columnPeter de Waard

Stort nu zelfs de rechter het land in een chaos?

null Beeld
Peter de Waard

De trias politica, de scheiding der machten, is in de Nederlandse rechtsstaat even onaantastbaar als een pauselijk dogma in het Vaticaan. En dat betekent vooral dat kritiek op de rechterlijke macht not done is. De kletsende klasse mag gehakt maken van de wetgevende en uitvoerende macht – het parlement en vooral de regering – maar moet het oordeel van de rechter eerbiedigen.

Helaas kan de rechter het land ook in een chaos storten. De Hoge Raad, de allerhoogste Nederlandse rechter, heeft het kabinet in een onmogelijk parket gemanoeuvreerd. In december werd de zogenoemde box 3-heffing – de fictieve rente op het voor de belasting opgegeven vermogen – over de jaren 2017 en 2018 in strijd verklaard met het recht op eigendom en het verbod op discriminatie. Hierbij werden 60 duizend belastingplichtigen die bezwaar hadden gemaakt, in het gelijk gesteld. Zij moeten de ingehouden belasting terugkrijgen. En omdat de Nederlandse regering doet wat de Hoge Raad zegt, gebeurt dat ook al dit jaar.

Maar de Hoge Raad oordeelde vorige week dat de miljoenen Nederlanders die geen bezwaar aantekenden geen recht hebben op teruggave. Dit voelt niet alleen onrechtvaardig, zoals Kamerleden zeiden, het is onrechtvaardig. Het is een vorm van willekeur die lijkt op een kapper die de ene klant 20 euro rekent voor een knipbeurt en de andere klant 25 euro.

De Hoge Raad had de bezwaren beter kunnen wegwuiven. De fictieve heffing is te verdedigen als een stiekeme vermogensbelasting die blijkbaar tegen de letter van de wet indruist, maar niet tegen de geest. De 60 duizend bezwaarmakers zijn vooral superspaarders die beschikken over uitstekende belastingconsultants. Het zijn sterke schouders die geen boterham minder hoeven te eten als gevolg van de fictieve heffing.

De miljoenen die geen bezwaar maakten, zijn vooral kleinere spaarders die zich zelden de moeite getroosten van ingewikkelde bezwaarschriftprocedures waarvan ze weinig weten en die zich geen belastingconsulent kunnen permitteren.

De Hoge Raad noemde de box 3-heffing in december in strijd met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, omdat geen belasting kan worden geheven over inkomsten die niet zijn genoten. Maar het is bizar dat dit verdrag alleen geldt als er onmiddellijk een beroep op wordt gedaan. Vijf jaar later is die niet meer van toepassing. Daarnaast houdt de Hoge Raad helemaal geen rekening met de precedentwerking. Het dwingt de burgers in de toekomst tegen iedere overheidsbeschikking bezwaar te maken voor het geval dat. Overheidsinstanties zullen overspoeld worden door allerlei bezwaarschriften die ze menselijkerwijs niet zorgvuldig meer kunnen afhandelen. Het zal de maatschappij ontwrichten. Nu al kan de Belastingdienst de 60 duizend gevallen amper aan, laat staan dat er nog miljoenen belastingplichtigen teruggaverecht hebben.

In de Nederlandse rechtsstaat bestaan ook de uitgangspunten redelijkheid en billijkheid. Die worden met deze arresten te grabbel gegooid. De juristen van de Hoge Raad lijken op studeerkamergeleerden die buiten de maatschappij staan. Als de politiek niet ingrijpt, wordt het laatste bastion van de rechtsstaat ook varkensvoer voor de kletsende klasse.

Meer over