reportage

Vaste dienst bij Uber valt niet altijd goed bij chauffeurs: ‘Als ik in dienst moet bij Uber, ben ik morgen weg’

Uber-chauffeurs hebben recht op een arbeidsovereenkomst. Dat heeft de Amsterdamse rechtbank maandag geoordeeld in een rechtszaak die vakbond FNV aanspande tegen het techbedrijf. Wat vinden chauffeurs daar zelf van?

Archiefbeeld: Journalist Jeroen van Bergeijk ging ooit voor de Volkskrant een aantal weken undercover als Uberchauffeur. Hij merkte hoe moeilijk het was een inkomen bij elkaar te rijden. Beeld Jiri Buller
Archiefbeeld: Journalist Jeroen van Bergeijk ging ooit voor de Volkskrant een aantal weken undercover als Uberchauffeur. Hij merkte hoe moeilijk het was een inkomen bij elkaar te rijden.Beeld Jiri Buller

Chauffeur Mustapha (33) windt er vanachter het stuur van zijn Volkswagen Golf geen doekjes om: hij is verslaafd aan de Uber-app. Vorige Ramadan bijvoorbeeld, zat hij na een lange werkdag eindelijk een hapje te eten, zag hij ineens dat de rittarieven rond Schiphol door het dak gingen. De vlek in zijn Uber-app werd roder en roder. ‘Ik werd helemaal gek’, vertelt hij. ‘Dus ik racen naar Schiphol. En wat denk je? Vlek weg. Kon ik weer naar huis, niks verdiend.’

Als het aan de Amsterdamse rechtbank ligt, is Mustapha binnenkort afgekickt. In plaats van een wisselend tarief per rit, moeten hij en de circa 4.000 andere Nederlandse Uber-chauffeurs voortaan een vast uurloon krijgen conform de taxi-cao. Evenals vakantiedagen en pensioenopbouw. Chauffeurs kunnen zelfs met terugwerkende kracht achterstallig loon eisen. In een rechtszaak die vakbond FNV aanspande, oordeelde de kantonrechters maandag dat chauffeurs niet moeten worden gezien als zzp’ers, zoals Uber zelf betoogt, maar als werknemers.

Algoritme

Ze bepalen namelijk niet hun eigen tarieven en arbeidsvoorwaarden en werven niet hun eigen klanten, dat doet de app. ‘De rechtsverhouding tussen Uber en de chauffeurs voldoet aan alle kenmerken van een arbeidsovereenkomst’, aldus de kantonrechters. ‘Zodra de chauffeurs gebruikmaken van de app zijn zij onderworpen aan de werking van het door Uber ontworpen en eenzijdig door haar te wijzigen algoritme.’

De uitspraak is de tweede zege die de FNV in de rechtszaal boekt op een grote speler uit de platformeconomie. Eerder dit jaar oordeelde het Amsterdamse hof dat ook de maaltijdbezorgers van Deliveroo recht hebben op een arbeidsovereenkomst. De vakbond spreekt van ‘een grote overwinning voor chauffeurs’. Maar een middagje ‘Uberen’ in Amsterdam leert dat die niet onverdeeld enthousiast zijn.

‘Als we in dienst moeten, stop ik morgen nog’, zegt de 45-jarige Achmed terwijl hij zijn Toyata Prius door de smalle straten van de Pijp navigeert. Hij werkte hiervoor 14 jaar lang als administratief medewerker in loondienst en nu geniet hij van de vrijheid van het zzp-schap. ‘Het is een rotbaan hoor, maar als mijn zoon of dochter zegt: papa, kom naar huis, ga ik offline. Ik maak het niet zo gek als die andere jongens. Ik rijd maximaal 9 uur op een dag.’

Chauffeurs van taxi-app Uber bij de rechtbank voor de zitting tussen FNV en Uber over de rechten van chauffeurs.  Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Chauffeurs van taxi-app Uber bij de rechtbank voor de zitting tussen FNV en Uber over de rechten van chauffeurs.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Dat betekent wel dat hij ’s ochtends vroeg moet opstaan om nog vier uur bij te beunen in de krantenbezorging. Want met Uber kun je best 4.000 euro in de maand verdienen (exclusief lease-, benzine- en verzekeringskosten) maar dan moet je wel ‘gedisciplineerd’ en bereid zijn om op ongezette tijden in de auto te springen, zegt Mustapha. Bijvoorbeeld tijdens hoosbuien of feestdagen als de tarieven plots omhoog gaan. In de weekendnachten zit ook ‘het gouwe geld’. Helemaal als een kroegtijger de auto onderkotst, dan krijgt een chauffeur 250 euro extra.

Chauffeur Aouab (23) hoort maandagmiddag voor het eerst over het vonnis. Hij haalt zijn schouders op. ‘Ik vind dit werk eigenlijk wel prima zo’. Al merkte hij tijdens de coronacrisis, toen het aantal Uber-ritten wereldwijd met 80 procent terugliep, wel de keerzijde van dat vrije zzp-bestaan: zijn inkomen verdampte. ‘Het was strugglen, ik verdiende maar 60 euro per dag voor een hele dag rijden. Terwijl alleen mijn verzekering al 360 euro was.’ Gelukkig kon hij wel een beroep doen op de nooduitkering voor zelfstandigen (Tozo).

Loonlijst

Hoewel het vonnis van de rechtbank ‘uitvoerbaar bij voorraad’ is, betekent dat volgens hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp van de Universiteit van Amsterdam niet dat alle chauffeurs vanaf vandaag op de loonlijst staan. Zij zullen met dit vonnis in de hand zelf naar het Europese hoofdkantoor van Uber in Amsterdam moeten stappen om hun recht op een cao-loon op te eisen. En dat is geen van ondergevraagde chauffeurs vooralsnog van plan. Omdat ze vaak geen sociale premies betalen, denken ze als zelfstandige meer te verdienen dan in loondienst.

Ook vanuit Uber verwacht Verhulp de nodige weerstand. Een woordvoerder van het techbedrijf liet maandag al weten dat het in hoger beroep gaat. ‘En Uber heeft in het buitenland de naam zich niet te houden aan uitspraken van rechters’, aldus Verhulp. Toen het hooggerechtshof in het Verenigd Koninkrijk begin dit jaar oordeelde dat de Britse chauffeurs gekwalificeerd moesten worden als ‘workers’ (een categorie die tussen werknemer en zzp’er in zit) voerde het weliswaar een minimumloon in, maar alleen over de tijd dat chauffeurs daadwerkelijk ritten rijden. Niet voor de momenten waarop zij zijn ingelogd op het platform maar stilstaan, zoals de rechter wilde.

In Amerika ging het bedrijf nog een stapje verder. Nadat de rechter in thuisstaat Californië had bepaald dat Uber en concurrent Lyft op basis van nieuwe arbeidsmarktwetgeving hun chauffeurs in dienst moesten nemen, schreven die bedrijven zélf een nieuw wetsvoorstel. Dat werd tijdens de presidentsverkiezingen, na een campagne van 200 miljoen dollar, voorgelegd aan de inwoners van de staat. Met succes: 58 procent stemde voor.

Wat de uitwerking van het vonnis voor de chauffeurs ook wordt: Mustapha denkt het niet meer mee te maken. Toen het Uber-werk tijdens de coronacrisis negen maanden stil kwam te liggen, is hij parttime aan de slag gegaan bij Jeugdzorg. Naar verwachting zal hij daar binnenkort fulltime aan het werk kunnen. Al sluit hij niet uit dat hij soms misschien toch nog even inlogt op de app. Het blijft toch een verslaving.

Meer over