Personeel moet KLM redden, net als bij V&D

Warenhuisconcern V&D vond dat het personeel moest inleveren om het bedrijf te redden. Dat lijkt KLM te inspireren in de onderhandelingen over een nieuwe cao, die vandaag beginnen.

Eric van den Outenaar
KLM-vliegtuig op Schiphol. Toegenomen concurrentie van prijsvechters zou KLM dwingen tot sanering Beeld anp
KLM-vliegtuig op Schiphol. Toegenomen concurrentie van prijsvechters zou KLM dwingen tot saneringBeeld anp

Loon inleveren om je baan te behouden? Na de V&D-werknemers staan nu ook de piloten, stewards, baliemedewerkers en bagagemedewerkers van het in zwaar weer verkerende KLM vanaf vandaag voor deze keuze. Of ze stemmen tijdens de cao-onderhandelingen in met een lagere beloning of ze verzetten zich en lopen het risico te worden ontslagen.

De werknemers en hun vakbonden hebben in de directie van KLM een geduchte tegenstander. Luchtvaartbedrijf KLM schermt met gedwongen ontslag als de kostensanering achterwege blijft. Als KLM op 1 april de loonkosten niet heeft verlaagd, beweert de directie uit geldnood vliegtuigen aan de grond te moeten houden. Daardoor zullen de eerste van in de komende jaren mogelijk duizenden banen verloren gaan.

De onderhandelingen over een loonoffer bij KLM beginnen vandaag als bestuursvoorzitter Pieter Elbers van KLM een bod op tafel legt bij de negen vakbonden. Uit eerder uitgelekte informatie blijkt dat KLM aanstuurt op een combinatie van loonbevriezing en het schrappen in dure arbeidsvoorwaarden.

4500 banen zouden er bij KLM op de toch kunnen staan - een getal dat door het bedrijf niet wordt bevestigd

Noodzakelijk

De bezuiniging op loonkosten is noodzakelijk, omdat het luchtvaartbedrijf Air France-KLM al vier jaar niet lukt om uit de rode cijfers te komen, bleek onlangs nog bij de presentatie van de jaarcijfers. De Franse en Nederlandse werknemers wacht daarom opnieuw een saneringsoperatie. KLM begint als eerste met de operatie, de Franse dochter Air France begint naar verwachting pas van de zomer met gesprekken met de vakbonden.

In totaal wil KLM binnen vijf jaar 700 miljoen blijvend lagere kosten realiseren. Noodzakelijk, aldus Elbers, om concurrerend te worden. Prijsvechters en Midden-Oostenmaatschappijen bieden nu veel lagere ticketprijzen, juist omdat ze goedkoper personeel in dienst hebben. KLM streeft naar een verlaging van de loonkosten met 10 procent in vijf jaar. Bovendien zal het personeel meer uren moeten draaien.

De eind vorig jaar aangetreden topman Elbers lijkt een slim spel te spelen. Het vijfjarenplan hakt hij in tweeën. De bestuursvoorzitter probeert eerst het 'laaghangende fruit' te plukken bij het afsluiten van de cao voor 2015. Hij eist een nullijn voor de duur van 18 maanden. Tevens eist hij dat het cabinepersoneel, de piloten en het grondpersoneel vrije dagen inleveren. Ook moeten de piloten en cabinemedewerkers instemmen met het beperken van rustdagen op de lange vluchten.

Zodra hij de handtekeningen heeft, begint ronde twee. Dan gaat KLM andere heilige huisjes in de arbeidsvoorwaarden aanpakken, zoals de ouderendagen en ploegendiensten op de grond.

Onderhandelingen

Vooral de nullijn valt zwaar. De werknemers hebben al drie jaar lang geen salarisverhoging gehad. De bonden begonnen eind december nog aan de onderhandelingen met de hoop op loonsverhoging. 'Wij willen niet opnieuw op de zeepkist staan', aldus Jan van den Brink, bestuurder FNV Grondpersoneel - een van de bonden die vasthouden aan een looneis van drie procent.

De meeste bonden zeggen wel: we accepteren de nullijn en de andere wensen, maar willen er iets voor terug. Zo eisen ze bijvoorbeeld meer inspraak in Air France-KLM, een winstdelingsregeling en aandelen in het bedrijf. Zeer redelijk, vindt Bob van der Wal, voorzitter van de Vereniging van Hoger KLM Personeel (VHKP). 'De Franse piloten en grondpersoneel en die bij KLM-partner Delta hebben dit ook al.'

Elbers wil pas praten over het inwilligen van zulke eisen nadat de KLM'ers hun handtekening zetten onder het eerste bod. Van der Wal: 'Hij verlangt flinke offers zonder dat we zeker weten of we er later iets voor terugkrijgen.'

Ook Swen Laarveld, bestuurder bij vakbond De Unie, vertrouwt het niet. 'Wij moeten zonder garanties van alles weggeven. Op deze manier komen we in V&D-scenario.' KLM wil de bonden alleen tegemoet komen met een eenmalige uitkering.

Hoeveel banen er precies op de tocht staan, is onduidelijk. Het getal van 4.500 dat enige tijd rondwaart, wordt niet bevestigd door KLM. CNV-bestuurder Dolf Polders: 'Daarvan zou sprake zijn als we niet tekenen en KLM krimpt. Dat er veel banen op het spel staan, is duidelijk.'

De luchtvaartmaatschappij werkt ook aan een vrijwillige vertrekregeling. Volgens Laarveld van De Unie zullen daarbij hoe dan ook 'minstens 1.000 arbeidsplaatsen verdampen'.

Heilige huisjes omver
Om het hoofd boven water te houden, moet bij KLM menig heilig huisje eraan. Zo levert het grondpersoneel vanaf dit jaar mogelijk vier atv-dagen in. Ook stelt KLM de ouderendagen ter discussie - bij de grondmedewerkers al snel een stuk of tien per jaar. Bij de piloten, stewards en stewardessen zijn de werk- en rusttijden inzet van strijd. 'KLM probeert er een kraak op te zetten', zegt bestuurder Zakaria Boufangacha van FNV Cabine. De rusttijden bij lange vluchten liggen volgens hem al sinds de jaren zestig vast. Een cabinemedewerker krijgt volgens hem voor een retourvlucht van vier dagen van Amsterdam naar Tokio nu nog zo'n zeven dagen om bij te komen. Binnenkort blijven daar misschien maar vijf dagen van over. Ook gaat het mes in de 'hoge salarissen' van de piloten. KLM is jaarlijks meer dan 600 miljoen euro aan pilotenloon kwijt.

Druk

Elbers zet druk op de bonden, omdat hij haast heeft. De drukke zomerdienstregeling komt eraan. Ook heeft hij het akkoord nodig om bij de raad van commissarissen groen licht te krijgen voor investeringen in de nieuwe KLM-vloot. De nieuwe vliegtuigen zijn nodig om de concurrenten te lijf te gaan.

Arbeidseconoom Ton Wilthagen vergelijkt KLM's opstelling met die van de V&D-directie. Daar verbood de rechter het loonoffer. 'Je zou zeggen: de directie heeft verloren. Toch heeft het geding bij V&D als resultaat gehad dat bonden achter de schermen nu wel degelijk doorpraten.'

De gesprekken met KLM worden bemoeilijkt omdat de vakbonden intern verdeeld zijn. Een deel van het grondpersoneel vindt dat de 'duur betaalde' piloten meer moeten inleveren. Het cabinepersoneel heeft zichzelf buitengesloten door in een eerder stadium te weigeren een belangrijke raamovereenkomst te tekenen. Wilthagen: 'KLM heeft niet alle bonden nodig om toch een cao af te sluiten.'

Verdeeldheid lijkt in het voordeel van KLM. Toch bestaat het gevaar dat Elbers vandaag zijn hand overspeelt door koste wat het kost een akkoord door te drukken, denkt Wilthagen. De FNV toont zich al bereid tot actie, verwijzend naar het Franse voorbeeld eind vorig jaar. Toen legden Franse piloten twee weken hun werk neer. Ook bij het reorganiserende Lufthansa is om de haverklap sprake van stakingen, weet onderhandelaar Van der Wal: 'Het zou ook hier uit de hand kunnen lopen.'

De ontknoping wordt extra spannend omdat onduidelijk is wat de Franse bonden straks doen. Wat als de Nederlandse werknemers nu vergaande concessies doen terwijl hun Franse collega's via stakingen een loonbevriezing tegenhouden? Laarveld: 'Daarom zijn harde garanties essentieel.'

KLM wil geen inhoudelijke reactie geven op het commentaar van de bonden.

Demonstrerende Air France piloten in Parijs, september vorig jaar Beeld afp
Demonstrerende Air France piloten in Parijs, september vorig jaarBeeld afp
Meer over