Octrooi op paprika betwist

Is de paprika met een natuurlijke afweer tegen insecten een nieuwe 'uitvinding'? Onzin, vinden biologische boeren en telers. Het is gewoon een veredeling.

Carlijne Vos
Is een paprika een uitvinding? Beeld anp
Is een paprika een uitvinding?Beeld anp

'Is een paprika een uitvinding? Nee.', zo luidt de kop in een paginagrote advertentie van Bionext deze week in NRC Handelsblad. Met de advertentie wil Bionext crowdfunders werven om een bezwaarprocedure te bekostigen tegen een octrooi op de rode paprika van biotechbedrijf Syngenta Seeds.

De actie is een volgende stap in het steeds luider klinkende maatschappelijk verzet tegen het 'monopoliseren' van gewassen. Vorig jaar kwam Monsanto in opspraak nadat het octrooi had verkregen voor een machinaal te oogsten broccolisoort.

Natuurlijke afweer

Syngenta kreeg in mei octrooi voor het kweken van rode paprika's met een natuurlijke afweer tegen insecten. Volgens Bionext, de belangenorganisatie voor biologische boeren en telers, is het octrooi onterecht verkregen omdat de paprikaplanten van Syngenta zijn gemaakt door kruising van zaden uit de genenbank die deze eigenschap al bezitten. Oftewel, het gaat om natuurlijk veredelingsproces en niet om een nieuwe 'uitvinding'.

Bionext en andere tegenstanders zoals Greenpeace, deelnemer in de internationale belangenorganisatie No Patents for Seeds, willen dat de Europese octrooiwetgeving zo wordt aangepast dat geen octrooi meer wordt verleend voor producten uit klassieke veredeling. In februari hebben zij daarom gezamenlijk bezwaar ingediend tegen de octrooiaanvraag van Syngenta bij het Europees Octrooibureau.

undefined

Te gek voor woorden

De crowdfunding die Bionext heeft opgezet is volgens Bart Vosselman van zaadveredelaar De Bolster de enige manier om grote multinationals als Syngenta of Monsanto tegen te houden. 'Wij kunnen als kleine teler die bezwaarprocedures niet betalen.'

Net als veel andere tegenstanders vindt Vosselman dat multinationals via het octrooirecht gewassen proberen te monopoliseren. 'Dat is te gek voor woorden. Dit gaat om eigenschappen van planten en zaden die in de natuur aanwezig zijn. Die kun je niet als eigen ontdekking claimen.'

De discussie draait eigenlijk om het onderscheid tussen een ontdekking en uitvinding, zegt Dieter Delarue, advocaat bij het in intellectueel eigendom gespecialiseerde advocatenkantoor Van Innis en Delarue in Antwerpen. 'Iets wat je zomaar in de natuur vindt of ontdekt, bijvoorbeeld een natuurlijke eigenschap van een plant, is niet te octrooieren. Het is wat anders als je bepaalde planten of exemplaren ervan die deze eigenschap niet hebben, toch zo gaat bewerken dat ze die eigenschap wel krijgen.' Volgens Delarue wordt de discussie nu op het scherpst van de snede gevoerd en moeten de slogans van beide kanten worden genuanceerd. 'Bedrijven roepen soms iets te kort door de bocht dat ze een geweldige ontdekking hebben gedaan die een wereldwijd effect gaat hebben op de teelt, al is het maar om hun investeerders te behagen. De maatschappelijke organisaties op hun beurt overdrijven met hun verwijt dat bepaalde vruchten of planten gemonopoliseerd worden. Zo'n vaart zal het niet lopen.'

Makkelijker te oogsten

Syngenta staat ondanks het maatschappelijk verzet nog pal achter de aanvraag en hoopt media 2016 de eerste veredelde zaden op de markt te kunnen brengen. Het bedrijf vindt dat het wel degelijk een belangrijke innovatie heeft gedaan met de insect werende rode paprika. 'Dit scheelt enorm in het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Wij hebben die eigenschap gevonden, afgezonderd en geschikt gemaakt voor commercieel gebruik', zegt Gerard Meijerink van Syngenta.

Volgens Meijerink is het volkomen terecht dat bedrijven het recht claimen om dergelijke investeringen terug te verdienen. 'Hier zit vijftien jaar werk in. Het is logisch dat we dat niet alleen willen terugverdienen door onze eigen toepassing te beschermen maar ook te verhinderen dat derden ermee aan de haal gaan.'

Dat laatste is wat Bionext en de andere tegenstanders nu juist wel willen. Volgens de veredelaars biedt het zogeheten kwekersrecht dat in Nederland wordt toegepast bij nieuwe toepassingen, voldoende bescherming. 'De veredelaar behoudt zijn voorsprong in tijd maar andere veredelaars mogen de eigenschap wel doorontwikkelen', legt Miriam van Bree van Bionext uit. Daar is de consument ook het meest bij gediend, vindt Adrie Bossers van de vakgroep landbouwzaaizaden van LTO Nederland. 'Als het gaat om voedselzekerheid is het essentieel dat we voortdurend blijven doorontwikkelen. Dat lukt niet als grote multinationals hun innovaties vijfentwintig jaar lang kunnen afschermen.'

Vijftien jaar onderzoek

Syngenta staat ondanks het maatschappelijk verzet nog pal achter de aanvraag en hoopt media 2016 de eerste veredelde zaden op de markt te kunnen brengen. Het bedrijf vindt dat het wel degelijk een belangrijke innovatie heeft gedaan met de insect werende rode paprika. 'Dit scheelt enorm in het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Wij hebben die eigenschap gevonden, afgezonderd en geschikt gemaakt voor commercieel gebruik', zegt Gerard Meijerink van Syngenta.

Volgens Meijerink is het volkomen terecht dat bedrijven het recht claimen om dergelijke investeringen terug te verdienen. 'Hier zit vijftien jaar werk in. Het is logisch dat we dat niet alleen willen terugverdienen door onze eigen toepassing te beschermen maar ook te verhinderen dat derden ermee aan de haal gaan.'

Dat laatste is wat Bionext en de andere tegenstanders nu juist wel willen. Volgens de veredelaars biedt het zogeheten kwekersrecht dat in Nederland wordt toegepast bij nieuwe toepassingen, voldoende bescherming. 'De veredelaar behoudt zijn voorsprong in tijd maar andere veredelaars mogen de eigenschap wel doorontwikkelen', legt Miriam van Bree van Bionext uit. Daar is de consument ook het meest bij gediend, vindt Adrie Bossers van de vakgroep landbouwzaaizaden van LTO Nederland. 'Als het gaat om voedselzekerheid is het essentieel dat we voortdurend blijven doorontwikkelen. Dat lukt niet als grote multinationals hun innovaties vijfentwintig jaar lang kunnen afschermen.'

Makkelijker te oogsten

Zijn paarse radijsjes een 'uitvinding' of het resultaat van klassieke veredeling? Dat is de vraag die centraal staat in de juridische strijd tussen twee Nederlandse kwekers, Cresco en Koppert Cress over het recht paarse radijskiemen te telen. Zij strijden sinds 2012 over het octrooi op paarse radijskiem dat Koppert Cress met zijn dochteronderneming Taste of Nature had verkregen. Volgens Cresco was het octrooi onterecht verleend omdat de radijsjes gewoon via een klassieke veredelingsmethode zijn gekweekt en dus niet als 'een uitvinding' gepatenteerd zouden mogen worden. De toegevoegde eigenschap, anthocyanide, die de paarse kleur bepaalt waarvoor octrooi is aangevraagd, is van nature aanwezig sommige radijssoorten. Elke veredelaar kan deze radijskiem kweken door simpelweg materiaal van de genenbank te kruisen en te selecteren, zo luidt het bezwaar.

In eerste instantie leek de rechter met Cresco mee te gaan, maar Koppert Cress kreeg gelijk in hoger beroep. Daarom begon Cresco een bodemprocedure, waarin binnenkort de uitspraak wordt verwacht. De zaak wordt met argusogen gevolgd door organisaties als Bionext omdat ze is te vergelijken met bezwaarprocedures bij de Grote Kamer van Beroep van het Europees Octrooibureau over gepatenteerde tomaten en broccoli.

null Beeld Archief
Beeld Archief
Meer over