Retourtje Europa voor oliedollars

De overvloed aan oliedollars was in de jaren tachtig mede verantwoordelijk voor de schuldencrisis van ontwikkelingslanden. De huidige winsten worden geïnvesteerd....

De lieve som van 486 miljard dollar is nog zoek. De Verenigde Staten,Europa en andere olieverbruikers, maakten het bedrag de afgelopen jarenover op bankrekeningen in het Midden-Oosten, in ruil voor leveringen vanhet zwarte goud. Maar wat er daarna met het geld is gebeurd, kan de Bankof International Settlements (BIS), de Zwitserse bank die hetinternationale betalingsverkeer regelt, niet vertellen.

Sinds eind 1998 hebben de elf OPEC-landen 1300 miljard dollar verdiendmet de verkoop van olie; de niet-OPEC-landen Rusland en Noorwegen doen meevoor 626 miljard dollar. En iedereen wil weten wat met dat geld isgebeurd, want de gezondheid van de wereldeconomie hangt ervan af.

'Zeker is dat de OPEC-landen een groter deel van hun inkomsteninvesteren dan vroeger', zegt BIS-onderzoeker Nikola Tarashev. 'Daarbijhebben ze hun portfolio gediversifieerd. Hun investeerders lijkengeraffineerder te zijn geworden.' Niet alle oliedollars worden meer op eenbankrekening gezet, waardoor de bedragen moeilijker zijn te traceren voorde BIS.

Tijdens de vorige olie-boom ging vrijwel al het geld linea recta naarde Londense City. Tarashev: 'De banken daar leenden het overvloedige geldvervolgens uit aan landen in Latijns Amerika en ontwikkelingslandenelders.' Toen de rente in de jaren tachtig steeg, konden deontwikkelingslanden hun verplichtingen niet meer voldoen, met een enormeschuldencrisis als resultaat.

'Wat opvalt, is dat veel dollars die olie-exporteurs verdienen, weer inde Europese Unie worden uitgegeven', zegt Fortis-econoom Elwin de Groot.'De EU heeft door de hoge olieprijs wel een handelstekort opgelopen met deolie-exporteurs, maar dat is veel minder groot dan aan het eind van dejaren zeventig. Vooral met Rusland is de handel fors toegenomen.' VolgensDe Groot is dat een reden waarom het Westen weinig last heeft gehad van dedure olie.

Ook de uitvoer van Nederland naar Saoedi-Arabië en Iran steeg vorigjaar, met ongeveer een kwart. Het Nederlandse Ferrostaal uit Hooge Zwaluwebijvoorbeeld, sloot in 2004 een contract ter waarde van 107 miljoen dollarvoor de ontwikkeling van een Iraans gasveld. De Nederlandse baggerbedrijvenBoskalis en Van Oord sleepten de afgelopen jaren voor meer dan een miljarddollar orders in de wacht in de Verenigde Arabische Emiraten. De rekeningwordt betaald in oliedollars.

'In de Verenigde Staten wordt de import van dure olie mindergecompenseerd door de export van goederen naar OPEC-landen', zegt De Groot.Maar die profiteren weer op een andere manier van de oliedollars.

'De OPEC-landen hebben de afgelopen tijd veel in de Verenigde Statengeïnvesteerd. Bijvoorbeeld door Amerikaanse staatsobligaties te kopen',zegt Henk Jager, hoogleraar internationale economie aan de Universiteit vanAmsterdam. 'Net nu de Chinezen hun beleggingen in dollars niet meer willenverhogen, neemt het Midden-Oosten het over.' Volgens de Amerikaanseoverheid verhoogden OPEC-landen hun bezit van Amerikaans schatkistpapiervan 41 miljard dollar, eind 2003, naar 63,8 miljard dollar in oktobervorig jaar.

Mede door die toevloed aan kapitaal uit het Midden-Oosten kon de rentelaag blijven. Fijn voor de Amerikaanse consumenten die op de pof willenkopen of voor huizenkopers die op zoek zijn naar een hypotheek. De Grootvan Fortis: 'Volgens sommigen is daardoor ook de koers van de dollar hetafgelopen jaar opgekrabbeld.'

Behalve de VS zijn ook belastingparadijzen zoals de Kaaimaneilanden intrek bij de oliebaronnen uit Rusland en het Midden-Oosten. Prins Alwaleedbin Talal van Saoedi Arabië liet vlak voor kerst de koers van Sonyexploderen toen hij zei een belang in het elektronicabedrijf te overwegen.

De olierijkdom is zo groot dat de OPEC-landen, en Rusland en Noorwegen,ook nog eens geld genoeg hebben voor bestedingen en beleggingen in eigenland. De lokale aandelenbeurs van Dubai, het financiële centrum van hetMidden-Oosten, behoorde vorig jaar tot de best presterende beurzen van dewereld. In de afgelopen drie jaar ging de index met 330 procent omhoog.'Het Midden-Oosten voelt aan als New York of Sillicon Valley in 2000', zeiMahmoud Difrawy van zakenbank J.P. Morgan in het weekblad Forbes.

Daarbij horen megalomane projecten zoals het opgespoten land in de vormvan een palmboom die vanaf de maan te zien moet zijn; maar ookachterstallig onderhoud aan infrastructuur en sociale voorzieningen.

'De golfstaten besteden hun geld bijvoorbeeld aan gratisgezondheidszorg', zegt Jager. Daarmee moet de sociale onrust - ondanks deoliehausse is de werkloosheid hoog - worden weggenomen.

Hadden de OPEC-landen niet eerder kunnen bedenken dat je geld nietalleen op een bankrekening kuint zetten, maar ook kunt uitgeven ofbeleggen? Dat had de wereldeconomie in de jaren tachtig immers heel watellende kunnen besparen. Jager van de UvA: 'In de jaren zeventig werden deOPEC-landen door de toestroom aan dollars overvallen. Inmiddels hebben zegeleerd hoe ze hun geld moeten uitgeven.'

Meer over