3 verklaringenKrimp banken

Ooit oppermachtig, maar nu krimpen de banken. Wat verklaart deze neergang?

ABN Amro schrapt 15 procent van de banen. Ook ING en Rabobank lijken op alle vlakken te krimpen: of het nou om werkgelegenheid, beurswaarde of kantoren gaat. Hoe kan dat?

Het hoofdkantoor van ABN Amro in Amsterdam.Beeld Getty Images

1. De klant gaat digitaal

Maandag was het de beurt aan ABN Amro: de komende vier jaar verdwijnen tot 15 procent van alle banen. Behalve het personeelsbestand zet de staatsbank het mes in de kantoren. Ook ING kondigde deze maand aan wereldwijd 1000 arbeidsplaatsen te schrappen. Daarnaast wil de grootste bank van Nederland de salarissen jarenlang bevriezen. Concurrent Rabobank zegt vooralsnog geen rekening te houden met gedwongen ontslagen, maar gaat wel grofweg de helft van haar 230 filialen sluiten.

Personeel, kantoren, zelfs de beurskoers: alles lijkt minder te worden bij de drie tot voor kort oppermachtige grootbanken. Een van de redenen is de klant. Die digitaliseert in hoog tempo. Negen op de tien rekeninghouders bankieren inmiddels via hun smartphone, tablet of computer, blijkt uit cijfers van de Betaalvereniging Nederland. 

Het gevolg is dat de geldhuizen – uitgezonderd de Volksbank – met steeds minder kantoren en personeel toe denken te kunnen. Waren er in 2000 nog 129 duizend Nederlanders werkzaam bij een bank, in 2019 was dat minder dan de helft: ruim 66 duizend. En toen moest de coronacrisis nog beginnen.

2. Verdienmodel onder druk

Digitalisering lijkt goed nieuws voor banken: het bespaart kosten. Toch klinken er ook zorgen over de gevolgen voor het verdienmodel. ‘Als mensen naar een bankfiliaal komen, heb je vaak een breder gesprek met ze over hypotheken, verzekeringen, investeren’, legde ING-topman Steven van Rijswijk vorige week uit in een gesprek met de pers. Dat verdwijnt nu meer dan 99 procent van alle ‘interacties’ bij zijn bank via mobiel of desktop verlopen. ‘Dan zal het gesprek dus niet zo snel op andere zaken komen. Daar moeten we onze dienstverlening verbeteren.’

Tel daarbij op de lage rente. Banken verdienen aardig aan bedrijfskredieten en hypotheken, maar de marges worden kleiner. Spaargeld dat ze bij de Europese Centrale Bank moeten stallen, kost ze zelfs geld. Als klap op de vuurpijl zijn veel lucratieve zakelijke activiteiten teruggeschroefd. De handel in complexe financiële producten staat sinds de kredietcrisis in een kwaad daglicht. Bij fusies en overnames is de voorsprong van Amerikaanse zakenbanken enorm. En deze zomer nog trok ABN Amro de stekker uit het niet-Europese deel van haar ooit roemruchte zakentak, die zich onder meer bezig hield met handelsfinanciering en grondstoffen: te risicovol.

3. Kapers op de kust

Wat is de overeenkomst tussen hypotheken en betalingen? Lange tijd hadden de banken het rijk voor zich alleen, maar nu rukt de concurrentie op. Pensioenfondsen en verzekeraars zijn inmiddels goed voor eenderde van de nieuw verstrekte hypotheken. Relatieve nieuwkomers als Adyen en Mollie verdienen miljarden met het betalingsverkeer. En de vraag is niet of, maar hoe lang het duurt voordat zich ook voor leningen aan bedrijven serieuze kapers op de kust melden.

Zo bezien is de economische rol die banken spelen simpelweg kleiner geworden. Symbolisch is de aankondiging van ABN Amro maandag dat het prestigieuze hoofdkwartier aan de Amsterdamse Zuidas in de verkoop gaat. In eerste instantie zal de bank deze ruimte volledig terughuren, maar vanaf 2025 moet het overgrote deel van de medewerkers over naar de verbouwde, klimaatvriendelijke thuisbasis in de Bijlmer.

De ABN Amro’s, ING’s en Rabobanken van deze wereld zullen er in de tussentijd alles aan doen zichzelf te heruitvinden: compacter, digitaler en efficiënter. Lukt dat niet, dan spreken we over tien jaar misschien wel over de Lange Bankencrisis. Een historische periode die begint in 2008, schijnbaar onderbroken door jaren van behoorlijke winsten, maar waarin achteraf gezien de neergang van de oude financiële sector zich meedogenloos aftekende.

Lees ook

Idealistische koers van de Volksbank staat door interne ruzies op de tocht
Met het vertrek van Mirjam Verhoeven lijkt de leegloop in de Volksbank-top compleet. Wat gaat er mis bij de idealistische bank die als motto ‘beter voor elkaar’ huldigt?

Meer over