NS haalt voldoende voor wiskunde

De NS trekt met zijn nieuwe dienstregeling de juiste conclusie uit de groeiende vertragingen op het spoor, betoogt Ger Nijman....

Na 36,5 jaar neemt NS afscheid van een dienstregelingsstramiendat nog is gebaseerd op de openingstijden van de Koningshavenbrug(die allang vervangen is door een tunnel). Wie de moeite neemtdit stramien nader te beschouwen, ontdekt een relatie tussentrein en tijd. Reizigers waren in 1970 echt de minimale reistijdkwijt en de meeste overstappen duurden kort. Maar in 36 jaargebeurt veel. Er moeten treinen worden toegevoegd die eigenlijkteveel capaciteit gebruiken; om politieke redenen worden delenvan het stramien veranderd; ritten duren langer doorreizigerstoename.

Daardoor is onevenwichtigheid (disbalans) ontstaan. Als debenuttingsgraad van een systeem (weg, spoorlijn, café,telefooncentrale) nadert tot 100 procent, naderen wachttijden dewaarde oneindig. Gladstrijken van pieken levertreistijdverlenging op en/of gemiste aansluitingen.

Bovendien is NS van een eenvoudig stramien met eenvoudigesturing steeds complexer geworden (toenemende disbalans,toenemende automatisering, concernsplitsing). En meercomplexiteit betekent minder beheersbaarheid.

Naarmate we dingen sneller kunnen doen, ontstaan meer stressen meer storingen. Net als op een weg of in een café is dewiskundige relatie zowel tussen benutting en wachttijden, alstussen snelheid en verstoringskans a-lineair. Dat wil zeggen: alshet ene 5 procent toeneemt, neemt het andere niet 5 procent toemaar 50 of veel meer. Er ontstaan files aan de bar, op de weg enop het spoor.

NS, maar ook onderwijsinstituten en de media valt te verwijtendat ze te weinig doen om dit soort dingen goed uit te leggen. Eenvan de manieren waarop je dat wél kunt is gaming, want daarondervindt een speler het gevolg van de wiskundige relaties inhet spel meteen. Studenten aan de Hogeschool van Amsterdam zijnbegonnen games te ontwerpen om OV-verkeersleiders te trainen,vooral in 'niet-lineariteit'. Uiteindelijk is de uitkomst dat alsje een paar procent langzamer gaat, je tientallen procenten aanbetrouwbaarheid kunt winnen. Dat is wat NS wil. De Zwitsers doendat al jaren.

Meer over