Snelwegpanorama’s: Kijk nou hoe mooi! We zijn er al voorbij

Het ministerie van VROM heeft negen snelwegpanorama’s aangewezen, die gevrijwaard blijven van bebouwing...

Door Caspar Janssen

Amsterdam Een mooie snelweg, die A1, met allerlei prachtige uitzichtspunten. Bij Naarden begint het al, en wat te denken van Muiden, het stukje heide bij Hilversum en later de Veluwe, Apeldoorn, de IJssel bij Deventer en dan nog al dat moois tot aan de Duitse grens. Als je er oog voor hebt, is het gevaarlijker dan mobiel bellen in de auto.

Maar wat nu? Het Eemland, het open landschap tussen Baarn en Amersfoort, hebben we al die jaren zomaar over het hoofd gezien. Terwijl dit gebiedje, dat behoort tot het Nationaal Landschap Arkemheen-Eemland, zojuist is uitgeroepen tot een van de slechts negen nationale snelwegpanorama’s die bescherming behoeven, althans, zo staat het in de conceptvisie Zicht op Mooi Nederland van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM).

Even goed opletten nu. En ja hoor, daar zien we koeien in eindeloze weilanden, links en rechts van de weg, een benzinestation, een visvijvertje, de geur van mest, wat lelijke varkensstallen, windmolens in de verte. En dan zijn we er al weer voorbij, twee minuten later, terwijl we opeens toch heel langzaam gingen rijden.

Goed. Best karakteristiek Nederlands, open, agrarisch landschap. Of, zoals het in Zicht op Mooi Nederland staat: [. . .] extreme open veenweiden met een onregelmatige strokenverkaveling [. . .]. Klopt. En goed dat dit uitzicht beschermd wordt en dus gevrijwaard blijft van woningbouw, bedrijfspanden of lelijke geluidsschermen. Waarmee een voor de automobilist rustgevend element gewaarborgd is. Leve de strijd tegen de verrommeling langs de snelweg.

Maar eerlijk gezegd: het is niet moeilijk om zeker vijftig mooiere uitzichtspunten te bedenken in Nederland, waarvan zeker vijf langs de A1. Sterker: dat deden 1.185 snelweggebruikers al, in het kader van de ‘burgerparticipatie’ die voorafging aan de keuze van de nationale snelwegpanorama’s. Zij kozen maar liefst 26 gebieden, waarvan er uiteindelijk slechts vijf opgenomen werden in de lijst van negen snelwegpanorama’s.

Zo is de Veluwe erg populair bij automobilisten, vanaf verschillende snelwegen gezien. De Van Brienenoordbrug ook, onder meer vanwege ‘uitzicht op de stad’. Het Tjeukemeer (‘Uitzicht op water; bij mooi weer kun je wel 30 kilometer ver kijken’) en de A6 haalde de topnegen ook, evenals de Afsluitdijk en de Moerdijkbrug.

Wat opvalt, is dat de respondenten 26 gebieden kozen die verspreid liggen over het hele land, terwijl VROM de provincies Friesland, Gelderland, Brabant, Limburg, Zeeland links lieten liggen. In de Randstad daarentegen, langs de A7 en A8, in de Wijde Wormer-Oostzaan en in Noord-Kennemerland, langs de A9 onder Alkmaar, zien we veenweiden die tot nationaal snelwegpanorama zijn uitgeroepen, maar die de top-26 van de burgerrespondenten niet hebben gehaald.

In het rapport worden de keuzen toegelicht. Ruimtedruk en zeldzaamheid spelen een rol; het zeldzame vrije zicht op veenweidegebiedjes ‘temidden van economische bedrijvigheid’ in de Randstad, verdient dus bescherming. VROM koos alleen voor gebieden in bestaande Nationale Landschappen, want daarvoor draagt de nationale overheid verantwoordelijkheid. Provincies kunnen eigen snelwegpanorama’s kiezen, aldus VROM.

Maar toch: soms geeft de meedenkende burger domweg het verkeerde antwoord. Veel burgers, zo constateert het plan, waarderen het uitzicht op het Veluwebos. Helemaal fout, zo blijkt. De Veluwe mag dan wel Nationaal Landschap zijn, maar een snelwegpanorama is een ‘uitzicht op open landschap’, weet VROM beter.

Terug op de ring Amsterdam zien we een glimp van de idylle Durgerdam en het achterliggende Waterland. Drie seconden Hollandse pracht, maar helaas: geen snelwegpanorama.

Meer over