Strijd tegen vuile handel ontaardt in protectionisme

Afgelopen maand stelde de EU heffingen in op aardbeien, schoenen en plastic zakken uit China. Goed voor producenten hier. Maar economen hebben er geen goed woord voor over....

Kivo Plastic Verpakkingen in Volendam, die onder andere vuilniszakken maakt, is er duidelijk mee in zijn nopjes. Evenals Chlodnia SA uit het Poolse Kielce, die bevroren aardbeien levert aan makers van jam. Of anders wel de Associazione Nazionale Calzaturifici Italiani, de Italiaanse bond van schoenmakers.

De Europese Unie besloot hen de afgelopen maand te beschermen tegen concurrentie uit China. De bedrijven hadden aan de bel getrokken omdat Chinese bedrijven hun waren op de Europese markt zouden dumpen. Dat zullen ze nu wel laten, want op bevroren aardbeien, vuilniszakken of schoenen uit China, moet sinds kort een zogeheten anti-dumpingheffing betaald worden van soms tientallen procenten.

‘Het water stond ons aan de lippen’, vertelt Huib van Wijck, exportmanager bij verpakkingsfabrikant Kivo. ‘De Chinezen waren goedkoper en dan heb ik het niet over een verschil van een paar procent.’ Oneerlijk, vond hij, want er bestonden vermoedens dat de Chinese concurrenten minder hoeven te betalen voor hun grondstoffen, en ook nog eens gebruik maakt van gesubsidieerde arbeid.

Kivo besloot, samen met andere vuilniszakkenmakers, bij de Europese Unie aan te kloppen. ‘Wij zijn er jaren mee bezig geweest’, zegt Van Wijck. ‘Alle Europese producenten hebben een lang enquêteformulier moeten indienen.’ Vervolgens reisden ambtenaren uit Brussel af naar China om te zien of er echt van dumping sprake was.

De EU kan namelijk niet zomaar anti-dumpingmaatregelen instellen. Voor je het weet stapt China naar de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in Genève omdat de EU de internationale handelsregels overtreedt. Op zijn minst moet aangetoond worden dat de Chinese fabrieken hun producten in Europa tegen lagere prijzen afzetten dan in eigen land.

Bij de plastic zakken lukte dat. ‘De ambtenaren van de EU vroegen gewoon offertes op bij Chinese bedrijven’, vertelt Erik de Ruijter van de Federatie Nederlandse Rubber- en Kunststofindustrie. ‘De bedrijven die niet mee wilden werken, maakten zich sowieso natuurlijk verdacht.’

Waarom de Chinese bedrijven hun producten tegen een lagere prijs zouden verkopen in het buitenland? De Ruijter weet er wel een antwoord op. ‘Ze proberen zo de Europese bedrijven uit de markt te drukken. Is dat eenmaal gelukt, dan verhogen ze de prijs.’

Maar volgens empirisch onderzoek van handelseconomen komt dat nauwelijks voor. Anti-dumpingmaatregelen worden volgens hen doorgaans genomen uit ordinair protectionisme. ‘Het is heel moeilijk om een econoom te vinden die zulke maatregelen verdedigt’, zegt handelseconoom Maurizio Zanardi van de Universiteit van Tilburg. ‘Er is veel economische literatuur die aantoont dat dumpen juist goed is.’ Uit die literatuur blijkt dat de voordelen voor de Europese consument (lagere prijzen) doorgaans groter zijn dan de nadelen voor de producent (verlies van marktaandeel).

Bovendien verstoren anti-dumpingmaatregelen volgens Zanardi de wereldhandel. Niet dat de markt voor vuilniszakken of bevroren frambozen zelf nu zo groot is. ‘Maar als de Europese Unie anti-dumpingmaatregelen invoert, heeft dat ook gevolgen voor haar reputatie.’ Voor hij de Europese markt betreedt, zal een Chinese exporteur zich afvragen welke problemen hij zich op de hals haalt.

Waarom wordt het instrument dan toch zoveel gebruikt? Zanardi: ‘De lobby van het bedrijfsleven is veel sterker dan die van de consumenten. Bovendien vinden politici het een heerlijk instrument. Ze kunnen dan mooi praten over eerlijke handel en over het beschermen van Europese werknemers.’

Volgens Winand Quaedvlieg, secretaris internationale economische zaken bij werkgeversvereniging VNO-NCW zijn anti-dumpingmaatregelen niettemin noodzakelijk. ‘Dit zijn de veiligheidskleppen van het systeem. Bijvoorbeeld als Chinese bedrijven hun producten hier met staatssteun onder de kostprijs afzetten. Dan worden er grenzen overschreden.’ Maar volgens Quaedvlieg moet er wel terughoudend mee omgesprongen worden. ‘De maatregelen mogen absoluut niet voor protectionistische doeleinden worden gebruikt.’

Voor Kivo, een familiebedrijf met 220 mensen in dienst, maken die doeleinden weinig uit. Het bedrijf maakt inmiddels weer 2 miljoen vuilniszakken per week.

Meer over