Panama Papers kan zomaar opduiken bij de buurvrouw

Een rijtjeshuis, een industrieterrein op het platteland en short-stay-stadsappartementjes: de vennootschappen uit de Panama Papers zijn in Nederland op onverwachte plekken gevestigd.

Het Panamese advocatenkantoor Mossack Fonseca. Beeld ANP
Het Panamese advocatenkantoor Mossack Fonseca.Beeld ANP

Het is een kleine, blauwe, metalen brievenbus, waar geen naam op staat. Alleen een sticker om reclame en huis- aan-huisbladen te weren. Daar hebben ze geen interesse in. Hier worden zaken gedaan. Tenminste, op papier, via de brievenbus. Achter de klep zijn 43 buitenlandse vennootschappen en trusts gevestigd en nog een handjevol Nederlandse bedrijven.

Een paar meter verderop breken marktlui hun kramen af. Het is het einde van de middag. Een muffe lucht van vuilniszakken en visresten waait door de straat. Dit knooppunt van internationale zakenstromen zit niet in een glimmend pand op de Amsterdamse Zuidas. Het is een onopvallende huurwoning van woningcorporatie Ymere, op een steenworp afstand van de Amsterdamse Dappermarkt. Dit adres verbindt Nederland met onder meer Jersey, de Britse Maagdeneilanden, Rusland, Polen, Liechtenstein, Hongkong en Peru. Maar bij het 'zakencentrum' is niemand thuis.

De sociale huurwoning aan de Reinwardtstraat in Amsterdam staat in de uitgelekte stukken van het Panamese trustkantoor Mossack Fonseca. Een deel van die administratie werd maandag door het internationale journalistenconsortium ICIJ online gezet.

Woningbouwvereniging Ymere zegt niets te weten van de zakelijke activiteiten in de woning. 'Maar we zijn er bijzonder in geïnteresseerd en gaan het onderzoeken', aldus een woordvoerder.

Uit de uitgelekte stukken blijkt dat het offshorebankieren niet alleen via trustkantoren in gerenommeerde zakencentra loopt. De vennootschappen zijn in Nederland ook gekoppeld aan rijtjeshuizen, industrieterreinen op het platteland en short-stay-stadsappartementjes. In totaal duiken er 251 juridische entiteiten op met een Nederlandse connectie, en 320 adressen. Het trustkantoor had wel wat moeite met de Nederlandse spelling. Een villa in Wassenaar is bijvoorbeeld gevestigd in 'Massenoar'.

Ook een simpel kantoorpandje aan De Hooge Krocht in Noordwijk biedt onderdak aan vele vennootschappen. Zo is er de vennootschap Northern Limited geregistreerd, een bedrijfje op het Britse belastingparadijsje Isle of Man. Die wordt vermeld in de Panama Papers. Een blik in het register van de Kamer van Koophandel leert dat er nog eens 95 andere entiteiten zijn te vinden, alle met wortels op het Caribische eiland Barbados.

Grote onthullingen

De uitgelekte administratie van het Panamese trustkantoor leidde de afgelopen weken tot grote onthullingen over onder meer Russisch staatsgeld dat via brievenbusfirma's werd weggesluisd, vermogen van de Chinese elite en de betrokkenheid van een Spaanse minister bij belastingontwijking.

Offshoreconstructies zijn in principe niet illegaal, zolang bijvoorbeeld de fiscus er van op de hoogte is. De Panama Papers laten zien dat het lastig is constructies te beoordelen zonder achtergronden en context. Wat gebeurt er bijvoorbeeld in het kantoorpandje in Noordwijk? Is het illegaal? Een voormalig huurder weet alleen dat hij gek werd van de stroom blauwe enveloppen die de afgelopen jaren in zijn brievenbus vond. 'Klanten dachten dat ik schimmige zaakjes deed.' Hij is daarom verhuisd.

De uitgelekte administratie laat ook zien hoe makkelijk het blijkbaar is buitenlandse vennootschappen op een Nederlands adres te registreren. Ze zijn dan wel elders gevestigd en ontvangen hun post soms op weer een ander adres. Een gepensioneerd ondernemer uit Helmond reageert 'verbijsterd' op het feit dat op het adres van zijn zus een hele keten met bedrijven van de Seychellen staat geregistreerd. Een fotografe in Diemen zegt niets te weten over buitenlandse vennootschappen op haar adres. 'Had ik ze maar!'

In een nieuwbouwwoning in Barendrecht, waaraan een keten van enkele honderden bedrijven is gelinkt, wil niemand reageren op vragen. De bewoonster: 'We weten ervan, maar zijn niet verplicht om uitleg te geven.'

Ondernemer Menne Sieperda schrok zich rot toen hij dinsdagochtend ineens in het Brabants Dagblad stond, als een van de regionale ondernemers die in de Panama Papers stond. Want die administratie, daar hangt toch een beetje de geur van schimmige transacties, fraude en belastontduiking omheen. 'Daar heb ik niets mee te maken.' Toen heeft hij zelf maar eens in de database gekeken. Bleek er op zijn adres een Chinees geregistreerd, ene Zhang Xiaoying, met een bedrijf op Samoa. Nou doet hij inderdaad al jaren zaken in China, maar van deze man had hij nog nooit gehoord.

Ook duikt er een limited in Hongkong op met zijn naam. Maar dat klopt, zegt Sieperda. 'Die was nodig voor mijn zaken in China. Daar liepen de transacties doorheen. Allemaal volstrekt legaal.' Maar het omstreden kantoor Mossack Fonseca had daar niets mee te maken. 'Sterker nog, ik kende dat kantoor helemaal niet.' Bovendien is zijn bedrijf in Hongkong in 2010 gestopt. Misschien dat Mossack Fonseca de limited toen heeft gekocht, voor toekomstige zaken? 'Dat zou kunnen. Ik zou niet weten hoe ze anders betrokken zijn bij mijn voormalige firma in Hongkong.'

Met medewerking van Gidi Pols

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Zowel voor legale als illegale activiteiten

Bij Mossack Fonseca in Panama, het bureau waarvan de uitgelekte informatie bekend is geworden als de Panama Papers, wordt de telefoon nog opgenomen. Vragen over de publicatie van hun informatie, maandag op internet, kunnen per e-mail worden gesteld. Die werden gisteren nog niet beantwoord. Het fiscale en juridische adviesbureau, dat behoort tot de grootste aanbieders van offshoreconstructies ter wereld, beklemtoonde eerder dat legale diensten aan te bieden. Ook zou het zijn cliënten screenen en illegaal gedrag melden aan de autoriteiten. Uit onderzoek van het internationale journalistencollectief ICIJ bleek dat de vennootschappen die het bedrijf heeft opgezet zowel voor legale als illegale activiteiten zijn gebruikt, van het opzetten van een buitenlands bedrijf en belastingontwijking tot het verbergen van vermogen door dictators en het witwassen van misdaadgeld. Ruim twee weken geleden deden de Panamese autoriteiten voor de tweede keer een inval in het kantoor. Volgens een aanklager werden daarbij tassen vol versnipperde documenten in beslag genomen.

Meer over