columnpeter de waard

Raakt Rutte verstrikt in een gascrisis?

Peter de Waard

Misschien wordt het in Nederland net als in 1974. Of zoals in Libanon nu. Gasloze uren, gas op de bon, gordijnen eerder dicht, thermostaat op maximaal 17 graden. Toen was er een oliecrisis, nu dreigt een gascrisis. Of eigenlijk is die er al. Maar die zal zich helemaal doen voelen als er direct geen gas meer komt uit Rusland.

Hoewel zekerheid niet bestaat, groeit de overtuiging dat Rusland een dezer dagen Oekraïne zal binnenvallen. Militair zal het Westen daar weinig tegen doen, maar economisch zeggen politici alles uit de kast te halen. Als het geen pure bluf is, kan dat niet anders zijn dan een totale handelsboycot.

Al sinds de bezetting van de Krim in 2014 zijn er allerlei sancties tegen Rusland van kracht, maar dat stelt in de praktijk niets voor. Rusland is voor de EU nog een van de vijf belangrijkste handelspartners en andersom is de EU voor Rusland zelfs de allergrootste handelspartner. In totaal wordt voor 174 miljard euro over en weer verhandeld. De EU kan niet zonder het Russische gas en in mindere mate olie. En Rusland koopt hier machines, transportmiddelen, chemicaliën en industrieproducten. Liefst 36,5 procent van de Russische import komt uit de EU en 37,9 procent van de export gaat naar de EU. Daarnaast investeert de EU jaarlijks 300 miljard in het onmetelijke land.

Als er een totale boycot komt zijn de rapen gaar. De Russen zouden alle westerse bezittingen in het land kunnen confisqueren, zoals de bolsjewieken deden in 1917. Beleggingen in Russische spoorwegleningen en staatsobligaties waren voor die tijd mateloos populair. Bijna 2 miljard gulden – ongeveer het bbp van Nederland in die tijd – was daarin geïnvesteerd. Na de revolutie verklaarde de Raad voor Volkscommissarissen alle leningen van de ‘de bourgeoisie’ ongeldig. De aandelen en obligaties hadden daarna nog slechts antiquarische waarde.

De achilleshiel is dit keer het gas. Van het totale gasverbruik in Europa van 500 miljard kubieke meter per jaar komt 35 procent uit Rusland. Nederland heeft het geluk dat slechts 15 procent van het gebruikte gas Russisch is. Maar als Poetin de gas- en oliekraan dichtdraait, valt de klap ook in Nederland dat exportverplichtingen heeft. Er zijn wereldwijd niet voldoende tankers om dat even uit Qatar te halen, laat staan dat Noorwegen het met extra leveranties kan compenseren.

Voorlopig troost de EU zich met de gedachte dat Rusland zichzelf in de voet schiet als het de gasleveranties van de ene op de andere dag stopzet. Het land kan niet zonder de harde euro’s. Alleen heeft Rusland alternatieve afzetmogelijkheden, met name in Azië, waar de vraag naar gas als vervanging voor viezere brandstoffen als kolen snel stijgt.

‘Den Uyl is in den olie’, zong Pierre Kartners alter ego Vader Abraham in 1974 samen met boer Koekoek. Misschien kan hij nu als 86-jarige samen met Caroline van der Plas iets op de plaat zetten over Rutte. Al is het maar om te leren streamen.

Meer over