Topondernemers strijden ongegeneerd om de buit; Jeltsin roept ruziënde bankiers tot de orde

Als een stel ondeugende schooljongens kwamen de topondernemers van Rusland deze week naar het Kremlin om zich de les te laten lezen door president Jeltsin....

Van onze correspondent

Bert Lanting

MOSKOU

De zogenoemde 'Grote Zeven' - onder wie Vladimir Potanin van de Uneximbank, topman Goesinski van Media Most, Vladimir Smolenski van SBS-Agro en Michail Chodorkovski van de Menatep Bank - sloegen vorig jaar de handen ineen om ervoor te zorgen dat Jeltsin de presidentsverkiezingen zou winnen van de communistische kandidaat Zjoeganov. Maar nu het communistische gevaar eenmaal geweken is, hebben de topondernemers zich ongegeneerd in de strijd om de buit van de hervormingen gestort.

Jeltsin besloot in te grijpen nadat de banken vorige week een media-oorlog tegen elkaar en hun bondgenoten in de regering hadden ontketend via de kranten en televisiestations die zij controleren. Het hoogtepunt was het bericht dat de geheime dienst FSB plannen voor een moordaanslag op vice-premier Tsjoebais had ontdekt. De opdracht zou afkomstig zijn van een oliemaatschappij die wegens achterstallige belastingen met bankroet wordt bedreigd.

Afgezien van Tsjoebais' woordvoerder waren er maar weinig mensen die het bericht serieus namen, temeer daar zelfs de persdienst van de FSB er niets van bleek te weten. Maar het gaf wel aan dat er achter de schermen een onverkwikkelijk gevecht aan de gang was.

Een paar dagen eerder hadden de Tsjoebais-gezinde media al op mysterieuze toon gemeld dat er een 'lastercampagne' ophanden was tegen de jonge hervormers, onder wie Tsjoebais, vice-premier Nemtsov en ex-minister van privatisering Koch.

Daarmee wilden de twee bewindslieden zich kennelijk indekken tegen de klap die hen te wachten stond: daags erna maakte de Russische procureur-generaal bekend dat er een justitieel onderzoek loopt tegen hun bondgenoot Koch wegens dubieuze transacties.

Koch werd vorige maand door Jeltsin de laan uitgestuurd na de omstreden privatisering van twee van de meest aantrekkelijke staatsbedrijven: de telecommunicatie-gigant Svjazinvest en het bedrijf Norilsk Nikkel. De aandelenveilingen, waarbij de Uneximbank van voormalig vice-premier Potanin aan het langste eind trok, vormden het startschot voor de bankenoorlog.

De verliezers -voormalig Logovaz-topman Berezovski en Media Most-directeur Goesinski- begonnen via de door hen gecontroleerde media een campagne tegen Tsjoebais, Nemtsov en Koch, die zij ervan beschuldigden de privatisering in het voordeel van de Uneximbank te hebben geregeld.

Volgens sommige waarnemers is de verkoop van het aandelenpakket in Svjazinvest echter eerlijk verlopen in vergelijking met eerdere privatiseringen. 'De aandelen zijn ditmaal naar de hoogste bieder gegaan en daarbij kunnen Berezovski en Goesinski zich juist niet neerleggen. Zij zijn boos dat zij niet meer van hun politieke contacten kunnen profiteren', zegt politicoloog Sergej Markov van het Moskouse Carnegie-centrum.

De Nezavisimaja Gazeta, die deel uitmaakt van Goesinski's Media Most-groep, loste dit weekeinde een nieuw salvo met een artikel waarin Tsjoebais ervan beticht wordt de macht te willen grijpen.

De nieuwe ronde in de bankenoorlog hangt volgens waarnemers samen met de naderende verkoop van nog een deel van Svjazinvest en een deel van de oliemaatschappij Rosneft. Potanins rivalen zijn bang dat de Uneximbank ook die felbegeerde aandelenpakketten in handen zal krijgen.

President Jeltsin verzekerde de rivaliserende bankiers echter dat de komende privatiseringsronde absoluut open en eerlijk zal verlopen. 'Ik denk niet dat iedereen daar blij mee is, maar toch denk ik dat de bankiers zich nu wel stil zullen houden. Met Jeltsin wil niemand ruzie krijgen', zegt Markov.

Volgens hem heeft de financiële steun van de Grote Zeven weliswaar een belangrijke rol in de herverkiezing van Jeltsin gespeeld, maar is de president nooit afhankelijk geweest van hen. 'Als Jeltsin zich tegen Goesinski keert, is het afgelopen met diens concern.'

Dat gevaar dreigt volgens sommige waarnemers vooral voor Berezovski, die na de herverkiezing van Jeltsin secretaris van de Russische Veiligheidsraad werd. Sinds de slag om Svjazinvest doen Tsjoebais en Nemtsov hun uiterste best Jeltsin over te halen de topondernemer aan de kant te zetten.

Meer over