Stokkende werkloosheid redt economie in 2005

De consument verdreef halverwege het jaar de sombere stemming. De dollar is niet gekelderd; de olieprijs niet verder gestegen. De economie ligt er stralend bij....

2005 begon voor Nederland onder een ongelukkig gesternte. De groei van de wereldhandel, die in 2004 nog op een recordniveau van 9 procent uitkwam, zakte terug. Daarmee dreigde de Nederlandse economie zijn enige aanjager - de export - kwijt te raken.

Analisten voorspelden dat de wereldeconomie aan de vooravond zou staan van een dollarcrisis zonder weerga: de euro stond op een recordhoogte van 1,35 dollar, sowieso al slecht voor Nederlandse exporteurs. En de Europese munt zou nog veel verder stijgen, want de Amerikaanse economie stond op het punt om door zijn poten te zakken: de regering Bush gaf veel te veel geld uit, de Amerikaanse burgers idem dito.

Dat kan niet tot in einde der tijden goed gaan, beredeneerden analisten. Buitenlandse partijen, waaronder de Chinese overheid, zouden er genoeg van hebben die Amerikaanse spendeerdrift te financieren. Oftewel: investeerders zouden de dollar genadeloos laten vallen en hun toevlucht zoeken in andere valuta zoals de euro.

Een klein lichtpuntje was de olieprijs. Na in 2004 flink te hebben opgespeeld, stond die in januari 2005 op een alleszins acceptabel niveau van 40 dollar. Maar dat lichtpuntje doofde snel. De olieprijs begon aan een nieuwe opmars, die tot ver in de zomer zou aanhouden. De energiehonger van China zweepte de vraag op, de verwoestingen van orkaan Katrina, en geopolitieke spanningen in het Midden Oosten deden aan de aanbodkant de rest. Uiteindelijk kwam de prijs van een vat olie op 1 september op bijna 68 dollar uit. In Europa vertaalde zich dat in duurdere benzine voor de consument, en oplopende kosten voor de producent.

Het gevolg: het economische herstel dat zich in 2004 leek af te tekenen, werd genadeloos de nek omgedraaid in de eerste helft van 2005. In het eerste kwartaal kromp de Nederlandse economie zelfs met 0,5 procent. Begin juni vond president Nout Wellink van De Nederlandsche Bank het nodig de noodklok te luiden. 'Normaal gesproken ben ik een optimistisch mens, maar nu valt het niet mee', zei hij in een interview met deze krant. Ook ondernemers en huishoudens bleven somberen. Ze weigerden halsstarrig te investeren of in de winkel hun portemonnee te trekken.

Dan maar een renteverlaging om de economie aan te zwengelen? De Europese Centrale Bank wilde er niets van weten. Veel te gevaarlijk voor de inflatie, die door de dure olie toch al boven de pijngrens van 2 procent uitkwam. De ECB-economen beredeneerden bovendien dat een renteverlaging de Europese huizenprijzen verder zouden opzwepen. Onverstandig, want er tekende zich sowieso al een luchtbel af op de huizenmarkt. Door de lange rente, die in 2005 op een historisch laag niveau van 3 procent en een heel klein beetje uitkwam, waren hypotheken immers spotgoedkoop.

In de tweede helft van het jaar kantelde het beeld. Nederlanders sloegen voor het eerst sinds jaren weer aan het consumeren. Omdat de werkloosheid stabiliseerde, was er weer meer vertrouwen in de economie. Op de beurs, waar de koersen in rap tempo stegen, vierden beleggers al helemaal feest. Door jarenlange herstructureringen trokken de bedrijfswinsten in 2005 aan. Aan het eind van het jaar hadden ook ondernemers warempel weer fiducie in de economie.

Dat kwam ook door de olieprijs. Die raasde door Europa heen, maar liet verrrassend weinig schade achter. Na september daalde de olieprijzen bovendien met bijna 20 procent.

Over de dreiging van een dollarcrisis werd in de loop van 2005 helemaal niets meer vernomen. Integendeel, de dollar steeg in waarde, en kwam uiteindelijk net boven de koers bij de introductie van de euro (1,167 dollar) in 1999. Een afspiegeling van de zwakte van de Europese economie, misschien; maar voordelig voor Europese exporteurs, die hun waren tegen een betere prijs in het buitenland konden afzetten.

De ECB zag vervolgens zijn kans schoon: op 1 december besloot die de rente met een kwart procent te verhogen naar 2,25 procent. Zo moest de inflatie worden beteugeld. Sinds juni 2003 was de rente al niet meer aangepast; de laatste keer dat de rente omhoog ging, was zelfs meer dan vijf jaar geleden.

De Fed, het Amerikaanse stelsel van centrale banken, ziet het inflatiespook ondertussen al weer verdwijnen. Maar daarvoor waren in 2005 wel acht renteverhogingen noodzakelijk, telkens met een kwart procent. Het echt grote nieuws van de Fed: de academicus Ben Bernanke zal in februari 2006 proberen in de voetsporen te treden van Alan Greenspan, de onvolprezen president van de Fed.

Wat aan het einde van 2005 lijkt te zijn teruggekeerd: twijfel over de gezondheid van de dollar. Investeerders in het Midden Oosten hebben genoeg oliedollars opgepot, en geven er nu de voorkeur aan die dollars in goud om te wisselen. De goudprijs steeg daardoor in de laatste twee maanden van het jaar pijlsnel, en kwam uiteindelijk uit op 538,50 dollar per ounce (31,1 gram) - het hoogste niveau in achttien jaar.

Voor de Nederlandse economie zijn de verwachtingen voor het komend jaar heel wat stralender dan in de afgelopen jaren. Nu de Nederlanders weer zijn gaan consumeren, en bedrijven voorzichtig aan het investeren zijn geslagen, wordt het economisch herstel breed gedragen. Volgens het Centraal Planbureau komt er 2,5 procent groei, en gaat de koopkracht voor de gemiddelde Nederlander met 1,25 procent omhoog.

Meer over