Staatssecretaris Patijn ontkent pressie op rijstonderhandelingen 'Wij forceerden niks, Emesa deed het'

Nederland is in de Europese Raad van Ministers gezwicht. Er komen quota voor de import uit de Antillen: rijst jaarlijks 160 duizend ton, voor suiker drieduizend ton....

Van onze verslaggever

Rob Gollin

DEN HAAG

'Weet u hoe de onderhandelingen over het rijstbesluit in Brussel te boek stonden? Als le dossier pourri, het verrotte dossier.' Staatssecretaris Patijn van Europese Zaken wil maar illustreren hoe verziekt de sfeer was rond de beperking van de rijst- en suikerimport uit de Nederlandse Antillen en Aruba. Het Nederlands verzet daartegen had in de ogen van de andere lidstaten nu wel lang geduurd. 'Het was allemaal buitengewoon onaangenaam.'

Maandag zwichtte Nederland in de Europese Raad van Ministers voor de druk. Er komen quota: voor rijst jaarlijks 160 duizend ton, voor suiker drieduizend ton. Maar het akkoord leek twee uur later al weer op losse schroeven te staan.

In een kort geding, aangespannen door de Arubaanse suikerfabriek Emesa, bepaalde de Haagse rechtbank dat de staat niet mag instemmen met de beperking. Over de betekenis van het vonnis zijn juristen het oneens.

Patijn: 'Ik weet dat er beschuldigingen zijn dat we vanwege dat geding de zaak zouden hebben doorgedrukt. De agenda wijzigen, een andere sprekersvolgorde; er klopt niks van. De agenda stond al een week vast. Er is niks geforceerd. Ja, Emesa forceerde. Zondagavond pas kwamen ze met het geding.'

- Maar twee uurtjes wachten, was dat zo'n opgave?

'Het kan niet zo zijn dat simpelweg het aanspannen van een kort geding automatisch het opschorten van besluitvorming betekent. Dat zou wat al te gemakkelijk zijn.'

- Waarom gaf Nederland het verzet tegen de beperkingen op?

'De onderhandelingen hebben anderhalf jaar geduurd. Er hebben veel ingrijpender voorstellen op tafel gelegen. Het ging hard tegen hard. Vooral de Europese suikerindustrie ageerde. Die betaalt feitelijk haar eigen exportsubsidies. Import jaagt die bedragen omhoog.

'Uiteindelijk presenteerde voorzitter Luxemburg een laatste voorstel, op 1 oktober. Het was take it or leave it. Alles was gezegd. Ik heb uiteindelijk geoordeeld: doen! Als we hier niet mee hadden ingestemd, dan had de Europese Commissie vrijwaringsmaatregelen genomen die de import nog veel harder hadden getroffen.

'Er zitten elementen in het compromis die perspectief bieden. Er is nog zicht op vergroting van het rijstquotum. Er is nog zicht op de mogelijkheid dat de Antillen en Auba ook andere landbouwprodukten kunnen exporteren.'

- Met andere woorden: de West mag nog blij zijn.

'Welnee. Dat doet geen recht aan ons gevoel. We beseffen de ingrijpende gevolgen voor de eilanden. Er is extra lucht, dat kun je wel zeggen. Ik wijs er bijvoorbeeld op dat er nu nog een vrijwaring geldt voor maar 100 duizend ton rijst.'

- Vindt Nederland misschien importbeperking niet zo erg, omdat vooral een handjevol gewiekste zakenlieden profiteert van de regeling?

'De suggestie vind ik pijnlijk. Ambtenaren hebben zich anderhalf jaar uit de naad gelopen om eruit te halen wat erin zat. Er waren economische belangen te beschermen op de Antillen, die verder gingen dan alleen die van enkele zakenlieden.

'De andere lidstaten waren geïrriteerd, dat zal ik niet tegenspreken. Er groeit geen korrel rijst of suiker op de eilanden. Handelaren halen alles uit Suriname, Guyana en Trinidad. Na een minimale bewerking gaan ze heffingsvrij naar Europa. Misbruik, of nee, oneigenlijk gebruik van de regeling Landen en Gebieden Overzee, vinden de andere landen dat.

'Daar zit wel iets in. Een beetje pellen, wassen en verpakken, dat is toch niet de ontwikkeling van de economische activiteit die het LGO-besluit beoogde. Wij hebben dan ook voorgesteld om in de toekomst voor te schrijven dat een product een bepaalde minimum meerwaarde moeten krijgen wil er sprake zijn van import zonder heffingen. We denken aan 40 procent.'

- Gisteren zijn boze parlementariërs uit de Antillen gearriveerd. Zult u hun woede weten te temperen?

'We zullen veel moeten uitleggen. Maar terugkomen op de beslissing in de Europese Raad van Ministers zit er niet in. Daarmee zouden we ons politiek ongeloofwaardig maken.'

Meer over