Sanering van het mestoverschot

Nederland telt bijna 99 miljoen kippen, 13 miljoen varkens en 4 miljoen runderen, waaronder 1,6 miljoen melkkoeien en 711 duizend vleeskalveren (CBS-cijfers 1998)....

In afwachting van het stelsel van mestafzetcontracten worden de varkensrechten (het sleutelinstrument uit Van Aartsens wet) en de binnenkort in te voeren kippenrechten (ter goedkeuring in de Kamer) tijdelijk nog gehandhaafd. In 2005 komen de huidige mestproductierechten en alle dierenrechten echter te vervallen.

De boerenbonden vinden de sanering te fors en te snel en de financiële middelen voor het sociaal plan volstrekt onvoldoende. Zij verwijten de regering dat de boeren al jaren niet meer weten waar ze aan toe zijn en achteraf nutteloze investeringen hebben gedaan. Sommige varkensboeren hebben tonnen geïnvesteerd in de aankoop van extra varkensrechten. Voor niets, blijkt nu. De overheid kan aanzienlijke schadeclaims verwachten.

Het nieuwe mestbeleid van de ministers Brinkhorst (Landbouw) en Pronk (Milieu) is nodig omdat de beoogde sanering van het mestoverschot stagneert door de juridische patstelling rond de Wet Herstructurering Varkenshouderij. Bovendien heeft de Europese Commissie Nederland in gebreke gesteld omdat het niet voldoet aan de Europese nitraatrichtlijn.

Volgens die nitraatrichtlijn mag een liter grondwater niet meer dan vijftig milligram nitraat bevatten. Als middel om dat doel te bereiken staat in de Europese wetgeving dat niet meer dan 170 kilo stikstof uit dierlijke mest over een hectare gras- of bouwland mag worden uitgereden.

Nederland vindt het eigen Minaralen Aangifte Systeem (Minas) een beter instrument om dat doel te bereiken. Minas geeft een beter beeld van de hoeveelheid schadelijke stoffen die in de grond terechtkomt. Het verplicht boeren een boekhouding bij te houden van de hoeveelheid mineralen die wordt aangevoerd (in kunstmest en veevoer) en wordt afgevoerd (in melk, vlees en mest). Wat aan stikstof en fosfaat overblijft op het bedrijf (en in de grond terechtkomt), heet verliesnorm. Die Minas-verliesnorm is in de loop van de jaren steeds scherper gesteld.

Om er zeker van te zijn dat de maximale mestgiften per hectare niet worden overschreden, worden de verliesnormen van Minas nog verder aangescherpt en de boetes bij overschrijding verhoogd. Volgens het kabinet zijn de hogere boetes beslist niet bedoeld om de boeren te laten meebetalen aan het mestbeleid, maar de landbouwsector denkt daar anders over.

Doordat minder mest over land mag worden uitgereden, stijgt het mestoverschot tot naar verwachting 17 miljoen kilo fosfaat in 2002 en zelfs 27 miljoen kilo in 2003. Daarom moet het aantal dieren drastisch worden verminderd, en er komt een stelsel van mestafzetcontracten. Iedere boer moet kunnen aantonen waar hij de mest van zijn dieren kwijt kan: hetzij op zijn eigen land, hetzij op akkerland van zijn buurman hetzij bij een mestverwerkingsbedrijf.

Boeren die niet voldoende afzetkanalen voor de mest hebben, zijn gedwongen het aantal dieren te verminderen of zelfs hun bedrijf te beëindigen. Volgens berekeningen van het Landbouw-Economisch Instituut (LEI) en het Centraal Planbureau zullen waarschijnlijk zesduizend veebedrijven het loodje leggen. Het aantal varkens daalt met 25 tot 30 procent (in 2003), kippen met 15 tot 20 procent, mestrunderen met 25 tot 30 procent en vleeskalveren met 10 procent.

Voor deze sanering heeft het kabinet een half miljard gulden extra uitgetrokken. Daarnaast is nog 268 miljoen over van het saneringsbudget voor de varkenssector. Ook kan wellicht worden geput uit het potje van 600 miljoen dat eerder is uitgetrokken voor aanvullend stikstofbeleid in de melkveehouderij.

In afwachting van het stelsel van mestafzetcontracten worden de varkensrechten (het sleutelinstrument uit Van Aartsens wet) en de binnenkort in te voeren kippenrechten (ter goedkeuring in de Kamer) tijdelijk nog gehandheefd. In 2005 komen de huidige mestproductierechten en alle dierenrechten echter te vervallen.

De boerenbonden vinden de sanering te fors en te snel en de financiële middelen voor het sociaal plan volstrekt onvoldoende. Zij verwijten de regering dat de boeren al jaren niet meer weten waar ze aan toe zijn en achteraf nutteoze investeringen hebben gedaan. Sommige varkensboeren hebben tonnen geïnvesteerd in de aankoop van extra varkensrechten. Voor niets, blijkt nu. De overheid kan aanzienlijke schadeclaims verwachten.

Meer over