Vier ton aan bonus voor een mislukte fusie

Uitgerekend na een jaar waarin de topinkomens bij veel grote bedrijven relatief gematigd stegen, is het feest afgelopen. Een breed front - van overheid tot de werkgevers zelf - wil de stijging aanpakken....

Door Wilco Dekker en Gert-Jan van Teeffelen

Gedoeld wordt op het opdoeken van Vopak, de fusie tussen de havenbedrijven Van Ommeren en Pakhoed, die uitliep op een totale mislukking. Wat Pruitt precies heeft gedaan voor zijn bonus, is onduidelijk. Evenmin is helder waarom bijvoorbeeld ex-Vopakbestuurder Von Hombracht 957 duizend euro meekreeg bij zijn vertrek.

Vooral laatstgenoemde bonussen zijn verantwoordelijk voor het stijgen van de loonkosten in de top van bedrijven. Ze zijn toegekend door de commissarissen, die zich laten leiden door zowel generositeit, door de zogeheten kantonrechtersformule, als door het arbeidscontract.

Want menig manager heeft flinke afkoopsommen laten vastleggen. Zo was de Britse automatiseerder Logica onaangenaam getroffen door een clausule in het contract van Cor Stutterheim, baas van de ingelijfde concurrent CMG. Stutterheim blijkt recht te hebben op een afkoopsom van 1,5 miljoen euro.

Dit jaar, in de jaarverslagen over 2002, moesten de bestuurders van beursgenoteerde bedrijven voor het eerst individueel hun beloning melden: basissalaris, bonus, pensioen en eventuele vertrekpremies. De kenners voorspelden dat zulks de topinkomens allerminst zou matigen. In Groot-Brittannië en de Verenigde Staten waren die verder gestegen, doordat managers konden zien wat hun concurrenten verdienden.

Maar de 'Wet openbaarmaking bezoldiging en aandelenbezit van bestuurders en commissarissen' heeft een heel ander effect. De ophef is - mede doordat de bedragen gepubliceerd werden tijdens een stroom berichten over bezuinigingen en ontslagen - nog nooit zo groot geweest. De dreiging van volksoproer heeft het kabinet en de werkgevers zelf gedwongen tot maatregelen. Daar zitten echter veel haken en ogen aan.

Het kabinet - dat de loonmatiging van werknemers bedreigd ziet - studeert bijvoorbeeld op extra belasting op riante vertrekbonussen en optieregelingen. Bankpresident Nout Wellink, die aankondigde dat het salaris van de top van De Nederlandsche Bank bevroren wordt, waarschuwde vrijdag echter dat zo'n maatregel buitenlandse bestuurders (inmiddels een kwart van het totale aantal) en bedrijven kan verjagen. De commissarissen willen de vertrekbonussen beperken, maar er zijn nog talloze bestuurders die in goede tijden goudgerande afspraken hebben gemaakt.

De overheid wil verder aandeelhouders meer zeggenschap geven over de beloning, in plaats van de commissarissen. Daarbij is een rol weggelegd voor de pensioenfondsen, die als grote beleggers hun invloed kunnen aanwenden. Deze week grepen Britse aandeelhouders voor het eerst in: de top van farmabedrijf GlaxoSmithKline zag een enorme gouden handdruk in rook opgaan.

Bij een groot aantal bedrijven stegen de vaste salarissen van de bestuurders slechts gematigd. Neem Arcadis, een ingenieursbureau met achtduizend werknemers, vroeger bekend onder de naam Heidemij. De vaste salarissen van topman Noy en zijn collega's stegen met 3 procent, conform de Arcadis-CAO.

Anders is dat bij de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). Daar schoten de loonkosten omhoog tot gemiddeld 474 duizend euro per persoon. De Nederlandse Waterschapsbank - ook hier zijn alle aandelen in handen van overheden - doet daar nauwelijks voor onder, met 404 duizend euro per persoon.

Deze organisaties hoeven nog geen bedragen te noemen, omdat het om zogeheten 'gesloten' NV's gaat, die niet onder de huidige beloningswet vallen; minister De Geus wil dat op termijn ook (semi-)overheden openheid geven. Toch meldt BNG nu al vrijwillig dat voorzitter Van Besouw 536 duizend euro verdiende.

Bij de veel grotere Rabobank (58 duizend werknemers), die naar eigen zeggen 'midden in de samenleving' staat, is dat anders. De bank weigert net als vorige jaren iets over zijn beloningen te onthullen. De coöperatie wil alleen kwijt dat er liefst 28,5 miljoen euro is uitbetaald aan de top. In dit totaalbedrag zitten vrijwel zeker grote vertrekbonussen.

Achmea, eigenaar van onder meer de verzekeraars FBTO en Centraal Beheer, doet het anders. Ook deze grote financiële dienstverlener hoeft vanwege zijn structuur geen individuele beloningen te melden. Achmea noemt ook geen namen, maar meldt in elk geval waaruit de 6,6 miljoen euro aan kosten voor de vijf bestuurders bestaan.

Openheid blijft een kwestie van wennen. Het kleine beursgenoteerde IT-bedrijf CtacAlign (160 werknemers) sprong in het oog door helemaal níets te melden - het Bossche bedrijf of zijn accountant was kennelijk niet op de hoogte van de wetswijziging. Topman Hilgerdenaar is echter niet te beroerd zijn salaris alsnog via zijn mobiele telefoon door te geven.

'Dat was 126 duizend euro, net zo veel als vorig jaar, en ik heb dit keer geen extra maandsalaris als bonus gekregen. Terecht, want ook onze werknemers hebben pijnlijke reorganisaties achter de rug. Ik vind die openheid prima, dan kan iedereen zien of er ergens gegraaid wordt.'

Meer over