'Plan met sociale zekerheid zeer riskant experiment'

De sociale zekerheid wordt hervormd. Bedrijven gaan WW en WAO uitbetalen, maar de keuring blijft in handen van de overheid....

DE PAARSE partijen gaan de sociale zekerheid hervormen. Zij willen de uitbetaling van WW- en WAO-uitkeringen aan bedrijven overlaten. Voor de WAO-keuring wordt echter een nieuw overheidsinstituut opgericht. Dat wordt onderdeel van 230 nieuw op te richten Centra voor Werk en Inkomen. In deze CWI's moeten sociale diensten, uitkeringsbedrijven, het WAO-keuringsinstituut, uitzendbureaus en arbeidsbureaus gaan samenwerken.

'Halfslachtig, ondoelmatig en inefficiënt', zegt R. van der Veen, hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit Twente. Hij is gespecialiseerd in de uitvoering van de sociale zekerheid.

Van der Veen ziet een reeks praktische problemen opdoemen in de CWI's. 'Dit wordt een riskant experiment. Er moeten partijen samenwerken met tegengestelde belangen. Die gaan risico's en lasten op elkaar afwentelen.'

In het economenvakblad ESB pleitte Van der Veen onlangs met zijn collega-hoogleraren L. Aarts, P. de Jong en C. Teulings al voor volledige privatisering van de uitvoering van WAO en WW - inclusief de WAO-keuring. 'Er wordt nu gedaan alsof een WAO-keuring door een uitvoeringsbedrijf een novum zou zijn. Dat is apert onjuist. Sinds de privatisering van de Ziektewet bepalen arbodiensten, commerciële bureaus dus, of iemand ziek is en recht heeft op een uitkering. Daar is ten onrechte heel gebrekkig toezicht op. Maar ook de Algemene wet bijzondere ziektekosten wordt door verzekeringsmaatschappijen uitgevoerd. Over die commerciële uitvoering hoor je niemand. Over de WAO-keuring nu wel.'

De scheiding tussen WAO-keuring en WAO-uitbetaling die Paars II nu beoogt, vindt Van der Veen halfslachtig. 'De keuring is een integraal onderdeel van de verzekeringsuitvoering. Dit plan reduceert de uitvoerders tot veredelde administratiekantoren. Terwijl het kabinet zegt marktwerking en concurrentie tussen uitvoeringsbedrijven te willen. Doe het helemaal, of helemaal niet. Dit is halfslachtig en vragen om moeilijkheden.'

De veronderstelling van het kabinet dat verzekeraars en uitvoeringsbedrijven kunnen concurreren met strenge WAO-keuringen, heeft Van der Veen met zijn collega's weerlegd in ESB. De verzekeraar staat uit concurrentieoverwegingen juist liever niet te boek als streng keurder en slecht betaler. 'Er zijn zelfs verzekeraars die adverteren met hun coulante claimbeoordeling.' Werkgever en werknemer zijn ook niet gebaat bij een te strenge keuring. 'De werkgever kan niets beginnen met werknemers die voortijdig arbeidsgeschikt worden verklaard.'

Ook vinden de wetenschappers de veronderstelling onjuist dat een overheidskeuring per definitie tot rechtvaardige uitkomsten leidt. 'Dat kan juist leiden tot een te soepel toekenningsbeleid. Het is naïef om te denken dat het wel goed komt, als de keuring bij een overheidsinstantie zit', zegt Van der Veen.

De scheiding tussen WAO-keuring en -uitbetaling leidt ook tot een 'ongelooflijk' heen en weer geschuif van dossiers, van gegevens van uitkeringsgerechtigden. 'Het College van Toezicht heeft uitgetekend dat er minimaal 19 keer gegevens heen en weer gaan.'

De gegevensuitwissseling is nodig omdat de uitvoeringsbedrijven ook moeten bewerkstelligen dat de uitkeringsgerechtigden nieuw werk krijgen. Daarover sluiten zij contracten met werkgevers en werknemers. 'De uitwisseling tussen instellingen heeft grote risico's voor de privacy, zoals de Registratiekamer terecht betoogt. Dat is te beheersen in één bedrijf. In de praktijk zijn keuring en uitbetaling van uitkeringen niet te scheiden.'

Van der Veen windt zich op over de argumentatie van F. Buurmeijer, die juist voor de scheiding van keuring en uitbetaling is. Buurmeijer was in 1993 voorzitter van de parlementaire enquête naar de uitvoering van WW en WAO, en is nu voorzitter van het Lisv, het instituut dat de uitvoering van WW en WAO coördineert. Hij meent dat volledige privatisering van de uitvoering van WW en WAO kan leiden tot de vorming van kongsi's tusssen sociale partners en uitvoerders, waarbij de WAO gebruikt wordt als afvloeiingsregeling.

Van der Veen vindt dat onzin. 'De situatie is nu niet meer te vergelijken met die van vóór de enquête. Toen werden uitkeringen betaalt uit nationale kassen. Nu krijgt de werkgever direct de rekening als een werknemer arbeidsongeschikt of werkloos wordt. Dat is een wezenlijk verschil.'

Gijs Herderschêe

Meer over