ColumnKoen Haegens

Pakketjes uitbesteden om de wet te overtreden – waarom is dat niet strafbaar?

Koen Haegens artikel column Beeld .
Koen Haegens artikel columnBeeld .

Werk uitbesteden is iets schitterends. Zou het mondiale productieproces zich open en bloot voor onze ogen afspelen, dan belandden we in een onmogelijke morele spagaat. Niks goedkope kleren van de Primark dragen én voor vakbondsvrijheid zijn. Volgend jaar het WK voetbal in Qatar kijken en ondertussen sociale uitbuiting afkeuren? Lastig. Zelfs die elektrische auto zou een stuk minder moreel verheven voelen. Want kinderarbeid in Congolese kobaltmijnen.

Het heeft veel weg van heling. Iemand biedt een buitenkansje aan – de nieuwste iPhone, een schilderij van Van Gogh – en we denken liever niet na over hoe dat mogelijk is. Daarbij hebben consumenten nog een excuus. Het is simpelweg ondoenlijk om voor tientallen aankopen per dag na te trekken hoe, waar en door wie die zijn gemaakt.

Dat ligt anders voor degenen aan de top van de uitbestedingspiramide. Hoewel menig ceo het zo doet voorkomen, laat werk zich niet als vanzelf in tientallen stukjes hakken en over de aardbol verspreiden. Een multinational is geen anarchistische commune. Over zulke ingrijpende keuzes is ooit, ergens in een bestuurskamer, een ferm besluit genomen.

Waar dat in de praktijk toe kan leiden, viel afgelopen zaterdag in deze krant te lezen in een fraai artikel over de pakketbezorgers. De meesten zijn niet direct in dienst bij bedrijven als PostNL of DHL. Dikke kans dat de persoon die bij u aanbelt een onderaannemer is. Of een onderaannemer van een onderaannemer en daar dan weer een bezorger van. Dat houdt de kosten laag. Maar het zet ook de deur open voor gerommel, blijkt uit onderzoek van de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Bij negen op de tien bedrijven is sprake van onderbetaling, zwart werk en andere misstanden.

Natuurlijk worden er af en toe boetes uitgedeeld. Volgens nieuwe afspraken tussen vakbonden en werkgevers moeten zzp’ers die minder dan 35 euro bruto per uur verdienen verplicht in loondienst. Een inspecteur stelde voor routes maximaal twee keer te laten uitbesteden. Heel sympathiek, maar waarom zouden creatieve types dit keer géén mazen vinden in de wet?

De meest eenvoudige oplossing kwam ik verderop in dezelfde krant tegen. Aan het woord was Siddharth Kara. Hij deed tientallen jaren onderzoek naar moderne slavernij en voert rechtszaken tegen concerns als Apple, Microsoft en Tesla. ‘Wat er moet gebeuren’, legde de wetenschapper en activist uit, ‘is een precedent scheppen zodat de top, de directeuren van de grote bedrijven, rechtstreeks aansprakelijk zijn voor de omstandigheden in de hele keten.’

In één klap zou werk uitbesteden geen financieel en moreel slimmigheidje meer zijn, maar een juridisch risico. U zegt: ondoenlijk? Op dit moment doet het Openbaar Ministerie onderzoek naar vier voormalige topbankiers, onder wie Gerrit Zalm en Ralph Hamers. Zij hadden mogelijk meer kunnen doen om witwassen via hun financiële instelling te voorkomen.

Als dat al strafbaar is, waarom valt er dan niet op te treden tegen bestuurders die een systeem van onderaannemers optuigen dat ontworpen lijkt om zo’n beetje elke sociale regel in Nederland te overtreden?

Meer over