Topvrouw Rolinco vreest Russische crisis niet

Ze opereert systematisch. De huidige terugval van de aandelenkoersen brengt haar niet in paniek. ANGELIEN KEMNA (40) werd onlangs de hoogste baas van Rolinco, een van de paradepaardjes van de Robeco Groep....

'WAT MINDER energie-aandelen. Punt.' Het is voor Robeco de enige consequentie van de storm op de wereldbeurzen. Angelien Kemna, de nieuwe baas van het aandelenfonds Rolinco, is niet bang voor een crash en verkoopt ook niet. Ze ziet de huidige malaise hoogstens als een correctie na de snelle koersstijgingen van het voorjaar.

'In dit voorjaar was al duidelijk dat de crisis in Azië enig drukkend effect zou hebben op de bedrijfswinsten. De bedrijven waarschuwden daar ook voor. Maar de beleggers sloegen die in de wind. De koersstijgingen op de beurs gingen daarna gewoon door. In juli kregen we zelfs een nieuwe campinghausse. Die stijgingen waren niet reëel. Nu staan we weer met beide benen op de grond en is de AEX-index terug op het niveau van april.'

Kemna verwacht ook niet dat de beurzen in Europa en de VS dit najaar in elkaar zullen storten in navolging van die in Azië en Rusland. 'Daar is geen enkele economische reden voor. Het effect van de Azië-crisis op het Westen is gering, dat van de crisis in Rusland is zelfs verwaarloosbaar. De jaren 1996 en 1997 waren fantastische beursjaren. Misschien krijgt de huidige crisis in de opkomende markten zijn weerslag op het sentiment. Dan bestaat het risico dat 1998 een keer een kwakkeljaar wordt. Maar dat is niet zo vreemd na de recordrace van de afgelopen jaren.'

Kemna wil van allerlei onheilsscenario's niets weten. 'Er is kans op deflatie. Dat zou druk kunnen geven op de winstmarges. Ook de grondstofprijzen dalen. Maar dalende grondstoffenprijzen zijn niet meer zoals in 1929 de voorbode van een wereldrecessie. Daarvoor is het belang van grondstoffen in de wereldeconomie te veel afgenomen. Wat je nu ziet is een hele dunne markt. Veel grote beleggers staan aan de zijlijn. Ze zitten tot hun maximale limiet in aandelen: kopen niet en verkopen niet.'

Op langere termijn is Kemna juist optimistisch over het beursklimaat. 'De eerste grote golf van nieuwe beleggers hebben we net gehad. Dat is de huidige generatie van dertigers en veertigers. Maar er komen al nieuwe golven aan. In de VS zie je dat door de komst van Internet veel ouderen in aandelen geïnteresseerd raken. Ook slaat de interesse over op de jeugd. Er zijn zelfs al vele jeugdbeleggingsclubs.'

Eigenlijk valt Kemna met haar neus in de boter. In oktober 1996 werd ze lid van het Investment Policy Committee (IPC), het hoogste orgaan dat voor de hele Robeco Groep de strategische beleggingsbeslissingen neemt. Na haar vakantie van deze zomer kreeg ze daarnaast de verantwoordelijkheid over het fonds Rolinco, nadat haar voorganger wegens een teleurstellend resultaat op een zijspoor was gerangeerd.

Kemna - getrouwd met de mede-eigenaar van een softwarebureau in Gouda en moeder van twee kinderen - is een van de zeldzame vrouwen in de top van het Nederlandse bedrijfsleven. Bij dat feit wil ze echter niet te veel stilstaan. 'Mijn positie staat geheel los van mijn geslacht. Een goede specialist met managers-kwaliteiten is een schaars goed. En dan maakt het weinig uit of dat een man of een vrouw is. In mijn normale functioneren bij Robeco heeft het vrouw zijn mij nooit belemmerd.'

Ze heeft niet bewust een carrière nagestreeft. 'Ik heb wel altijd leuk werk willen doen. Toen ik universitair hoofddocent was, kon ik hoogleraar worden. Maar het leek mij niets om dertig jaar lang hoogleraar te zijn. Daarom ben ik overgestapt naar het bedrijfsleven. Eigenlijk heb ik elke keer na een periode van pakweg vier of vijf jaar steeds een zijsprong gemaakt.'

Kemna werd in 1957 in Zwolle geboren. Tijdens haar studie econometrie op de Erasmus Universiteit ging ze voor het eerst beleggen. Samen met haar vriend pionierde ze op de vlak daarvoor geopende optiebeurs in Amsterdam.

'Beleggen was toentertijd absoluut nog geen gespreksonderwerp op de universiteit. Mijn vriend en ik hadden weliswaar allebei een bijbaantje, maar die leverden onvoldoende op om grote en verre vakanties te houden. Doordat we de opbrengst van onze bijbaantjes succesvol in opties belegden, lukten het ons lange reizen naar India en de Himalaya te maken.'

Toch ambieerde ze niet onmiddellijk een carrière in de beleggingswereld. 'Ik had bedrijfseconometrie gestudeerd en was voorbestemd om op een logistieke afdeling van een groot concern als Mars, de PTT of Shell te belanden. Uiteindelijk kwam ik in 1982 bij het Ministerie van Financiën terecht.'

Hier ontwikkelde zij met een team een informatiesysteem op om fraudegevallen bij de omzetbelasting op te sporen. 'Dat project duurde een jaar, maar ik had geen zin om daarna tien jaar te duwen en te trekken om dat systeem te kunnen realiseren.'

Ze keerde als universitair docent terug naar de Erasmus, waarbij ze tegelijkertijd consultancy-werkzaamheden ging doen voor bedrijven als Shell. 'Mijn ideaal was echter een team van specialisten te kunnen coachen. Die kans kreeg ik in 1992 toen ik hoofd kwantitatief onderzoek werd bij Iris, het researchbureau van Robeco en de Rabobank.'

Ze spreekt het woord coachen met nadruk uit. Ze is geen chef, maar iemand die in een team met anderen iets probeert te bereiken. Bij Iris was dat ondermeer het groeperen en kanaliseren van informatie. 'De ruis uit de huidige overstelpende hoeveelheid informatie te halen. Welke informatie moet je bijvoorbeeld hebben om te bepalen of je in of uit obligaties moet stappen? Voor het bepalen van obligatiebeleggingen zijn bijvoorbeeld de ontwikkeling van goederenprijzen, inflatie en aandelenkoersen belangrijk, maar niet de ontwikkeling van het Bruto Nationaal Product.'

Met de informatie werd bij Robeco ook wat gedaan. Het kwanitatieve model maakte het mogelijk om obligaties met een langere looptijd te kopen. Deze obligaties zijn rentegevoeliger en daardoor ook riskanter, maar ze geven ook een hoger rendement. De gemiddelde looptijd van de portefeuille van het Robeco-fonds Lux o rente is nu zelfs meer dan negen jaar.

In november 1996 stapte ze over van het onderzoeksinstituut Iris naar de Robeco Groep zelf. Ze werd directeur aandelenbeleggingen en trad daarmee toe tot het Investment Policy Committee. 'Het was eigenlijk weer een zijwaartse stap. In plaats van onderzoeken ga je beslissingen over beleggingen nemen.' Kemna erkent dat het emotioneel gezien een heel andere betrokkenheid vergt. Ineens kon ze worden aangesproken op iedere miskleun. 'Maar ook nu opereer ik weer in een team', zegt ze nadrukkelijk.

Daarnaast is Kemna voorstander van een systematische benadering. 'Privé koop ik opties, wanneer een fonds mij wel wat lijkt. Toen ik vorig jaar op vakantie ging, verkocht ik maar weer omdat ik niet wist wat de koersen in zo'n periode zouden gaan doen. Daar verdiende ik leuk mee, omdat tijdens de vakantie de koersen naar beneden gingen. Maar zo'n beslissing berust op toeval.'

In haar werk speelt fingerspitzengefühl veel minder een rol. 'We zijn professionals. Robeco is een grote vermogensbeheerder die beter probeert te zijn dan de Angelsaksische concurrenten. Dat betekent dat je met hard werken goede resultaten moet zien te halen.'

Daarbij wordt vastgehouden aan een bepaalde huisstijl. Het aandelenfonds Robeco en alle andere regio- en sectorfondsen beleggen voor 70 procent in bekende grote ondernemingen die winstgevend zijn en goede groei-vooruitzichten kennen, core-aandelen. Deze ondernemingen (Unilever, Aegon, Koninklijke Olie, IBM maar ook Microsoft en Baan) worden langere tijd in de portefeuille gehouden.

Robeco wil de beursindex overtreffen. Daarnaast wordt 30 procent van het vermogen gestoken in zorgvuldig geselecteerde specifieke ondernemingen die veel minder bekend zijn maar die in de ogen van Robeco mogelijk in korte periode van zes tot negen maanden een extra rendement kunnen opleveren, tilt-aandelen. 'We noemen het de groeiversnellers. Het zijn de krenten in de pap.'

Het fonds Rolinco, dat meer risico's mag nemen, belegt juist 70 procent in deze tilt-aandelen. 'Veel van deze spectaculaire groeiers vond je juist in het Verre Oosten. Toen daar vorig jaar de crisis uitbrak, ging het ook mis met veel van deze fondsen. En dat is ook de verklaring van het slechtere resultaat van Rolinco.'

Kemna is een hartstochtelijk voorstander van een dergelijke systematische benadering. Onlangs is ze op vakantie geweest in Ecuador. 'Ik zou geen aandeel van een bedrijf in dat land kopen. Maar vaak heb je op een dienstreis wel eens de neiging om je mee te laten slepen in de waan van de dag. Daarom is het bij Robeco ook verboden om op dienstreis aandelen te kopen.'

Ze doet zich niet voor als iemand die de wijsheid in pacht heeft. In januari 1997 was ze zelf in Japan. 'Ik weet dat ik na een bezoek aan verschillende effectenbrokers heel negatief gestemd was over Japan. Maar iets negatiefs over de rest van Azië heb ik toen niet vernomen.'

Peter de Waard

Meer over