Sancties brengen bedelaars terug in Bagdad

Dof kijkt Amal naar de lege plekken in haar antiekwinkel Princess of Legesh Gallery. 'Het aanbod van antiek droogt op....

De snuisterijen in Amals winkel bieden tegelijk een inzicht in de rijke nabije Iraakse geschiedenis vol joodse, Turkse, en Perzische invloeden, als in de recente aftakeling.

'Mijn land wordt leeggekocht,' zegt Amal. Door diplomaten, VN-medewerkers en journalisten, en door Iraanse, Pakistaanse en Syrische pelgrims die alle tapijten meenemen. 'Ik verkoop ver onder de kostprijs, maar wat kunnen we doen?'

Negen jaar nu geldt voor Irak een embargo. Overzeese tegoeden zijn bevroren, het vliegveld is gesloten en er mag geen handel worden gedreven met het buitenland. Om de bevolking te sparen, geldt sinds 1996 het Voedsel-voor-Olieprogramma waarbij Irak olie mag ruilen tegen, door een 'sanctiecomité' goed te keuren, humanitaire goederen. Toch hebben de sancties volgens de VN al aan zeshonderdduizend kinderen het leven gekost.

Het regime zegt het zelf ook: er is geen honger in Irak. Wel is er ondervoeding en kunnen de kwetsbaarste leden van de bevolking niet in hun eerste levensbehoeften voorzien. Opeens heeft Bagdad weer bedelaars en schooiers. Het gesprek van de dag gaat over medicijnen en reserveonderdelen. Omdat benzine ooit bijna gratis was, zijn de steden ruim opgezet. Zonder auto ben je nergens, maar waar haal je reserveonderdelen vandaan als je land niets mag importeren?

Bagdad is nu zo verloederd dat de enorme schildering van Saddam voor het vijfsterren Meridien hotel maar is weggehaald. Hierop stond de Leider in wit vrijetijdspak met hoed en Cubaanse sigaar; een te groot contrast met de rest van het land, moet het regime hebben gedacht.

De diplomaat Dennis Halliday zei het al, nadat hij uit protest tegen de sancties ontslag had genomen als VN-coördinator van het Voedsel-voor-Olieprogramma: 'Het embargo treft de Iraakse samenleving in al haar vezels.'

Ooit had het land een van de meest seculiere regimes van de Arabische wereld, dat de oliewelvaart gebruikte voor industriële diversificatie en onderwijs. Eind jaren zeventig won Irak een VN-prijs voor het onderwijsbeleid. Die politiek kreeg een deuk met de oorlog tegen Iran, en liep af met de inval in Koeweit en de sancties.

'Tijdens de olieboom importeerde Irak net als de golflanden schoonmakers, taxichauffeurs en bedienden,' zegt een gewezen Iraakse diplomaat. 'Maar anders dan die landen leidden wij onze eigen ingenieurs, professoren en advocaten op. Nu zijn de gastarbeiders verdwenen en werken de Iraakse hoogopgeleiden als schoonmaker of chauffeur. De middenklasse is weggevaagd.'

Buiten Bagdad staan rijen roestende tractoren - geen reserveonderdelen. Met hetzelfde probleem kampen de irrigatie-installaties waardoor landbouwgebieden verzilten. Het braakliggende terrein slaat wit uit.

Omdat veel bestrijdingsmiddelen ook kunnen worden gebruikt voor chemische wapens - 'de dubbele toepassing' - moet de landbouw het al negen jaar zonder doen.

De ziekenhuizen hebben gebrek aan alles, met name aan medicijnen met 'dubbele toepassing'.

De behandeling van leukemie is bijna stopgezet, terwijl het aantal kankerpatienten sinds 1991 is vertienvoudigd. Volgens Bagdad komt dat doordat Amerikaanse bommen waren voorzien van een mantel uit verarmd uranium.

Rijdend langs de lege velden en door het afgetrapte Bagdad, dringt zich de vraag op hoe toekomstige generaties zullen oordelen over de sancties. Als noodzakelijk kwaad, of als 'kolonialisme op een koopje', zoals de Britse krant The Independent laatst schreef?

Dat de sancties Irak tot de grond toe afbreken, wordt niet betwist, evenmin als de sterftecijfers. Geruzied wordt over de verantwoordelijkheid. Volgens de Irakezen schiet het Voedsel-voor-Olieprogramma tekort en blokkeert het sanctie-comité bestellingen. Zo mag Irak geen schoolpotloden invoeren omdat het lood ook kan worden gebruikt om raketten onzichtbaar te maken voor radar.

De VS leggen de schuld bij Saddam, die zich niet hield aan afspraken over ontwapening, een bedreiging voor de regio zou blijven vormen en die de distributie van de humanitaire goederen zou saboteren ten eigen voordele.

En de Irakezen zelf? 'Weet je wat ons devies is?' vraagt een grensbeambte die Frans studeerde maar het nu snel vergeet bij gebrek aan oefening. 'Zelfredzaamheid op alle gebieden. C'est tout.'

Meer over