Nieuws

Salariswalhalla Scandinavië zit in de maag met het minimumloon

Een wetsvoorstel van de Europese Commissie over een ‘adequaat minimumloon’ roept verontwaardiging op in Denemarken. Ook Zweden rept over een ‘bedreiging voor het arbeidsmarktmodel’. Waar komt dit Scandinavische chagrijn vandaan?

Werknemers in de autofabriek van Volvo in Torslanda, Göteborg, Zweden. Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Werknemers in de autofabriek van Volvo in Torslanda, Göteborg, Zweden.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

‘Voordat ik als komiek begon werkte ik bij McDonald’s voor het minimumloon’, vertelde Chris Rock ooit in het satirische tv-programma Saturday Night Live. ‘Weet je wat dat betekent, als je minimumloon krijgt? Weet je wat je baas daarmee wil zeggen? ‘Hé, als ik je minder kon betalen zou ik het doen – maar dat is tegen de wet.’

Was Rock maar opgegroeid in Denemarken: daar verdien je als 18-plusser bijna 17 euro per uur met hamburgers flippen en McFlurry’s spuiten. Dat is niet alleen veel meer dan de grofweg 7 euro per uur voor hun Amerikaanse McDonald’s-collega’s – vandaar dat Democraten Bernie Sanders en Alexandria Ocasio-Cortez zo met de Denen dwepen in hun strijd voor een hoger minimumloon – maar ook flink meer dan in Nederland. In ons land varieert het salaris van een McDonald’s-‘crewlid’ van 7,29 euro voor 18-jarigen tot 12,23 euro voor 21-plussers. En dan te bedenken dat Denemarken in tegenstelling tot Nederland en de VS geen minimumloon kent.

Groot is daarom de Deense verontwaardiging over een in oktober gelanceerd wetsvoorstel van de Europese Commissie, dat moet garanderen dat alle EU-lidstaten een ‘adequaat minimumloon’ hebben. Ook de minimumloonloze Zweden, waar net als in Denemarken de vakbonden en werkgevers samen salarisafspraken maken, zijn niet geporteerd van de Brusselse plannen.

‘Een bedreiging voor het Zweedse arbeidsmarktmodel’, verklaarde het Zweedse parlement unaniem. ‘Wij vinden dat de Europese Unie zich niet moet bemoeien met de loonvorming’, zei ook de Deense regeringspartij Socialdemokratiet, ‘en wij zullen het Deense model met alle mogelijke middelen beschermen.’

Loftrompet

Vanwaar het Scandinavische chagrijn? Europese Commissie-voorzitter Von der Leyen stak afgelopen maanden juist de loftrompet over het systeem van collectieve afspraken zoals Denemarken en Zweden dat kennen – net als Nederland trouwens, zij het dat de sociale partners in Scandinavië een stuk machtiger zijn. In haar State of the Union-toespraak in september zei Von der Leyen simpelweg dat alle Europeanen beschermd moeten zijn door minimumlonen, maar dat dit ook kan via collectieve afspraken.

Bovendien wil Brussel helemaal niet voorschrijven hoe hoog het minimumloon moet zijn. De Commissie wil louter een ‘sociaal kader’ creëren dat alle Europeanen een ‘fatsoenlijk bestaan’ garandeert. Dus ook bijvoorbeeld Bulgaren, wier minimumloon met 332 euro per maand vijf keer lager is dan het Nederlandse.

Toch zijn Zweden en Denemarken er niet gerust op. ‘We zijn huiverig dat dankzij het wetsvoorstel straks het Europese Hof van Justitie het laatste woord heeft over onze salarissen, en niet meer werkgevers en vakbonden’, zegt arbeidseconoom Jens Arnholtz (Universiteit van Kopenhagen). ‘Daar hebben we slechte ervaringen mee.’

Letse arbeiders

Arnholtz doelt op het Laval-vonnis (2007), toen het Europese Hof van Justitie twee Zweedse vakbonden in het ongelijk stelden die een blokkade hadden georganiseerd van alle bouwplaatsen van Laval, een Lets bouwbedrijf. Laval liet goedkope Letse arbeiders Zweedse scholen renoveren. Met de blokkade hinderde de vakbonden het vrije dienstenverkeer, vond Laval, dat met succes naar het Hof van Justitie stapte. ‘Die zaak achtervolgt Scandinavische vakbonden nog steeds’, zegt Arnholtz, al zijn dumppraktijken à la Laval dankzij nieuwe EU-richtlijnen inmiddels beter aan te pakken. ‘Vakbonden zijn na de zaak-Laval veel huiveriger om stakingen uit te roepen.’

De Scandinaviërs vrezen bovendien dat een minimumloon de noodzaak vermindert om lid van een vakbond te zijn. Nu zijn nog vier op de zes Zweden en Denen vakbondslid, tegenover een op de zes Nederlanders, tonen Oeso-cijfers. ‘Als je toch al een minimumloon voor iedereen hebt, zonder dat sociale partners daarvoor hebben hoeven onderhandelen, vermindert dat de urgentie om elke maand trouw je vakbondslidmaatschap te betalen’, zegt Arnholtz.

Ook is er het gevaar dat werkgevers een minimumloon zullen aangrijpen als excuus om niet al te scheutig te zijn tijdens cao-onderhandelingen. Het minimumloon fungeert aan de onderkant van de arbeidsmarkt dan bijna als een wettelijk gelegitimeerd maximumloon, denkt Arnholtz. ‘Op dit moment liggen de laagste cao-lonen rond 70 procent van het Deense doorsnee-inkomen, ruim hoger dan de 60 procent die Europese vakbonden eisen als standaard voor het minimumloon.’ En ook hoger dan in Nederland, waar het minimumloon 57 procent bedraagt van wat Jan Modaal verdient, blijkens Eurostat-cijfers.

‘Dit wetsvoorstel schaadt onze autonomie’, zegt Bente Sorgenfrey, vicevoorzitter van Fagbevægelsens Hovedorganisation, de Deense FNV. ‘Ons systeem dient Denemarken al meer dan honderd jaar goed. Waarom iets repareren wat niet kapot is?’

Meer over