nieuws

Terwijl de deadline nadert, blijft onzeker of EU-landen via een roebelrekening gas mogen kopen

In EU-landen die Russisch gas importeren loopt de spanning op rond de eis om met roebels te betalen. De Europese Commissie raadt het gebruik van een roebelrekening in Luxemburg af, maar zegt niet dat zo’n rekening ingaat tegen de sancties.

Tjerk Gualthérie van Weezel
Gasveld op het Russische Yamal-peninsula.  Beeld Yuri Kozyrev/ Noor
Gasveld op het Russische Yamal-peninsula.Beeld Yuri Kozyrev/ Noor

Volgens meerdere media hebben tientallen klanten van het Russische staatsgasbedrijf Gazprom inmiddels wel zo’n rekening geopend. Dat geldt zeker voor het Italiaanse Eni en de Duitse bedrijven RWE en Uniper, grote afnemers van Russisch gas.

De komende dagen zullen deze bedrijven hun rekening aan Gazprom moeten voldoen. Ze staan dus voor de keus. Of ze stemmen in met de eis van Poetin, maar dan riskeren ze een boete wegens het schenden van de sancties. Of ze blijven op de oude manier met euro’s betalen, met als risico dat Gazprom stopt met het leveren van gas.

Gasterra, het enige Nederlandse bedrijf dat direct langlopende contracten heeft met Gazprom, bestempelt de situatie als ‘erg vervelend’. Over de inhoud van het contract en wanneer er precies betaald moet worden, wil een woordvoerder van Gasterrra (dat voor de helft in eigendom is van de Nederlandse staat) niets zeggen. Ook niet of het al een rekening in Luxemburg heeft geopend. ‘Ik kan alleen kwijt dat wij ons wel aan de sancties willen houden en dat deze situatie dus enorme onzekerheid met zich meebrengt. We moeten constant in allerlei scenario’s denken over onze gasleveringen de komende tijd.’

Ingewikkelde constructie

De spanning rond de gasbetalingen ontstond eind maart, toen Vladimir Poetin in een decreet eiste dat er voortaan in roebels betaald moet worden voor zijn gas. Als belangrijkste reden gaf de president dat Rusland nu niet direct kan beschikken over de euro’s die Europese bedrijven betalen voor zijn gas. Dergelijke betalingen zijn uitgezonderd van de sancties.

Met de euro’s die de afnemers overmaken naar de rekening van staatsgasbedrijf Gazprom, kan Rusland niets, doordat zowel de Russische staat als de Russische Centrale Bank onder de sancties valt. Poetin stelde daarop dat Rusland niet ‘aan liefdadigheid’ doet.

Die situatie zegt Poetin dus op te lossen met een ingewikkelde constructie via de Gazprombank in Luxemburg. Daar moeten de afnemers van gas via Gazprom zowel een euro- als een roebelrekening hebben. Zij betalen in euro’s die vervolgens door Gazprombank worden omgezet naar roebels op de roebelrekening. Met die roebels wordt Gazprom vervolgens betaald.

Aanvankelijk reageerde de Europese Unie eensgezind op Poetins decreet: daar gaan we niet aan beginnen. Maar die eensgezindheid kwam al snel onder druk te staan. Zeker nadat Polen en Bulgarije besloten niet in roebels te betalen en daarop de gastoevoer werd afgesloten. Meerdere Duitse en Italiaanse energiebedrijven stelden dat de constructie volgens hun juristen wel degelijk past binnen het sanctiepakket en lopende contracten. En ook Hongarije wil ermee instemmen. Vorige week zei de Italiaanse premier Mario Draghi dat de voorgestelde roebeltruc volgens hem geen schending van de sancties oplevert.

Onzekerheid compleet

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen liet haar ambtenaren en juristen de afgelopen weken nogmaals kijken naar de kwestie omdat Rusland enkele aanpassingen deed. Vorige week vrijdag zou de Commissie in een overleg met lidstaten een richtlijn hebben gegeven waaruit verschillende deelnemers opmaakten dat de constructie via Gazprom Luxemburg mogelijk was. De gasprijs in Europa daalde ook licht.

Maar begin deze week zei een woordvoerder van de Europese Commissie dan weer expliciet dat het openen van een roebelrekening wel degelijk in strijd is met de sancties. Al werd dat woensdag weer tegengesproken door Eurocommissaris Paolo Gentiloni dat Eni, het Italiaanse energiebedrijf volgens hem ‘op de goede weg is’.

En zo is de onzekerheid dus compleet. Volgens Brusselse ingewijden maakt de Commissie hier welbewust gebruik van het fenomeen ‘constructieve ambiguïteit’. Het komt erop neer dat het graag nog wat manoeuvreerruimte houdt voor toekomstige ontwikkelingen. Daarmee ligt de bal dus bij de kopers van het Russische gas, de grote energiebedrijven. De komende dagen moet blijken waar zij voor kiezen en welke consequenties dat zal hebben.