PARTICULIERE BESCHOUWINGEN

GROENLINKS noemde het onlangs verschenen belastingplan een 'feest voor de rijken'. De algemene beschouwingen van deze week in de Tweede Kamer waren meer een feestje voor ons allemaal....

De hoofdmoot van de buit ging naar de sociale minima. Een mooi gebaar na jaren van schrijnende denivellering, maar ook een beetje een makkelijke aflaat voor onze zonden. Als wij, welvarende mensen, nadat we bij Albert Heijn ons wagentje met sushi en andere luxe hebben volgestouwd, de verkoper van de daklozenkrant elke maand een fooi van, zeg, een tientje geven, wordt hetzelfde effect bereikt.

Maar goed, de welvaart begint naar beneden te druppelen en de schoorsteen trekt. Door de gespannen arbeidsmarkt zullen werkgevers er, volgens Kok, binnenkort niet meer aan ontkomen de omvangrijke arbeidsreserve van WAO'ers en bijstandgerechtigden in te schakelen. Maar volgens de Kamer, teleurgesteld over het al jaren falende herintegratiebeleid, is dit te vrijblijvend. Kok repliceerde met een oproep aan de sociale partners voor een Nationaal Project om arbeidsongeschikten een baan te bezorgen. Om te voorkomen dat het weer bij loze woorden blijft, horen daar dan wel streefcijfers bij.

Verheugend is ook de groeiende culturele belangstelling van Den Haag. Vorig jaar werd er nog veel lawaai gemaakt over een - niet helemaal politiek correcte - gift van De Nederlandsche Bank voor de aankoop van een Mondriaan. Nu kreeg op voorstel van de PvdA het Rijksmuseum een steuntje in de rug voor een ingrijpende reorganisatie. Staatssecretaris Van der Ploeg van Cultuur, toch al een van de prettigste verrassingen van dit kabinet, kan aan de slag.

Tja, nu de naam toch is gevallen, Van der Ploeg gaf gisteren in de Volkskrant commentaar op de lotgevallen van zijn vriend Sweder van Wijnbergen, de hoogste ambtenaar van Economische Zaken: 'hij pleegt honderd maal te schieten, waarvan driemaal raak'. Dat is voor een blinde op de kermis al een lage score, maar voor een topambtenaar/econoom is het bedroevend slecht. Mij lijkt het dan ook een geruststellende gedachte als Van Wijnbergen (hopelijk zonder riante afvloeiingsregeling) zijn biezen pakt.

De man negeert niet alleen de meest elementaire spelregels tussen politiek en ambtenarij, maar propageert inmiddels ook ideeën die waanzinnig zijn. Zelf zou ik mijn kinderen al van school halen als de leraar economie ze vertelt dat het Openbaar Ministerie best de markt op kan, maar dat iemand met zulke ideeën niet op zijn plaats is in een gewichtige overheidsfunctie, zal hopelijk zelfs Coen Teulings, Lans Bovenberg en andere (top)economen nu toch wel duidelijk zijn.

De Kamer begint trouwens ook een beetje terug te komen op de doorgeschoten privatiseringsgolf van de afgelopen jaren. Vooral de voorgenomen beursgang van de Nederlandse Spoorwegen stuitte op veel verzet. Logisch. Wie een monopolist als de NS naar de beurs brengt, bindt de kat op het spek. De belangen van de kapitaalverschaffers (al dan niet snelle winsten) komen dan centraal te staan in het ondernemingsbeleid, maar zonder de corrigerende factor van de concurrentie die elders tot fatsoenlijke prijzen en dito dienstverlening leidt.

Maar ook los van zulke marktheoretische overwegingen begint Den Haag langzamerhand te (her)ontdekken dat een aantal nutsbedrijven rond de vorige eeuwwisseling (onder liberale leiding, nota bene) niet voor niets in overheidshanden werd gebracht. Deels om redenen die nu nog geldig zijn. Privatisering van de PTT (KPN)? Geen probleem.

Maar andere nutsvoorzieningen als de spoorwegen, de water- en energievoorziening, kunnen maar beter door een publiek bedrijf worden beheerd. Deels vanwege de hoge aanlegkosten: geen particuliere ondernemer zal naast het eerste, een tweede, gas-, hoogspanning- of spoorwegnet kunnen aanleggen en daarmee succesvol concurreren. Daar komt nog bij dat de overheid aan sommige nutsvoorzieningen vanuit het algemeen belang nu eenmaal eisen stelt die lastig verenigbaar zijn met zuiver commercieel beheer of exploitatie.

Nu al is duidelijk dat de privatisering van de elektriciteitsproductie tot lagere consumentenprijzen noch tot milieuwinst zal leiden. En als de NS in particuliere handen overgaat, verspeelt de overheid op den duur het recht om vanwege het algemeen belang eisen te stellen (meer loketten, acceptabele prijzen) die haaks staan op het legitieme belang van de aandeelhouders.

U zult hebben gemerkt dat ik de afgelopen jaren zelden overliep van enthousiasme voor het CDA. Dat had niets met de christen-democratie zelf te maken, als wel met sommige vertegenwoordigers ervan. Aan lieden als Hans Hillen, Maxime Verhagen en, lange tijd ook, Jaap de Hoop Scheffer zou ik mijn ziel en zaligheid, laat staan het landsbestuur, niet graag overdragen.

Maar ere wie ere toekomt: De Hoop Scheffer hield bij de algemene beschouwingen een afgewogen verhaal over het doorgeschoten, liberale privatiseringsdenken van Paars. Hij was niet de enige, niet de eerste en zal de laatste ook niet zijn.

Maar dat compliment wil ik in deze laatste particuliere beschouwing toch nog even kwijt.

Meer over