'Poetin heeft zelf de gasoorlog opgestookt'

De Russisch-Oekraïense gasoorlog heeft twee winnaars: hoge Kremlin-functionarissen, maar vooral ook Oekraïne zelf. Daarvan is de Russische energie-expert Vladislav Inozemtsev overtuigd: 'Poetin had geen andere keus.'..

Vladislav Inozemtsev, een Russische energie-expert die inMoskou zijn eigen denktank beheert en gisteren op uitnodiging vande Atlantische Commissie een lezing gaf in Den Haag, draait erniet om heen. De Russisch-Oekraïense gasoorlog is volgens hemopgestookt door president Poetin zelf, maar de Oekraïners zijner het beste uitgesprongen. En natuurlijk de bankrekeningen vanhoge Kremlin-functionarissen, die volgens Inozemtsev achter hetduistere, nieuwe bedrijf RosUkrEnergo zitten, dat het gas aanOekraïne mag gaan leveren.

Inozemtsev bestudeert al jaren de toenemende strijd om deenergiemiddelen uit Rusland en de Centraal-Aziatischerepublieken. Daarin kan Oekraïne zijn vervoersmonopolie overRussisch gas uitbuiten, zoals het Russische staatsbedrijf Gazpromdat doet met Centraal-Aziatisch gas. En verrijkt het Kremlin zichmet Ruslands grondstoffen.

Wat ging er mis tussen Rusland en Oekraïne?

'De eerste eis van de Russen - dat de gasprijzen omhoogmoesten - was volledig terecht. Oekraïne stemde daar ook meein. De prijs kon omhoog tot 80 dollar per duizend kubieke meter.Maar Gazprom vroeg 120 dollar. Eind oktober verslechterde desituatie. Oekraïne had voor een enorm bedrag zijn grootstestaalfabriek, Krivorizjstal, verkocht. Toen zei men in Moskou:Oekraïne kan meer betalen. De vraagprijs ging omhoog naar160 dollar. Oekraïne weigerde, het bleef bij 80 dollar. Toengreep Poetin in. Hij zei eind november: Willen ze geen 160betalen, dan vragen we 230 dollar! Hij baseerde dat bedrag op watWest-Europeanen betalen.

'Op dat moment werd het een politiek probleem. Als depresident iets zegt, dan is dat in het huidige Rusland de wet.Vlak voor nieuwjaar deed Poetin nog compromisvoorstellen, maardie werden verworpen. Toen sloten ze de pijpleiding af, Oekraïnestal wat gas, en het gasaanbod liep terug.

'Plotseling werd binnen drie dagen een heel raar akkoordgesloten: een nieuw bedrijf, RosUkrEnergo, werd verantwoordelijkvoor de gastoevoer aan Oekraïne. Gazprom verkoopt voor 230dollar zijn gas aan dat bedrijf, de rest komt spotgoedkoop vanCentraal-Aziatische leveranciers, waardoor de prijs voorOekraïne op 95 dollar uitkomt. Het was een Oekraïenseoverwinning.'

Wat gebeurt er nu?

'Tegen de deal bestaat overal verzet: in Rusland, in Oekraïneen in de Centraal-Aziatische republieken. Die laatste vormen degrootste bedreiging voor dit akkoord. Hun probleem is datRusland het monopolie heeft op de pijpleidingen die hun gas naarde klanten brengen, net zoals Oekraïne dat heeft op hetRussische gas. Daarom konden de Turkmenen tot nu toe een prijsvan maximaal 40 dollar bedingen. Maar voor de Turkmenen was ernooit een betere tijd om hogere prijzen te eisen dan nu, wantRosUkrEnergo heeft zich nu vastgelegd op grote gasleverantiesaan Oekraïne en Europa.'

Hoe kan het dat een totaal onbekend bedrijf, RosUkrEnergo,plotseling de gastoevoer aan Oekraïne regelt?

'Dat is een ander groot probleem met dit akkoord: RosUkrEnergois absoluut niet transparant. Niemand weet wie de eigenaren zijn.Volgens mij is het opgericht door Andrei Akimov, de directeur vanGazprom Bank en een van de invloedrijkste bankiers van Rusland.

'RosUkrEnergo is voor de helft van Gazprom, voor de helft vanhet Oostenrijkse Raiffeisen, namens onbekende begunstigden.Niemand weet wie achter deze bank zitten en ervan profiteren.Zeker is wel dat het een enorm winstgevend bedrijf is. Ikvermoed dat sommige hoge Kremlin-functionarissen daarvan eengraantje zullen meepikken.

'Het gasprobleem zou een economische kwestie moeten blijven.Maar dat wordt moeilijk als hoge Russische functionarissen - misschien zelfs Poetin zelf - onderdeel worden van hetdispuut.'

Waarom zou Poetin de deal aan RosUkrEnergo hebben gegund?

'Om het simpel te zeggen: omdat het zijn bedrijf is! Via zo'nduistere bemiddelaar is het veel makkelijker dan bij Gazprom omveel geld te verdienen zonder dat iemand dat hoeft te weten.'

'RosUkrEnergo koopt 95 procent van zijn gas in Centraal-Azië,in totaal minstens 44 miljard kubieke meter per jaar. Dat is meerdan ze aan Oekraïne hoeven te leveren. Ze zullen het (dure) gasdat ze van Gazprom moeten kopen, doorverkopen aan Europa. Hetgoedkope Centraal-Aziatische gas zal volstaan om deverplichtingen aan Oekraïne te voldoen.

'RosUkrEnergo krijgt ook toegang tot Gazproms pijpleidingenen dat biedt topfiguren in het Kremlin en bij Gazprom een goedemogelijkheid ervan te profiteren.

'Deze deal staat voor een trend in het zakenleven, waarbijmensen rond de president de controle krijgen over winstgevendeondernemingen. De komende weken komt er hopelijk enigeduidelijkheid: de Russische en Oekraïense parlementen willenmeer informatie.'

Waarom heeft Poetin een deal geaccepteerd waarvan Oekraïnehet meest profiteert?

'Hij had geen keus! De prijs zal voor Oekraïne nietsubstantieel omhoog gaan. Ook als Rusland de Noord-Europesepijpleiding naar Duitsland bouwt, blijft het Oekraïensetransportmonopolie bestaan; 85 procent van het Russische gas voorEuropa loopt door Oekraïne.'

Uit uw reconstructie wordt duidelijk dat Poetin zelf hetconflict op de spits dreef. Waarom?

'Er zijn verscheidene redenen, ook politieke. Poetin isschatplichtig aan zijn Sovjet-verleden. Hij beschouwt de expansievan de EU en de NAVO als bedreigend. Hij wil Oekraïneszoektocht naar het Westen tegenhouden. Poetin denkt: we hebbenverloren in de Oranjerevolutie van 2004, maar we pakken ze terugin 2006! Ik denk dat het de bedoeling was politieke eneconomische onrust te veroorzaken in de aanloop naar deOekraïense verkiezingen (van maart 2006, red.).'

Wat was nu de belangrijkste drijfveer voor Poetin: geld ofpolitiek?

'Geld. Gazprom wil marktprijzen voor zijn gas. DeKremlin-functionarissen willen geld. Poetins adviseurs begrijpendat Oekraïne nooit terugkomt onder Russische dominantie. Deessentie is dus economisch, maar de vorm, de retoriek en dehysterie zijn politiek.'

Meer over