kwam hier een dronken Russische vrouw kleren passen. Methaar sigaret brandde ze expres gaten in mijn spullen. Ik konniets doen, want ze had een groep vrienden bij zich. De politiegreep niet in.'

Toch zijn er ook veel goede contacten tussen Russen enChinezen aan weerszijden van de grens. Het museum in Chabarovskwerkt nauw samen met het museum in Harbin. Chinese zakenliedenschonken de stad Birobidzjan een groot koperen beeld van deeerste Russische kolonisten op een paardenkar. En inBlagovesjensk, de stad die uitkijkt op de Chinese stad Heihe aande overzijde van de rivier, gaan jaarlijks schoolkinderen eendagje bij elkaar op bezoek.

In het pretpark van Blagovesjensk krioelt het vandaag van deChinese kinderen. Gillend van opwinding staan ze in de rij bijde draaimolen, de botsauto's en de kleine achtbaan. 'De Chinesekinderen vinden het hier fantastisch', zegt de 53-jarigeRussische lerares Tatiana Doendoejeva, die glimlachend op eenbankje zit toe te kijken. 'Aan de overkant hebben ze alleen eenkleine dierentuin.'

Gisteren was zij met 150 Russische schoolkinderen op bezoekin Heihe, dat er vanaf de kade in Rusland zo modern en welvarenduitziet. 'De eerste honderd meter van de stad zijn heelEuropees', zegt Doendoejeva, 'maar daarachter staan houtenhuisjes die er armoedig uitzien. Over twintig jaar is Heiheongetwijfeld een moderne stad. Vooralsnog is het een façade dieons jaloers moet maken.'

Meer over