Uber moet voor de rechter verschijnen; zijn chauffeurs werknemers of dienen ze slechts een algoritme?

Taxiplatform Uber moet dinsdag voor de Amsterdamse rechter verschijnen. In een zaak, die is aangespannen door vakbond FNV, moet het verdedigen waarom zijn chauffeurs zzp’ers zijn en geen werknemers.

AMSTERDAM - Taxichauffeurs lopen een protestmars omdat zij een gelijk speelveld in de taximarkt eisen en dezelfde regels willen voor alle taxichauffeurs.  Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
AMSTERDAM - Taxichauffeurs lopen een protestmars omdat zij een gelijk speelveld in de taximarkt eisen en dezelfde regels willen voor alle taxichauffeurs.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Een ‘Ubertje pakken’ kan in de toekomst zomaar duurder uitvallen. Na maaltijdplatform Deliveroo moet nu ook Uber zich verantwoorden. Volgens vakbond FNV moet het miljardenbedrijf zijn 4.000 Nederlandse chauffeurs in dienst nemen en betalen volgens de taxi-cao. Als de rechter daarin meegaat, zal dat het bedrijfsmodel van prijsvechter Uber flink onder druk zetten.

De positie van Uber-chauffeurs staat wereldwijd al jaren ter discussie. Volgens het techbedrijf, waarvan het Europese hoofdkantoor in Amsterdam zetelt, zijn zij zelfstandig ondernemers. Maar volgens critici is er sprake van een verkapt dienstverband. Chauffeurs bepalen immers niet hun eigen tarieven en arbeidsvoorwaarden en werven niet hun eigen klanten. Dat doet het algoritme van Uber.

Eerder dit jaar kwam het Britse hooggerechtshof in een vergelijkbare rechtszaak tot de conclusie dat de chauffeurs daarom gekwalificeerd zouden moeten worden als ‘workers’, een categorie die tussen werknemer en zelfstandige in zit. Het vonnis noopte Uber om een minimumloon en betaald verlof in te voeren voor de 70 duizend Britse chauffeurs. Het kostte het bedrijf in het eerste kwartaal van dit jaar 500 miljoen euro aan claims van chauffeurs die met terugwerkende kracht loon kwamen opeisen.

Hoewel het Nederlandse arbeidsrecht niet zo’n kwalificatie kent als ‘worker’, heeft Uber ook hier te vrezen van de rechter. Het Amsterdamse hof oordeelde in februari dat de zzp’ende fietskoeriers van het soortgelijke platform Deliveroo recht hebben op een arbeidscontract. ‘Opvallend aan het vonnis’, zei hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp toen, ‘is dat de rechter stelt dat een digitaal systeem ook kan worden gezien als een vorm van gezag. Dat kan grote gevolgen hebben voor andere spelers in de platformeconomie.’

Tegenwind in de polder

Het techbedrijf ondervindt bovendien tegenwind in de polder. Werkgevers en vakbonden kwamen begin deze maand met een sociaal akkoord over de hervorming van de arbeidsmarkt. Hoewel daarin geen harde definitie staat van een zelfstandige, zou de schijnzelfstandige die minder dan 35 euro per uur verdient naar de rechter kunnen stappen om een vaste baan op te eisen.

Volgens onderzoek dat Maastricht University op verzoek én op basis van data van Uber deed, verdienen Amsterdamse Uber-chauffeurs gemiddeld 24,50 euro per uur. Daar moeten kosten zoals de benzine, de verzekering en leasecontracten nog vanaf. Als het nieuwe kabinet het advies van de SER overneemt, kan dat dus leiden tot rechtszaken van chauffeurs. Als de rechter in zo’n zaak een paar keer uitspraak heeft gedaan, ontstaat er jurisprudentie.

Het is natuurlijk de vraag of Nederlandse Uber-chauffeurs staan te popelen om bij het bedrijf in dienst te gaan. Zij zullen niet altijd het belang zien van een arbeidscontract. Als zij geen sociale premies afdragen, houden ze per uur immers vaak meer over dan collega’s in loondienst. Het is met name de samenleving die er belang bij heeft dat sociale premies, belasting en pensioen worden afgedragen.

Bovendien zal Uber zich ook niet zomaar gewonnen geven. In een poging invloed uit te oefenen op de formatie, bundelde het begin deze maand de krachten met vijf andere platformbedrijven. In een alternatief sociaal akkoord kwam het met een oproep om de ‘flexibiliteit’ van de 34 duizend Nederlandse platformwerkers te waarborgen. Ook in Brussel, waar nieuwe wetgeving in de maak is om platformbedrijven aan strengere regels te onderwerpen, draaien de lobbyisten van Uber overuren.

Nieuwe arbeidsmarktwetgeving

In Amerika ging het platformbedrijf nog een stapje verder. Nadat de rechter in thuisstaat Californië had bepaald dat Uber en concurrent Lyft op basis van nieuwe arbeidsmarktwetgeving hun chauffeurs in dienst moesten nemen, schreven die bedrijven zélf een nieuw wetsvoorstel. Dat werd tijdens de presidentsverkiezingen voorgelegd aan de inwoners van de staat.

De platformen pompten 200 miljoen dollar in hun ‘ja’-campagne en dat bleek niet tevergeefs: 58 procent van de Californiërs stemde voor. Als onderdeel van die overwinning bood Uber zijn chauffeurs een aantal nieuwe voordelen, waaronder een ziektekostenverzekering. Een deel van die kosten wordt doorberekend aan de klanten.

Meer over