Selectief winkelen

Op 30 december bevatte NRC Handelsblad een interview met prof. Lans Bovenberg, toonaangevend econoom uit Tilburg en vaak genoemd als een van de belangrijkste adviseurs van Balkenende....

Bovenberg slaat de spijker op de kop. De moderne economie vereist eensnel aanpassingsvermogen van werknemers. Zij moeten hun vaardigheden oppeil houden en zo goed mogelijk weten uit te baten. Daarbij moeten zerisico's durven te lopen.

Wanneer durven mensen risico's te lopen? Dat is afhankelijk van de vraagwat er op het spel staat. Als je door het risico je baan te verliezen dekans loopt dat je vrouw en kinderen tot de bedelstaf worden veroordeeld,zul je tot het uiterste proberen je baan te houden. Er van uitgaande datde meeste mensen geen roekeloze gokkers zijn, moet er een voldoende matevan zekerheid worden geboden om van mensen te vragen meer risico's tenemen. Ik betwijfel sterk of Bovenbergs kabinet-Balkenende dat met de'hervormingsagenda' doet.

Misschien nog belangrijker is het maatschappelijke klimaat waarin vanmensen wordt gevraagd meer risico's te lopen. Dat klimaat is bij uitstekrisicovijandig. Bij alles wat er fout gaat in Nederland wordt devolksvertegenwoordiging desnoods van reces teruggeroepen om garanties teeisen dat het nooit meer gebeurt. Als er een vuurwerkpakhuis de luchtingaat of een café afbrandt, beide met gruwelijke gevolgen, dan wordtNederland overdekt met een deken van nieuwe regelgeving en strengerecontroles. Ook in gevallen waar het niet nodig is. Ik zou wel eens willenweten wat dat de samenleving heeft gekost, ook door het bevorderen vanonnodig risicomijdend gedrag.

Het veiligheidsbeleid in Nederland in het algemeen begint absurdetrekjes te vertonen. Er wordt massaal preventief gefouilleerd, niet vanwegehet aantal boeven dat men daarmee vangt, maar, zo zegt de politie, ommensen het gevoel te geven dat de politie aanwezig is.

Er worden intussen miljarden uitgegeven aan bestrijding van hetterrorisme, terwijl het risico dat iemand daar in Nederland slachtoffer vanwordt te verwaarlozen is. En nog is het niet genoeg. Amsterdam wil er nogzeshonderd man politie bij. In de laatste tien jaar is Nederland vergevenvan toezichthouders. Om te voorkomen dat er iets fout gaat. Toezichthouderszijn verslaafd aan regels. Dus neemt het aantal paarse krokodillenschrikbarend toe. Hoe kun je verwachten dat mensen meer risico's gaan lopenals risicomijdend gedrag er met de voorhamer wordt ingeslagen?

Er is meer in het betoog van Bovenberg dat niet spoort. Zo zegt hij:'Diversiteit (in samenstelling van de bevolking) stimuleert innovatie wantdat drijft op het leren van mensen die anders denken. Dat is een van deredenen waarom Amerika het meest innovatieve land ter wereld is. Het is eenmelting pot met veel verschillende culturen. Binnen Europa heeft Nederlandhistorisch gezien het meeste dat karakter.' Ook dat is een uitspraak naarmijn hart. Maar nog nooit is er in Nederland een beleid gevoerd dat meerprovinciaals is, meer vreemdelingen weert en dat mensen uit verschillendeculturen zo uit elkaar drijft.

'Nog een belangrijke waarde voor de economie: vertrouwen enbetrouwbaarheid. Dat je je houdt aan afspraken is erg belangrijk voor deeconomie.' Inderdaad. En niet alleen voor de economie, maar ook voor hetvertrouwen in de politiek. Maar Bovenberg zelf heeft er een flinke bijdrageaan geleverd het vertrouwen in de houdbaarheid van bijvoorbeeld de AOW teondermijnen door de vergrijzing zonder noodzaak tot een doemscenario om tebouwen.

Er is geen samenhang in de opvattingen van Bovenberg. Je kunt nietselectief winkelen in de habitus van mensen.

Misschien is Bovenberg een briljant econoom. In ieder geval is hij eenslechte sociaal-psycholoog. Om risico te durven nemen, is er vertrouwen inde toekomst nodig. Dat vertrouwen is door Bovenbergs kabinet Balkenendegrondig ondermijnd. Terwijl daarvoor geen reden is. Nederland verkeert ineen unieke positie.

Als enig westers land heeft het de financiële gevolgen van devergrijzing afgedekt. Omdat Nederland een handelsnatie is, zal het alseerste profiteren van de exploderende handel met China. Het gigantischeoverschot van China op de betalingsbalans moet een keer leiden tot grotereimport door dat land. Van opgepotte deviezen kun je niet leven.

We zijn in Nederland met zijn allen zo overtuigd van een somberetoekomst dat het tot dusver niemand schijnt te zijn opgevallen dat nietalleen de olieprijs verdubbeld is, maar ook de waarde van onzeaardgasvoorraad. In de afgelopen 35 jaar heeft de overheid ongeveer 150miljard euro aan het aardgas overgehouden. Deskundigen zijn van mening datdoor de prijsstijging de winbare hoeveelheden gas groter zullen worden ende inkomsten voor de overheid de komende 35 jaar aanzienlijk meer zullenbedragen dan 150 miljard. Een goede mogelijkheid om de staatsschuldversneld af te lossen, waarmee we ons wapenen tegen onverwachte tegenvallers.

Maar we willen het kennelijk niet weten. Stel je voor dat iedereen gaatdenken dat we een gouden toekomst tegemoet gaan.

Meer over