NieuwsStikstof

Onderzoek: stikstofcrisis kan worden doorbroken met uitkopen van kleine groep veehouders

De stikstofimpasse kan regionaal worden doorbroken met het uitkopen van een kleine groep veehouders die relatief veel ammoniak uitstoten nabij kwetsbare natuur. Dit valt op te maken uit onderzoek van journalistiek platform Investico.

Sommige  veeluitstoters stoten tot wel 61 keer meer stikstof uit dan de gemiddelde veehouder. Beeld ANP XTRA
Sommige veeluitstoters stoten tot wel 61 keer meer stikstof uit dan de gemiddelde veehouder.Beeld ANP XTRA

Het kabinet voelt niets voor onteigening, terwijl uit het onderzoek blijkt dat enkele tientallen veehouders soms wel honderden malen meer stikstof produceren dan de bouwprojecten die in dezelfde regio zijn stilgevallen vanwege de stikstofcrisis.

Uit analyse van vergunningen en de uitstoot van 19 duizend veehouders in Gelderland, Limburg en Noord-Brabant blijkt onder meer dat een kalkoenhouder op de Veluwe met zijn uitstoot de landelijke snelheidsverlaging naar 100 kilometer per uur teniet doet. Ook zagen zij dat sommige van deze veeluitstoters tot wel 61 keer meer uitstoten dan de gemiddelde veehouder.

Het is een kritische boodschap aan het kabinet, dat deze ‘piekbelasters’ niet gericht, laat staan gedwongen, wil uitkopen. In alle aangekondigde stikstofmaatregelen staat voor Landbouwminister Schouten vrijwilligheid voorop. Het is de vraag of dit houdbaar is, nu na rondvraag van Investico blijkt dat de belangrijkste ammoniakbronnen in de drie onderzochte en veedichte, provincies niet bereid zijn uitgekocht te worden. Overigens is de vraag naar nieuwe woningen in deze provincies weer veel lager dan bijvoorbeeld in de agrarisch luwere Randstad, waar het uitkopen van veehouders dan ook minder effectief is.

‘De vrijwillige route is vele malen sneller en minnelijker dan een traject van onteigening’, zegt een woordvoerder van de minister in reactie op het onderzoek. ‘We verwachten dat voldoende boeren zich zullen aanmelden.’ Het ministerie meent dat alleen een ‘compleet pakket maatregelen’ effectief is, waarbij ook boeren geholpen worden duurzamer te werken. ‘In elk geval laat dit onderzoek zien dat naast innovatie opkoop ook een effectief spoor is., wat de afgelopen tijd nogal eens werd betwist.’

Natuurdoelen halen ‘nagenoeg onmogelijk’

Een onderzoekscommissie onder leiding van Johan Remkes adviseerde het kabinet over stikstofmaatregelen en hamerde in het eerste rapport juist al op gerichte uitkoop van de piekbelasters. In een recente publicatie op de voedselwebsite Vork hekelde een prominent lid van de commissie, emeritus landbouwhoogleraar Rudy Rabbinge, samen met oud-Milieuminister Pieter Winsemius de kabinetsaanpak. ‘Onnodig duur en ook weinig effectief.’ Tegenover Investico zijn deskundigen ook kritisch: zonder het sluiten van deze agrarische topvervuilers is het ‘nagenoeg onmogelijk’ om de natuurdoelen te halen.

Boerenactiegroep Agractie noemt het uitkopen van de grote uitstoters in de veehouderij ongewenst en wijst erop dat dit ook geen landelijke oplossing biedt. ‘In de regio’s waar de meeste woningen moeten worden gebouwd zijn geen tot nauwelijks piekbelasters vanuit de agrarische sector. Het lost dus de stagnatie van economische ontwikkeling en woningbouw in de Randstad en Noord Groningen niet op.’ Zij wijzen naar onder meer biomassacentrales, die met hoge schoorstenen stikstof over het hele land verspreiden.

Provincies, die voor een deel van de uitkoop verantwoordelijk zijn, voelen net als de minister en de boeren niets voor verplichte uitkoop. Wel is een aantal kritisch op een uitkoopmaatregel waarbij projectontwikkelaars zelf boeren mogen uitkopen om hun stikstofruimte te bemachtigen voor bijvoorbeeld de aanleg van een weg of woonwijk. Sommigen vrezen, net als bezorgde boeren, voor een verdere leegloop van het platteland.

Anderhalf jaar geleden was het niet halen van natuurdoelen de reden dat de Raad van State het Nederlandse natuurvergunningssysteem opblies. Dat liet meer ruimte voor de productie van stikstof dan goed is voor de Europees beschermde Natura 2000-gebieden. Na de uitspraak viel de bouw rond deze gebieden stil, omdat daarbij ook kleine hoeveelheden stikstof vrijkomen. Met de maatregelen om met name de stikstof uit de veehouderij te verlagen hoopt het kabinet dat bouwprojecten weer door kunnen gaan.

Projectontwikkelaars kunnen boeren uitkopen voor hun stikstofruimte – en dat baart menigeen zorgen

Om de uitstoot van stikstof door landbouw te verminderen, kunnen projectontwikkelaars in steeds meer provincies boeren uitkopen. Als dit ‘extern salderen’ maar goed gaat, klinkt het van alle kanten. Drie redenen waarom oude fouten, juridische procedures en boerenprotesten op de loer liggen.

Meer over