Slimme speler in een precaire situatie

Guido van Woerkom, hoofddirecteur van de ANWB, worstelt met het grootste probleem uit zijn carrière: de kilometerheffing. Het komt nu aan op zorgvuldig laveren....

P ap, je moet je boodschap wat minder wollig overbrengen. Kom gewoon snel to the point.’ Dat was het advies van Xander (18) aan zijn vader Guido van Woerkom (54) vorige week na afloop van een interview in een actualiteitenrubriek. ‘Ik was die dag met mijn vader mee op een tournee langs verschillende tv-programma’s. Bij Netwerk was hij niet zo scherp, maar later die avond bij Nova herstelde hij zich goed.’

Van Woerkom beleefde vorige week maandag de drukste mediadag in de tien jaar dat hij nu hoofddirecteur is van de ANWB. Tientallen interviews gaf hij aan radio, tv en kranten. Aanleiding: het politieke bommetje dat verkeersminister Camiel Eurlings (CDA) kort daarvoor had gedropt. Voor de camera’s suggereerde hij dat ANWB-leden het laatste woord krijgen bij het besluit tot invoeren van de kilometerheffing.

Hoewel Van Woerkom allerminst gelukkig was met deze ‘uitglijder’ van de minister – de ANWB kan en wil geen politieke verantwoordelijkheid dragen – genoot hij volgens zijn zoon volop van het mediacircus dat daarop ontstond. ‘Als ik dit niet meer leuk vind, ga ik ander werk zoeken, zegt mijn vader altijd. En hij vindt het écht leuk’, zegt Xander van Woerkom.

Ruim honderdduizend leden die in één jaar tijd hun lidmaatschap opzegden (2004), de komst van een assertieve concurrent (Route Mobiel) en een boze verkeersminister Tineke Netelenbos die de ANWB als vergeldingsactie het monopolie ontnam op de bewegwijzering (2002). De autoclub had immers samen met De Telegraaf háár project, De Tolpoortjes, om zeep geholpen.

De jaren van Guido van Woerkom als opperbaas van de ANWB verliepen niet geheel rimpelloos. Toch verbleken het bovenstaande bij het probleem waar Van Woerkom nu mee worstelt: de kilometerheffing. Het geesteskind van oud-directeur Paul Nouwen van de ANWB. Onder zijn leiding kwam een platform (transport- en milieuclubs) met een advies: een eerlijke kilometerbeprijzing om Nederland bereikbaar te houden.

Uit tal van peilingen en onderzoeken van de afgelopen weken zou blijken dat een meerderheid van de leden niets moet hebben van deze nieuwe belastingvorm voor automobilisten.

En dat terwijl de ANWB mede aan de wieg van dit systeem staat, dat niet het bezit maar het gebruik van de auto belast. Er dreigt een vertrouwensbreuk met de achterban.

De onvrede van de leden wordt luid geventileerd en aangewakkerd door De Telegraaf. De krant voert al maanden een ongekend felle campagne tegen de kilometerprijs, vaak als ‘het stasikastje van Camiel’ omschreven. Maar de vroegere bondgenoot richt zijn pijlen ook op de ANWB.

Van Woerkom zou doof zijn voor de grote weerstand tegen kilometerheffing onder zijn leden. Voor hem is de aanval van de krant van Wakker Nederland even slikken. De Telegraaf en de ANWB waren altijd twee handen op één buik.

‘Guido beleeft zijn finest hour bij de ANWB’, denkt Peter Janssen, directeur van autobrancheorganisatie RAI, die Van Woerkom wekelijks ziet of spreekt. ‘Hij bevindt zich in een precaire situatie. Zelf is hij ervan overtuigd dat de kilometerprijs een grote verbetering is ten opzichte van de huidige situatie. Maar als hij dit al te nadrukkelijk zegt, bestaat het gevaar dat hij zich van zijn achterban vervreemdt.’

Momenteel kunnen ANWB-leden via internet hun mening geven over het project. Van Woerkom moet laveren, het spel slim spelen. ‘Als iemand dat kan, is het Guido. Hij is uitermate bedreven in communiceren’, zegt Janssen, die ook Van Woerkoms voorganger, wijlen Paul Nouwen, meemaakte. ‘Nouwen was een flamboyante verschijning die veel kwinkslagen maakte en altijd in de meest prachtige metaforen sprak. Van Woerkom is zakelijker en serieuzer.’

Is dat geen nadeel in een baan waarvan mediaoptredens een belangrijk bestanddeel vormen?

Janssen: ‘De vraag stellen is hem beantwoorden. Maar misschien heeft de ANWB juist nu behoefte aan een standvastige persoonlijkheid die misschien geen feestnummer is, maar wel vertrouwen en degelijkheid uitstraalt.’

Zakelijk en serieus. Het is een kwalificatie die veel gesprekspartners geven over Van Woerkom. Hij is geen opvallende verschijning, misschien zelfs wat profielloos. Hij zoekt nooit de controverse op.

In tegenstelling tot Nouwen mijdt Van Woerkom societyfeestjes. Werd van Nouwen gezegd dat het asfalt door zijn aderen stroomde, Van Woerkom heeft persoonlijk niets met auto’s. Hij heeft de ANWB (in 1883 opgericht als bond voor de velocipedisten, de fietsen met groot voorwiel) verbreed. De vereniging komt niet alleen op voor het asfalt, maar ook voor de natuur, recreatie en het openbaar vervoer.

Van Woerkoms grootste hobby is zijn gezin. Ter compensatie van de lange werkdagen die hij maakt, brengt hij niet ook nog eens het halve weekeinde door op de golfbaan. Meestal staat hij langs de lijn bij tennis of hockey van dochter (16) of zoon (18) die beiden nog thuis wonen. Of hij gaat met hen varen in zijn motorsloep op de Kager Plassen, dicht bij zijn woonplaats Oegstgeest. Recreëren dus.

Van Woerkom groeit als oudste van zes broers in Bussum op, in het hart van het Gooi. Zijn moeder was huisvrouw, zijn vader zat in de directie bij het retailconcern Vendex. Na zijn studie rechten wordt Van Woerkom secretaris van de Raad voor het Filiaal- en Grootwinkelbedrijf.

Een op het eerste oog weinig spannende start voor een ambitieuze academicus. Maar het is een strategisch slimme zet. In het bestuur zitten grootheden als Anton Dreesmann en Albert Heijn, mannen met wie de jonge Van Woerkom geregeld om de tafel zit.

Hij valt in de smaak bij Albert Heijn, die hem in 1984 een traineeship bij zijn supermarktbedrijf aanbiedt. Van Woerkom weet snel de aandacht van zijn superieuren te trekken. Al snel na zijn entree belandt hij in een eliteklasje dat luistert naar de oubollige naam ‘Potentieel Hoger Kader’ (PHK).

Hier ontmoet hij Tom Heidman, die ook een traineeship bij Albert Heijn volgt en tegenwoordig bestuursvoorzitter is van supermarktconcern Schuitema. ‘Het PHK was geen gezelligheidsclubje. Onder leiding van Peter van Dun, lid van de raad van bestuur, bestudeerden we ingewikkelde casussen. Of bespraken we hoe je je eigen carrière binnen of buiten Albert Heijn in goede banen leidt.’

Van Woerkom moet de werkvloer op. Anderhalf jaar lang is hij bedrijfsleider van een middelgrote Albert Heijn in Leiden. ‘Dat betekende in een stofjas meehelpen vrachtwagens uitladen of op je knieën schappen aanvullen’, vertelt Heidman. ‘We zien het nu als de vormende jaren voor onze loopbaan.’

Uiteindelijk belandt Van Woerkom op het AH-hoofdkantoor in Zaandam, waar hij hoofd interne communicatie wordt. Heidman is dan manager van het eigen koffiemerk van AH, Perla. ‘Als ik iets over Perla wilde vertellen aan de medewerkers in de winkels ging dat via Van Woerkom.’

En dat was soms best een hindernis, zegt Heidman. ‘Hij was altijd heel streng voor me, stuurde mijn teksten vaak drie keer terug voordat het naar de winkels mocht. Nu lach ik erom, destijd had ik er wel moeite mee.’

Van Woerkom vertrekt in 1991 naar Signum, een jong bureau dat gespecialiseerd is in interne communicatie. Hij wordt er de algemeen directeur. Ook treedt hij toe tot het groepsbestuur van BBDO Nederland, een groot reclamebureau waarvan Signum een dochteronderneming is.

Hoewel zowel Signum als BBDO onder leiding van Van Woerkom hard groeit, moet hij er onvrijwillig vertrekken. ‘Hij is er uiteindelijk mislukt en met een grote som geld aan de kant gezet’, zegt Luc van Beers, destijds partner bij BBDO. ‘Als manager maakte hij geen grote indruk. Er was intern veel gedoe. Het ontbrak hem aan het bindend vermogen om de boel bij elkaar te houden.

‘Uiteindelijk ontstond er oppositie tegen Van Woerkom. Hij heeft toen een keer huilend zijn excuses voor zijn slechte leiderschap aangeboden’, aldus Van Beers, die tegenwoordig directeur is van merk-en reputatiebureau Proof. In een reactie laat Van Woerkom weten zich ‘totaal niet’ te herkennen in het beeld Van Beers schetst.

Van Woerkom wordt in 1999 gevraagd als hoofddirecteur van de ANWB. De vereniging komt in rustig vaarwater, maar verbreedt zich ook. Met vele winkels en een verzekeringstak is het een commercieel bedrijf geworden. En dat verhoudt zich niet goed met de politiek.

Hij loopt als lobbyist niet de deur plat bij politici. ‘Hij is niet iemand die je opbelt en vanuit zijn belang zegt: en zo is het’, zegt CDA-Kamerlid Ger Koopmans. ‘Als Van Woerkom zich profileert als asfaltman’, denkt VVD-senator Pieter Hofstra, ‘dan keert zich dat tegen hem.’ ‘Met vier miljoen leden is de ANWB heel groot. En niet alleen vóór de autolobby. De achterban houdt ook van groen.’

Van Woerkom is lid van de VVD (de partij is tegen de kilometerheffing), maar wordt zelden op partijbijeenkomsten gesignaleerd. ‘De meeste mensen zijn niet lid van de ANWB vanwege een politieke mening’, zegt SP-Kamerlid Emile Roemer (tégen de heffing). ‘Ze willen gewoon geholpen worden als ze pech hebben met de auto. Roemer vindt het goed dat Van Woerkom niet met meningen strooit over de kilometerheffing. ‘Ik hoop wel dat hij na zijn ledenpeiling met een eerlijke conclusie komt.’

Mirjam de Rijk, directeur van de Stichting Natuur en Milieu, kijkt er argwanend naar. Zij zit samen met de ANWB in de klankbordgroep Anders Betalen voor Mobiliteit (de opvolger van platform Nouwen). ‘Ik vond het fijn dat de ANWB zich verbreedde, zich ook druk maakte over de groene ruimte.’

Maar de laatste weken vindt ze dat de vereniging ‘op de populistische toer’ gaat. ‘Zorgelijk, het lijkt erop dat Van Woerkom van de ANWB toch een autoclub wil maken.’

Meer over