Voedselcrisis? Niet in de Nederlandse vuilnisbak

Terwijl de voedselcrisis in ontwikkelingslanden al wekenlang het wereldnieuws domineert, blijft de bevolking van het rijke Westen massaal eten weggooien....

Door Map Oberndorff

In Nederland alleen al verdwijnt jaarlijks voor 4 miljard euro in de vuilnisbak, tweederde van het bedrag waarmee Robert Zoellick, president van de Wereldbank, denkt de voedselcrisis in arme landen het hoofd te kunnen bieden.‘Het is niet zo dat wij onze half opgegeten boterhammen kunnen opsturen’, zegt Rudy Rabbinge, universiteitshoogleraar duurzame ontwikkeling en voedselzekerheid in Wageningen. ‘Maar het is wel pijnlijk dat wij in het Westen een groot deel van het eten laten staan, terwijl er aan de andere kant van de wereld ruim 800 miljoen mensen ondervoed zijn.’

Jaarlijks gooien we in Nederland per persoon zo’n 55 kilo aan etenswaren weg, blijkt uit gegevens van het voorlichtingsbureau Milieu Centraal. Dat komt neer op 2 miljard euro in totaal. De Universiteit van Wageningen berekende dat daarnaast het bedrijfsleven verantwoordelijk is voor nog eens 2 miljard euro aan producten die onnodig in de voedselketen verloren raken.

In Engeland greep premier Gordon Brown de voedselcrisis aan om zijn onderdanen ervan te doordringen dat ze minder voedsel moeten verspillen. ‘Het zou goed zijn als de Nederlandse regering hier ook zo’n oproep aan de bevolking zou doen’, zegt Rabbinge. Ook Rutger Schilpzand, strategisch adviseur Voedselvraagstukken van communicatieadviesbureau Schuttelaar & Partners, vindt dat deze ‘moreel onaanvaardbare zaak’ onder de aandacht moet worden gebracht. ‘Het lijkt alsof we in Nederland zo gewend zijn aan de overdaad van eten, dat de wereldwijde crisis niet veel verontwaardiging wekt. We zijn het respect voor eten kwijtgeraakt.’

Minister Verburg (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) ziet in de voedselcrisis echter vooralsnog geen aanleiding om mensen op hun verspillingsgedrag aan te spreken. Die boodschap is namelijk al vaker afgegeven, aldus haar woordvoerder. ‘Vorig jaar nog heeft het ministerie een campagne van het Voedingscentrum gefinancierd, waarmee mensen worden voorgelicht over hoe ze het best verse etenswaar kunnen inkopen, bewaren en bereiden.’

Toch lijken alle voorlichtingscampagnes weinig te hebben opgeleverd. Het verspillingsgedrag van consumenten is de afgelopen jaren niet afgenomen. Per huishouden wordt nog steeds tussen de 10 en 15 procent van alle etenswaren weggegooid. Volgens het voorlichtingsbureau Milieu Centraal bestaat de helft van deze verspilling uit weggegooide maaltijdresten, een kwart uit ongeopende verpakkingen die over de houdbaarheidsdatum heen zijn en een kwart uit geopende verpakkingen met bedorven voedsel.

[Zie verder pagina 2, kolom 3]

‘Met koffie van een maand over de datum is niks mis’

[Vervolg van pagina 1]

Waarom blijven we met zijn allen structureel te veel eten kopen en koken?

‘Dat komt door de individuele vrijheid die we hebben’, zegt hoogleraar Rabbinge. ‘Daardoor is de houding: ik doe wat ik wil. Het is allemaal verwend gedrag.’ Volgens zijn collega Gerrit Antonides (economie van consumenten en huishoudens) hebben veel mensen een ‘te groot oog’. ‘En we houden rekening met omstandigheden die zich vaak uiteindelijk niet voordoen, zoals etersbezoek. Bovendien zijn we geneigd gevarieerd in te kopen, omdat we denken dat het anders gaat vervelen. We slaan bijvoorbeeld voor een week verschillende desserts in, maar dan blijkt dat we eigenlijk iedere dag yoghurt willen eten. Dus gooien we de rest weg.’

Clara Sies, voorzitter van de Stichting Voedselbank Nederland, noemt nog een oorzaak. Volgens haar gaan mensen te angstig om met houdbaarheidsdata op verpakkingen. ‘Dat je die van zuivel en etenswaren niet laat overschrijden, begrijp ik. Maar met een pak koffie van een maand over de datum is niks mis.’

Voor de voedselbanken is die angstige houding een voordeel. Zij zijn blij met alle gebrachte etenswaren. Maar ze krijgen vooral veel van de voedingsindustrie, volgens Sies ter waarde van zo’n 30 tot 35 miljoen euro per jaar. ‘Dat is maar een klein deel van wat vernietigd wordt, dus die vijver is nog groot.’

Ook het bedrijfsleven koopt namelijk niet op maat in, wat vooral bij verse waren tot problemen leidt. Volgens onderzoeker Henri Luitjes van de Universiteit van Wageningen komt dit doordat er te weinig transparantie is in de voedselketen (van de boer tot de supermarkt). ‘Er wordt te weinig gecommuniceerd over verkoopcijfers’, aldus Luitjes. Daardoor houdt iedereen te hoge voorraden aan. ‘Zo’n 33 duizend arbeidskrachten werken voor producten die uiteindelijk in de vuilnisbak belanden.’

Onderzoek uit 2006, verricht met IBM Nederland, liet zien dat met ‘logistieke en innovatieve ict-oplossingen’ de industrieverspilling met de helft kan worden verminderd. De overheid en het bedrijfsleven zouden dit samen uitwerken, maar daarvan is nog weinig terechtgekomen. Luitjes: ‘De overheid denkt dat het bedrijfsleven dit oppakt, omdat er winst is te behalen. Maar het gaat niet vanzelf, er is een aanjagende rol nodig. Voedselverspilling is een ondergeschoven kindje. Er is nog te weinig kennis, ook over de perceptie van consumenten. Als we bijvoorbeeld weten of zij een pak melk met een houdbaarheid van vier weken nog als vers beschouwen, kan de markt daarop inspelen.’

Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit komt in het najaar met een beleidsnota, waarin het voorkomen van voedselverliezen aan de orde wordt gesteld. Misschien dat minister Verburg daarna alsnog de bevolking maant tot minder verspilling van voedsel, aldus haar woordvoerder.

Voedselverspilling per productgroep

Eigen weggooigedrag op website

Wie wil weten hoeveel eten hij of zij jaarlijks verspilt, kan de weggooitest op de website van Milieu Centraal doen. Nadat op een schema twee weken is bijgehouden wat aan zuivel, vleeswaren, aardappelen en andere etenswaren is weggegooid, berekent een programma dit door naar het aantal kilo’s per jaar. Ook wordt met het omrekenmodel getoond hoeveel geld en energie hiermee had kunnen worden bespaard.

Volgens het voorlichtingsbureau leiden de testresultaten tot behoorlijk wat ‘schrikreacties’, omdat mensen hun eigen weggooigedrag onderschatten.

Meer over