Postuum

Postuum Jacques de Leeuw (1933-2021): bloedfanatieke bladenman die Nederland aan de leesmap hielp

Achter de oprichter en directeur van mediaconcern Audax school een selfmade man die zich opwerkte van loopjongen tot miljonair. Jacques de Leeuw was gevreesd om zijn saneringen, geroemd om zijn durf, en gelauwerd om zijn steun aan kunst en cultuur.

Jacques de Leeuw in 2015. Beeld Erik van der Burgt / HH
Jacques de Leeuw in 2015.Beeld Erik van der Burgt / HH

Jacques de Leeuw (1933) was 13 toen hij ’s nachts in de auto werd gezet om vader Huub wakker te houden tijdens diens lange ritten tussen Brabant en België. Zo ontdekte hij als jongen kort na de oorlog hoe een distributiebedrijf in de mediawereld werkte. Vader De Leeuw haalde ’s nachts Vlaamse kranten op om voor het ochtendgloren Het Laatste Nieuws bij Nederlandse tijdschriftenwinkels en kiosken te bezorgen. Zoon Jacques blufte al snel het op een racefiets beter te kunnen.

En hij hield woord. Met bezwete kop verkocht de tiener krantjes waar hij maar langskwam, op stations, bij tramhaltes, tijdens wielerkoersen en op zondag bij de uitgang van de kerk. Daarbij liet hij zich graag even vallen. Een bebloede elleboog bleek de verkoop te stimuleren: verbogen stuur in de ene hand, stapel kranten in de andere.

Faillissement

Woedend was hij, toen eind jaren veertig vaders distributiebedrijf failliet ging door diens gebrek aan zakelijk instinct. Vader en zoon raakten gebrouilleerd – de eerste van vele ruzies en even zovele verzoeningen, opgetekend in de door hemzelf uitgebrachte biografie Het leven is een carrousel (2011).

De biografie, geschreven door Joke Knoop, vertelt hoe Jacques de Leeuw (geboren in 1933 in Tilburg) zich opwerkte van loopjongen tot miljonair. Een selfmade man, met groot zakelijk instinct. Gevreesd om zijn saneringen, geroemd om zijn durf, gelauwerd om zijn steun aan kunst en cultuur.

Tot op hoge leeftijd keerde De Leeuw telkens terug in de leiding van het door hem in 1958 opgerichte mediaconcern Audax, uit ontevredenheid over zijn opvolgers. Hij duldde weinig anderen in de top van zijn uit principes niet-beursgenoteerde familiebedrijf in Gilze. In de nacht van maandag op dinsdag overleed De Leeuw, 87 jaar oud, na een ziekbed van enkele jaren. Zijn zoon en drie dochters zetten zijn levenswerk voort bij Audax en Stichting Jacques de Leeuw.

Sportschool en leesmap

De Leeuw, fanatiek wielrenner, begon naast zijn hulp in de distributie ook een eigen carrière: hij richtte een sportschool op – zeer tot ongenoegen van zijn vader. De familieband werd echter hersteld en de tijdschriftenwereld bleef trekken. Zeker toen De Leeuw als17-jarige de logistiek achter de leesmap bedacht: een handige methode voor doorgeeftijdschriften. Zo kon veel meer geld worden verdiend aan hetzelfde tijdschrift. De professionalisering van de leesmap door twintiger De Leeuw bleek een goudmijn. In 1958 richtte hij uitgeversconcern Audax op, vernoemd naar de lijfspreuk van de familie: ‘Vir audax vir beatus est’ – ‘De stoutmoedige leeft gelukkig’.

In een halve eeuw groeide het mediaconcern – uitgever van onder meer opinietijdschrift HP/De Tijd, blootblad Aktueel en damesbladen als Vriendin en Mijn Geheim – uit tot een miljoenenbedrijf met vier vestigingen, 1.200 mensen in dienst (op het hoogtepunt 1.400), een omzet van bijna 400 miljoen euro (2010) en een keten van ruim 100 AKO-winkels. Dat leverde De Leeuw in 2012 een plaats op in de Quote 500, met een geschat vermogen van 70 miljoen euro.

Zijn zoon en drie dochters begonnen allemaal bij Audax op de werkvloer; lange tijd dichtte hij geen van hen genoeg ervaring toe om zijn plek over te nemen. In 2017, bij De Leeuws derde afscheid, gaf hij de leiding over aan zoon Hubert en bestuursassistent Anja Hovers. De Leeuws gezondheid ging toen hard achteruit, door de gevolgen van jarenlange diabetes, de ziekte van Crohn en recentelijk ook dementie.

Smakelijke verteller

Zo weinig als hij losliet over de financiële positie van Audax, zo smakelijk kon hij vertellen over de goede doelen die mochten rekenen op zijn steun. Jarenlang financierde De Leeuw de AKO Literatuurprijs, zonder zelf ooit een boek te lezen - ‘Daar heb ik een jury voor.’ Voor kinderen van Audax-medewerkers bedacht hij een studiefonds.

De door hem opgerichte Stichting Jacques de Leeuw (nu onder leiding van dochter Ingrid en (voorheen) Monique) sponsort al twintig jaar een onderscheiding voor de twee beste afstudeerstudenten van de Fontys Hogeschool voor de Kunsten in Tilburg: 10 duizend euro voor de beste uitvoerend kunstenaar en hetzelfde bedrag voor de beste kunstvakdocent. Zijn keuze voor Fontys kwam voort uit familieliefde: het schoolgebouw grenst aan zijn geboortehuis.

Omdat zijn moeder fan was van televisiebisschop Bekkers en missionaris Peerke Donders besloot hij de eerste te eren met een beeld, de tweede met herstel van zijn graftombe in Suriname.

Het Textielmuseum in Tilburg heeft een zaal met de naam Audax, net als Theaters Tilburg - in die ruimte is het dochterbedrijf Betapress opgericht. En wie in De Leeuws villa Le Blaireau, in Loon op Zand, de kunstcollectie bewonderde, stuitte in de hal op een echte Karel Appel. Op de vraag waarom hij juist dit schilderij had aangekocht, wees hij naar het jaartal waarin Appel het schilderde. 1958, het oprichtingsjaar van Audax.

3 x Jacques de Leeuw

Ontslag

Wie zich laatdunkend uitliet over Tilburg, Brabant of Audax, ontmoette een brullende Leeuw. Audax redde in 2008 het noodlijdende opinietijdschrift HP/De Tijd van de ondergang. De toenmalige hoofdredacteur waagde het meesmuilend te spreken over ‘boeren in Brabant die niks kunnen’. Hij werd op staande voet ontslagen. ‘Zo praat je niet over je baas’, zei De Leeuw in het Brabants Dagblad.

Aanzien

Uit zijn biografie blijkt hoezeer De Leeuw snakte naar aanzien en erkenning. Als eenvoudige jongen met Handels MULO zocht hij waardering binnen de uitgeverswereld en wilde hij door hoge heren als gelijke worden gezien. Erkenning zocht hij ook bij zijn vader. Aan de Volkskrant vertelde hij hoe hij diens dagboeken, postuum gevonden, door zijn vrouw (zijn vroegere secretaresse) liet ontcijferen. ‘Daarin haalt hij soms bitter hard uit naar mij. Later werd hij ook jaloers op mijn succes. Het werd tijd die strijd vast te leggen, ook voor later, als het Audax Museum wordt gerealiseerd.’

Feestje

In de bedrijfsvilla in Loon op Zand organiseerde De Leeuw regelmatig feestjes voor personeel, notabelen en relaties. Als liefhebber van tango- en zigeunermuziek nodigde hij voor de begeleiding graag het Malando Orkest uit, onder leiding van Danny Malando, kleinzoon van Arie Maasland. Hoogtepunt van de avond was steevast de swingende vertolking van Aries wereldhit Olé Guapa.

Meer over