Overzicht

Prijzen van grondstoffen stijgen explosief door economisch herstel, logistieke problemen en speculatie

De schaarste aan grondstoffen duurt voort en is voor sommige bedrijven inmiddels zo nijpend geworden dat contracten niet meer kunnen worden nagekomen. Overal wordt geklaagd: van de bouw tot de agrarische sector en van cosmeticabedrijven tot staalverwerkers.

Een werknemer in Escondida (Chili), 's werelds grootste kopermijn, ziet toe op de productie.  Beeld Reuters
Een werknemer in Escondida (Chili), 's werelds grootste kopermijn, ziet toe op de productie.Beeld Reuters

Prijzen van veel grondstoffen en agrarische producten schieten omhoog door de tekorten. Oorzaken zijn de enorme vraag door het economisch herstel, waar het aanbod zich nog niet aan heeft aangepast. Daarnaast zijn er logistieke problemen. En de derde oorzaak is speculatie. Beleggers kopen grondstoffenfutures – contracten op over bepaalde termijnen bepaalde grondstoffen te leveren – vanwege de snel stijgende prijzen. Ze worden ook gezien als ‘hedge’ (afscherming) tegen oplopende inflatie.

China heeft inmiddels aangekondigd ‘speculanten en hamsteraars’ aan te pakken, waardoor de prijsstijging vorige week afzwakte. De grondstoffentekorten staan daar een economisch herstel in de weg. Meubelmakers, beddenverkopers en bouwmarkten hebben in Nederland veel last van het duurdere hout. En ook levensmiddelen worden duurder, al weet niemand voor hoe lang. Varkensboeren worden geconfronteerd met stijgingen van 10 tot 20 procent voor voer. En de prijsdaling van zonnepanelen is tot stilstand gekomen, omdat 9800 dollar per container moet worden betaald om ze over te laten komen uit China.

Een overzicht van belangrijke grondstoffen, de prijzen en de problemen.

Koper

Koper wordt wel eens de belangrijkste graadmeter van de conjunctuur genoemd. Stijgende koperprijzen zijn een indicatie voor economische voorspoed, dalende voor economische misère. De prijs kwam op 10 mei op de Londense metaalbeurs op 10725 dollar per ton, de hoogste prijs in meer dan negen jaar.

Volgens analisten van de Bank of America dreigt in de wereld een enorm tekort aan het rode metaal vanwege het economisch herstel en de enorme vraag van producenten van elektrische auto’s. ‘Er is nog maar een voorraad voor drie weken’, aldus Bank of America, die al scenario’s schetst waarin de koperprijs oploopt tot 13 duizend of zelfs 20 duizend dollar per ton.

In de afgelopen jaren zijn nauwelijks nieuwe kopermijnen geopend en is ook de zoektocht naar kopervoorraden zo goed als stopgezet.

Hout en multiplex

Kooppaniek op de houtmarkt, zo meldden de persbureaus al vorige week. De prijs van duizend board feet (2,6 kubieke meter) hout steeg vorige week tot een absoluut recordbedrag van 1359 dollar. Dat betekent dat de prijs in een jaar tijd met 280 procent is gestegen.

Bouwbedrijven en doe-het-zelvers kampen al enige tijd met stijgende prijzen voor hout en multiplex. Op dit moment is zelfs sprake van hamsterwoede. Oorzaak is dat de grote zagerijen bij het begin van de pandemie hun productie stillegden omdat ze vreesden voor een prijsval. Maar in plaats daarvan snelden burgers massaal naar bouwmarkten om zelf te gaan klussen.

Door de dalende rente kwam er daarnaast een wereldwijde boom op de huizenmarkt, waarop houtproducenten onvoldoende hebben geanticipeerd.

Olie

Iedereen merkt het aan de pomp. Een benzine-auto is weer een duur speeltje geworden. Benzine tikte vorige week de hoogste prijs in twee jaar: ruim 70 dollar per vat.

Marjan van Loon van Shell Nederland stelde onlangs dat de prijs de komende tijd wel eens boven de 2 euro per liter kan uitkomen. Reden is dat door de vaccinaties de economie weer aantrekt en de vraag naar fossiele brandstoffen stijgt.

Tegelijkertijd duurt het even voordat de producenten van schaliegas en olie in de VS hun installaties weer in bedrijf hebben. Dit jaar zal hun productie nog eens 100 duizend vaten per dag lager uitvallen. De Opec-landen maken nog weinig aanstalten hun productie te verhogen, ondanks de gestegen prijs.

Soja en graan

De prijzen van soja en granen zijn geëxplodeerd. Oorzaak is de enorme vraag vanuit China. In het laatste jaar is de prijs voor mais verdubbeld, terwijl die van sojabonen en tarwe met respectievelijk 80 en 30 procent stegen. Een ommekeer is ver weg, omdat zowel Brazilië en de VS kampen met tegenvallende oogsten door extreme weersomstandigheden.

De FAO, de voedsel- en landbouworganisatie van de VN, waarschuwde al voor verder stijgende voedselprijzen. Vooral het armste deel van de bevolking zal daarvan de dupe zijn. In Mexico zijn de prijzen van tortilla’s gestegen, in Brazilië die van vlees en in de VS die van spek.

Regeringen interveniëren al. Rusland heeft al een prijsstop afgekondigd van sommige voedingsmiddelen en Bolivia heeft de export van rundvlees aan banden gelegd.

Papierpulp

Toiletpapier, tijdschriftenpapier, kopieerpapier – ze worden allemaal duurder. Reden zijn de snel stijgende prijzen voor papierpulp als gevolg van een gebrek aan containers en hogere vrachtprijzen voor zeetransport.

De grote Italiaanse papierproducent Burgo Group kondigde aan de prijzen van houtvrij papier per 1 juni nog eens met 15 procent te verhogen. ‘We zitten in de perfecte storm. Alle prijzen gaan door het dak: energie, chemicaliën, transportkosten. De druk op de prijzen is enorm’, aldus ceo Alberto Bortuluzzi in een interview met Printweek.

De prijsindex voor de papierindustrie – een mandje van verschillende soorten papier – steeg van 139 in augustus vorig jaar tot 204 in april van dit jaar. Daarnaast stijgt de vraag, vooral omdat de nieuwe Chinese middenklasse overschakelt op premium toiletpapier en papieren zak- en handdoeken.

IJzererts

De toekomst van Tata Steel in IJmuiden mag dan onzeker zijn, de fabriek draait als een tierelier. De staalprijzen bereiken nieuwe records. Er zijn enorme tekorten.

Behalve de aantrekkende economie speelt het grote stimuleringsplan van de Amerikaanse president Joe Biden een rol. Hierdoor zou de staalbehoefte van de VS met 5 miljoen stijgen tot 80 miljoen ton per jaar. Voorganger Trump legde nog importtarieven op Chinees en Europees staal en aluminium. Nu dreigt China een exportverbod voor staal aan te kondigen, omdat ze het product zelf nodig hebben en met tekorten kampen.

Tot nu toe was China een van de grote exporteurs. In mei bereikte de prijs voor ijzererts de hoogste prijs ooit. Een ton erts bracht 233 dollar op. Ter vergelijking: voor de pandemie kostte een ton ijzererts 85 dollar per ton.

De prijsstijging heeft ook te maken met een lagere ijzerertsproductie in Brazilië als gevolg van de coronapandemie. Australië, dat 60 procent van zijn ijzererts naar China exporteert, is de grote winnaar. De prijsdruk is versterkt door de verslechterde handelsrelatie tussen Australië en China.

Koffie

De prijs van een bakje leut zal naar verwachting ook stijgen. Op de wereldmarkt zijn de prijzen van koffie omhoog geschoten: van nog geen 3 dollar per kilogram arabica – de meest gewilde koffiesoort – tot bijna 4 dollar.

Oorzaak zijn een lagere productie van koffie in Brazilië, de grootste exporteur ter wereld, en een tekort aan containers om de koffie naar de afzetmarkten te krijgen. The Wall Street Journal stelde onlangs dat de prijs van een kop koffie bij Starbucks in de afgelopen vijf jaar al gestegen is van 3,90 tot 4,50 dollar, veel meer dan de inflatie is geweest in deze periode. Maar de krant verwacht dat pas in 2022 de koffieprijs zal pieken.

Behalve de stijgende wereldmarktprijzen speelt ook een rol dat ketens als Starbucks steeds meer moeite hebben om voldoende personeel aan te trekken.

Chemicaliën

Producenten van kunststoffen kampen wereldwijd met tekorten aan chemicaliën. Veel van de aanvoerlijnen zijn verstoord – ook door de tijdelijke sluiting van het Suez-kanaal –terwijl tegelijkertijd de vraag is geëxplodeerd door het economisch herstel. Daarnaast werden veel olieraffinaderijen vorig jaar stilgelegd na het begin van de pandemie.

Hierdoor nam de reservevoorraad nafta en propyleen wereldwijd af. Daarnaast werden door de koudegolf in februari in Texas veel Amerikaanse chemische fabrieken stilgelegd. Liefst 27 chemiefabrieken werden dit jaar al getroffen door een force majeure - onvoorziene gebeurtenissen. Dat waren er in 2019 zeven.

Shell was een van de bedrijven die profiteerde. Die zag de winst van de chemietak in het eerste kwartaal van dit jaar verviervoudigen.

Suiker

De suikerprijs op de wereldmarkt is sinds mei vorig jaar bijna verdubbeld van 0,22 dollar naar 0,39 dollar per kilo.

Oorzaak is de dalende productie in zowel West-Europa als Zuid-Brazilië. De toevloed van suiker op de wereldmarkt is met 10 procent gedaald, terwijl de vraag van alleen China al steeg van 3,7 miljoen ton vorig jaar tot 4,5 miljoen ton nu. De prijsstijging is de afgelopen maand iets afgevlakt, vooral door de nieuwe coronagolf in India.

Brazilië is veruit de grootste suikerproducent ter wereld met 20 procent van de totale produktie en 45 procent van de totale export. Maar door tegenvallende oogsten is de productie daar alleen al met 25 procent gedaald. Andere grote suikerproducenten zijn India, de EU, China, Thailand en de VS.

Palmolie

De prijs van palmolie die wordt gebruikt in voedingsmiddelen, zoals chocolade, ijs en pasteitjes, en cosmetica, zoals zeep en lipsticks, is door het dak gegaan. In twaalf maanden steeg de prijs met 120 procent tot meer dan duizend dollar per ton.

Dalende oogsten en een groeiende vraag vanuit China zijn hiervoor verantwoordelijk. Indonesië en Maleisië zijn de grootste producenten van palmolie. Uit sommige onderzoeken blijkt dat palmolie wordt gebruikt in de helft van alle verpakte producten in supermarkten.

Unilever, die jaarlijks meer dan 1 miljoen ton afneemt, zal dat mogelijk moeten door berekenen in de verkoopprijzen van de voedingsmiddelen- en cosmeticatak. De productie van palmolie ligt onder vuur van milieugroepen in de VS en Europa omdat het zou leiden tot grootschalige ontbossing. Alternatieve zijn soja-olie en zonnebloemolie. Maar ook zij zijn flink in prijs gestegen: soja-olie met meer dan 150 procent en zonnebloemolie, dat vooral uit Oekraïne komt, met 100 procent.

Meer over