Politicus Thom de Graaf vermomt zich als Nieuw Econoom

'Gezonde Hollandse scepsis mag er niet toe leiden dat ons economisch denken stil blijft staan.' Zoals Thom de Graaf het zegt, in een ingezonden stuk dat dinsdag verscheen in NRC Handelsblad, zo is het maar net....

Dat blijkt bij nadere beschouwing dus weer aardig mee te vallen.

De Graaf vraagt zich in NRC af 'of wij langzamerhand niet in een geheel nieuwe economische omgeving zijn terechtgekomen'. Jawel.

Die omgeving is de Nieuwe Economie, 'die niet langer wordt gekenmerkt door afwisselende golven van laag- en hoogconjunctuur' maar door 'lage inflatie, hoge consumptie en langdurige economische groei'.

De motor hierachter is 'de technologische revolutie' die samenhangt met de informatiemaatschappij: computers, Internet, netwerken en dergelijke.

Ofschoon De Graaf oproept tot vooruitgang in het vaderlands economisch denken, lijkt zijn interesse in deze Nieuwe Economie maar voor een pietepeuterig deeltje academisch. Ondanks zijn eigen waarschuwing dat het vooralsnog veel te riskant is om zonder meer te vertrouwen op het bestaan van de Nieuwe Economie, trekt hij uit het vermeende bestaan ervan toch maar alvast een aantal verstrekkende politieke conclusies. Concreter: van het vooruitzicht van aanhoudend hoge groei, krijgt De Graaf eurotekens in de ogen.

Hij schrijft over de huidige politieke afspraken: 'Komt er extra geld in de schatkist als gevolg van extra belastinginkomsten die weer samenhangen met hogere economische groei dan worden niet de wenselijke maatschappelijke uitgaven verhoogd, maar primair het financieringstekort verder verlaagd en lasten van burgers verlicht. Als die afspraken (uit het bestaande regeerakkoord, FK) in de komende jaren onverkort worden doorgevoerd, kan het zelfs betekenen dat er een begrotingsoverschot ontstaat terwijl zorg, onderwijs en milieu nauwelijks van de meevallende economische groei kunnen profiteren.'

Dat kan de bedoeling niet wezen, vindt De Graaf, en daarom bepleit hij voor volgend jaar een tussentijdse herziening van het regeerakkoord - een zogeheten midterm review - waarin PvdA, VVD en D66 moeten afspreken dat de overheidsuitgaven mogen stijgen.

En zo wordt een schier academische verhandeling over Nieuwe Economie bijna ongemerkt een politieke bommetje.

Kan dat zomaar?

Neen. De Graaf mag tijdens de zomer hard gestudeerd hebben, zijn economische opstel doet de logica toch echt op gruwelijke wijze geweld aan. Ten eerste maakt De Graaf weliswaar enigszins duidelijk op welke wijze de Nieuwe Economie de groei vooruithelpt, maar waarom het verschijnsel conjunctuur zou verdwijnen, blijft akelig onduidelijk. En ten tweede heeft zijn klaarblijkelijke voorkeur voor hogere overheidsuitgaven aan zorg, onderwijs en milieu althans logischerwijze niets te maken met het al dan niet bestaan van een Nieuwe Economie.

Groei, conjunctuur en kapitalisme horen al een paar eeuwen bij elkaar. De vrijheid en gegarandeerde eigendomsrechten van het kapitalisme zetten mensen aan tot hard werken en innoveren; innovatie leidt tot groei van de productiviteit waardoor het inkomen per gewerkt uur toeneemt; over de verklaring van het merkwaardige verschijnsel dat deze economische groei zich in langere en kortere golven voltrekt, lopen de meningen van economen al uiteen sinds Karl Marx aan het einde van de negentiende eeuw de eerste fatsoenlijke conjunctuurtheorie formuleerde. Maar dat kapitalistische economieën al driehonderd jaar, van voor de uitvinding van de stoommachine, schommelen, daarover is iedereen het eens.

En dan komt Thommie de Graaf na een zomertje studeren even melden dat de conjunctuurgolf wel eens tot het verleden zou kunnen behoren vanwege een beetje technologische ontwikkeling?

Ja dag.

De enige onderbouwing die De Graaf voor zijn boude bewering aandraagt, is dat 'het (risicovolle) aanhouden van voorraden met de moderne informatie- en communicatietechnologie niet langer nodig is', waarmee hij vluchtigjes refereert aan een van de vele (deel-)verklaringen voor het bestaan van conjunctuurgolven.

Het lijkt daarom een tikkie vroeg om de recessie en de depressie op te sluiten in het museum van de economische ideeëngeschiedenis, temeer daar de tweede economie ter wereld, Japan, zich al bijna tien jaar in een diepe recessie bevindt (een aardig onderwerpje voor het Kerstreces?). En het is echt roekeloos om op deze basis alvast te willen onderhandelen over de verkoop van de huid - een beer ligt ook stil tijdens zijn winterslaap.

Het tweede probleem met De Graafs analyse is dat wat hij politiek wenst niets van doen heeft met zijn 'economische analyse'. Gegeven een financieringstekort van nul, prefereert hij extra overheidsuitgaven boven lastenverlichting en boven het creëren van een financieringsoverschot - dat zegt hij in feite.

Dit is een fatsoenlijke politieke opvatting die echter ten principale weinig van doen heeft met de vraag of de economie voortaan permanent met 3 procent per jaar groeit. (Praktisch betekent dit natuurlijk wel dat De Graaf in dit geval meer heeft uit te geven dan wanneer zich periodiek een dipje voordoet.)

In zijn stuk gebruikt De Graaf de Nieuwe Economie dus als een nieuw verkooppraatje voor zijn politieke opvattingen.

Leuk geprobeerd, zullen we maar zeggen. In december wordt de volgende Nobelprijs uitgereikt.

Meer over