Tuinder heeft geen vertrouwen in driedelig grijs

Dertienhonderd tuinders hebben megaveiling The Greenery sinds vorig jaar de rug toegekeerd; onlangs volgden drie topmanagers. Gisteren stapte ook bestuursvoorzitter Wim van der Mee op....

DE HELDHAFTIGE poging van de tuinders om hun bedrijfstak klaar te stomen voor de volgende eeuw, dreigt te mislukken. Met de oprichting van het verkoopbedrijf The Greenery medio 1996 zijn de negenduizend aangesloten telers meer invloed kwijtgeraakt op de verkoop van hun groenten en fruit dan ze lief is. En een betere prijs hebben ze voor hun producten al evenmin gekregen.

De helft van de supermarkten klaagt over chaos bij de levering van groenten en fruit door The Greenery en de banken eisen dat het eigen vermogen van de mega-veiling op korte termijn méér dan verdubbelt. Bestuursvoorzitter Willem van der Mee, door velen aangewezen als de zondebok, is gisteren opgestapt.

Maar met een nieuw poppetje aan de top zijn de problemen van The Greenery nog niet opgelost. 'De boel verloedert als we niet oppassen. Als er verder niks gebeurt, is het binnen een half jaar met The Greenery gedaan', voorspelt Greenery-lid en paprika-teler Sjaak Barendse uit Hoek van Holland. 'Eén kleine renteverhoging en de zaak gaat op de fles of de bank neemt hem over', meent bestuurster Martha Hesper van FNV-Bondgenoten.

Een van de grootste problemen van The Greenery is het cultuurverschil tussen de tuinders en het management van 'hun' Greenery. 'Het zijn yuppen in driedelig grijs die net van de universiteit komen', weet vakbondsvrouw Hesper. 'En dat ze de taal van de tuinders niet spreken, is nog tot daar aan toe, maar ze zijn ook zo godvergeten arrogant. Want ze hebben 60 procent van de Nederlandse markt. Dus zijn ze de beste en dus gaan ze het maken.'

'Godvergeten arrogant?', vroeg Van der Mee van The Greenery zich woensdag bedachtzaam af. 'Zo'n opmerking komt uit de buik. Dan zeg ik niet dat het niet klopt, maar we hebben nogal wat disciplines van buiten moeten halen, zoals IT-specialisten, logistieke medewerkers en marketingdeskundigen. Dat hebben de tuinders zelf niet in huis. Dat is niet erg, ieder heeft zijn eigen deskundigheid. Dat moet je respecteren.'

Dat respect is er nooit gekomen. Het bleef hommeles tussen de tuinders en de Greenery-managers. Maar ook de topmanagers onderling kregen het regelmatig met elkaar - of liever gezegd met bestuursvoorzitter Willem Van der Mee - aan de stok. Alleen al dit jaar stapten één directeur communicatie en twee leden van de raad van bestuur op. Van ruzie wil Van der Mee niet spreken. 'Verschil van inzichten was er wel.'

Van der Mee maakt nu plaats omdat de tuinders 'nadrukkelijk een manager uit een andere cultuur wilden'. Maar de échte reden van zijn vertrek is dat de coöperatie Voedings Tuinbouw Nederland VTN, de eigenaar van The Greenery, Van der Mee onder curatele wilde stellen. Van der Mee mocht alleen aanblijven, als hij accepteerde dat twee leden van de raad van commissarissen hem op de vingers kwamen kijken, ook tijdens vergaderingen van de raad van bestuur.

Dat kon Van der Mee moeilijk verkroppen. 'Ik wil geen verantwoordelijkheden kwijtraken', stelde hij woensdag manhaftig. Kort voor zijn vertrek zwakte hij die verklaring af tot de stelling dat hij 'niet teveel verantwoordelijkheden kwijt wilde raken.' Zijn vertrek was onvermijdelijk geworden.

Nu Van der Mee het veld ruimt, hopen de tuinders, verenigd in de VTN, dat ze weer kunnen meepraten over hoe hun producten verpakt, vervoerd en verhandeld worden. 'Dat kan ook niet anders', vindt paprikateler Barendse. 'Als je ziet wat voor financiële risico's sommige telers lopen, is het logisch dat ze willen meebeslissen over wat er met hun product gebeurt. Als er iets fout gaat, moeten de telers op de blaren zitten.

Dat is ook de mening van directeur Kees van Beek van de coöperatieve veiling Zuid Oost Nederland (ZON) in Venlo. Van Beek is, net als The Greenery, bezig zijn veiling om te vormen tot een verkooporganisatie. 'Maar wij doen dat stap voor stap en sámen met de telers', benadrukt Van Beek.

'Ik zal u eens een mooie anecdote vertellen. Laatst klaagden de supermarkten over de doosjes waarin wij onze aardbeien verpakken. Daar heb ik een paar telers op afgestuurd en dat probleem werd opgelost. Bij de Greenery zeiden ze toen: ''Als er met de klanten gepraat moet worden doen wij dat wel''.' Van Beek laat een veelbetekenende stilte vallen. 'Telers zijn echt niet zo stom en blind dat ze niet naar de klanten willen luisteren.'

Van der Mee heeft te laat onderkend hoe essentieel die inspraak voor de tuinders is. Teveel inspraak van de tuinders zou volgens hem de slagkracht van The Greenery ondermijnen.

Ondertussen liepen er steeds meer tuinders weg. In 1997 hielden 600 telers het voor gezien. Dit jaar hebben 750 leden hun lidmaatschap opgezegd, van wie meer dan de helft uit onvrede. 'Die uittocht móet gestopt worden', vindt Bert Vente, de voorzitter van de coöperatie. 'En de achterblijvers moeten weer het gevoel krijgen dat ze bij de juiste club zitten.'

Dat een professionele verkooporganisatie als The Greenery broodnodig is, bestrijdt niemand. 'Supermarktketens willen niet dat tientallen transporteurs voortdurend langs komen rijden met dan weer een lading van dit en dan weer een lading van dat. Supermarkten willen zaken doen met één bedrijf dat het hele jaar door de afgesproken ladingen groente en fruit uit binnen- en buitenland aanlevert', legt Vente uit.

Ook de tuinders hebben daar baat bij, want een all-round verkooporganisatie kan een betere prijs bedingen dan al die kleine handelaartjes die op eigen houtje opereren en verpletterd worden onder het gewicht van de grote supermarktketens. Bijna driekwart van al het West-Europese groente en fruit komt terecht in de schappen van dertig supermarktketens. Als de Nederlandse tuinders de wensen van de grote ketens niet kunnen vervullen, wil de buitenlandse concurrentie wel laten zien waartoe het in staat is.

Ook in financieel opzicht laat Van der Mee geen gezond bedrijf achter. Het eigen vermogen van The Greenery bedraagt officieel 18 procent van het totaal van de balans. 'Banken zien liever een percentage van 25 tot 30 procent voor handelsbedrijven als The Greenery', erkende Van der Mee. 'Het bedrijf is ronduit arm', zegt FNV-bestuurster Hesper.

Hesper was stomverbaasd toen The Greenery dit voorjaar de overname aankondigde van de toonaangevende distributeur Van Dijk in Delft en vijf groente- en fruithandelaren van het Britse bedrijf Perkins Food. 'In dit land kopen rijke bedrijven doorgaans de arme bedrijven op, niet andersom. Maar ik was wel blij. Want dit kan de redding betekenen voor The Greenery. Met deze overname halen ze de nodige experts in huis die ook nog eens de taal van de telers verstaan.'

Dat is waarschijnlijk precies de reden dat de Rabobank en ABN Amro opnieuw diep in de buidel tastten met een overbruggingskrediet om de overnames te financieren. Voorwaarde was wel dat The Greenery het eigen vermogen van 150 miljoen gulden voor eind '98 aandikte met 200 miljoen gulden. Vier maanden later is nog steeds onduidelijk waar The Greenery die 200 miljoen los gaat peuteren. Geen wonder dat het gerucht gaat dat niet alleen de tuinders, maar ook de banken wilden dat Van der Mee onder curatele zou worden gesteld. 'Dat is dan totaal nieuw voor mij', bitst coöperatie-voorzitter Bert Vente.

Vente gaat er van uit dat die 200 miljoen er tijdig komt. Hij denkt dat er nog steeds telers zijn die onder de huidige omstandigheden hun belang in The Greenery willen vergroten. Maar de telers kunnen nooit hun huidige belang van 90 miljoen opkrikken met 200 miljoen. 'Er is ook een plan om de werknemers aandelen te geven', oppert Vente. Maar het is voor iedereen duidelijk dat het personeel nooit twee ton per persoon kan investeren.

Dat betekent dat The Greenery op zoek moet naar externe financiers, liefst een bedrijf dat ook een coöperatief karakter heeft. 'Cebeco-Handelsraad heeft weliswaar afgehaakt, maar er zijn nog wel andere partijen geïnteresseerd', dacht Van der Mee vlak voor zijn vertrek.

Het nadeel van nieuwe aandeelhouders van buitenaf is echter dat de invloed van de telers dan nóg kleiner wordt. 'Dat is een gevoelig punt', erkende Van der Mee. 'Maar maakt U zich geen zorgen. In oktober is de zaak geregeld.'

Van der Mee weigerde woensdag nog te geloven dat het vijf voor twaalf is voor The Greenery. 'Nonsens. Klinkklare onzin. Leden die weglopen, dat is gewoon bedrijfsrisico.' Maar bij de coöperatie maakt men zich wel degegelijk zorgen over de omzetdaling van 5 procent die de uittreders dit jaar veroorzaken.

Paprika-teler Barendse wijst er bovendien op dat het niet de minste leden zijn die uit onvrede opstappen. 'Het zijn de innovatieve, creatieve geesten, de voortrekkers. Het zijn tuinders die experimenteren met nieuwe verpakkingen, met het terugdringen van bestrijdingsmiddelen en het kweken van lang houdbare rassen. Die houden we liever binnenboord. Maar op welke wapenfeiten kan The Greenery zich na 2,5 jaar beroepen?'

Dat de Greenery met een grote knal zal ontploffen is onwaarschijnlijk. 'De banken kunnen er de stop niet uittrekken, want ze zitten er zelf tot aan de nek in', meent Martha Hesper. 'Als de boel failliet gaat, weten de bank zeker dat ze naar 't geld kunnen fluiten.'

'The Greenery blijft wel bestaan. Maar houdt het zijn missie ook overeind? Dat is de vraag', vindt coöperatie-voorzitter Bert Vente. 'Die missie luidt: schaalvergroting om de machtige detailhandel in toom te houden. Als honderdvijftig transporteurtjes elkaar dagelijks verdringen op de stoep van enkele machtige supermarktketens, snapt een kind wat er gebeurt.'

Die missie van The Greenery wordt ook uitgehold door lid-telers die hun groenten en fruit buiten The Greenery om verkopen als de prijs daar hoger ligt. 'Dat gooit elke aanbod planning in de soep', weet Bert Vente. 'We moeten nu eindelijk eens gaan doen wat we afgesproken hebben. We moeten de eindafnemers gaan leveren waar ze om hebben gevraagd.'

Meer over