Noorden in verzet tegen 'roze invasie' uit het Zuiden

GRONINGEN..

Van onze verslaggever

Wio Joustra

Klein Ulsda is vooral wat de naam impliceert: klein. Welgeteld 21 huizen staan er, en 'Club Chantall' moet goed draaien wil het aantal mensen in dit Groningse grensdorpje de vijftig ontstijgen. Geen kerk. Geen vermelding in de niettemin uitputtende Gids voor Cultuur en Landschap van de provincie Groningen.

Hemelsbreed een kilometer naar het westen, richting Oudeschans, ligt 'De Bult'. Waar langs de N 7 de Pekel Aa via een sluis in de Westerwoldsche Aa overgaat, staat een oude herenboerderij met twee arbeiderswoningen. Half verscholen achter de dijk waarop een kudde schapen graast, liggen tien grote veestallen. Tot het faillissement was hier een van de grootste kalvermesterijen van Europa gevestigd.

Een Brabantse boer heeft het gemeentebestuur van Bellingwedde verzocht er een mesterij te beginnen. Voor vijftienduizend varkens. Ruim driehonderd varkens per inwoner van Klein Ulsda, had de regionale krant snel uitgerekend. 'We dreigen compleet te worden ingesloten', zegt Gineke Elzinga, die vanuit de achtertuin aan 't Molenlaantje een prachtig uitzicht heeft over het weidse landschap richting De Bult.

De inwoners van Klein Ulsda zijn zich dood geschrokken. En ze zijn niet de enigen in de drie noordelijke provincies. Ommelanderwijk, een veenkolonie tussen Veendam en Nieuwe Pekela, is al enkele maanden in rep en roer omdat de Brabantse 'varkensmaffia' er aanvankelijk vergunningen aanvroeg voor dertig nieuwe bedrijven met in totaal zo'n 150 duizend mestvarkens.

De in allerijl opgezette actiegroep 'De Beer Is Los' heeft het eerste succesje in de wacht gesleept. Want tien varkenshouders hebben zich vanwege het felle volksverzet 'spontaan' teruggetrokken. Bovendien heeft de gemeente Veendam zes aanvragen afgewezen omdat die afkomstig waren van een en dezelfde ondernemer, die daarmee het maximum van vijfduizend varkens per bedrijf overschreed.

In Emmer-Compascuum maakt Dorpsbelangen zich op voor een strijd tegen wat in het Noorden 'de roze invasie' wordt genoemd. De Drentse gemeente wil naast de twee bestaande bedrijven nog eens tien tot vijftien varkensmesterijen toelaten. Vooral boomkwekers (coniferen) in het gebied zijn beducht voor de schadelijke combinatie van ammoniak van de varkenshouderijen en zwaveldioxide van de gasontzwavelingsinstallatie van de NAM.

Op een spreekbeurt in Heerenveen zegt VVD-gedeputeerde G. van Klaveren onomwonden dat varkensmesterijen uit Friesland moeten worden geweerd. Desnoods zal het provinciale streekplan worden aangepast om de beschikbare agrarische grond te blijven behouden voor een sterke melkveehouderij.

In de Tweede Kamer leidt VVD-landbouwspecialist P. Blauw, wiens Veendamse landerijen door nieuwe varkensstallen dreigen te worden ingesloten, het verweer tegen de massale 'verhuizing' van biggen naar het Noorden. Bij Akzo Nobel in Delfzijl is alarm geslagen omdat vijf grote varkensschuren zijn gepland vlak bij de zoutwinlocaties van het bedrijf achter Ommelanderwijk.

Het college van B & W van Hoogezand-Sappemeer stelt de raad voor om tien 'verzuringgevoelige' locaties - eikensingel, petgaten, moerassen en bospercelen - in de gemeente uit te sluiten van de roze invasie. Noordelijke gemeentebesturen voelen zich tot dit soort maatregelen genoodzaakt omdat handige bemiddelaars via een uitgebreid computernetwerk de mazen in de lokale regelgeving opsporen.

Verbiedt een gemeentelijk bestemmingsplan niet expliciet de vestiging van intensieve veehouderijen, dan is dat in een mum van tijd bekend bij Brabantse varkensbaronnen die in hun eigen gebied 'op slot' worden gezet. En een knap gemeentebestuurder die de vergunning dan nog kan tegenhouden, indien aan de milieunormen wordt voldaan.

De drie noordelijke provincies - Drenthe telt net zo veel mesterijen als Groningen en Friesland samen - bieden onderdak aan ruim een half miljoen van de bijna vijftien miljoen varkens in Nederland. En dat willen ze graag zo houden. Mest uit Gelderland en Brabant wordt nog mokkend geaccepteerd. Verder reikt de gastvrijheid niet, mede onder invloed van de negatieve publiciteit over varkenspest en de onthutsende beelden van massale slachtingen van biggen.

De provincie Groningen heeft samen met het ministerie van Landbouw en de Inspectie Milieu en Volksgezondheid al een eerste bijeenkomst georganiseerd om lokale bestuurders en ambtenaren te informeren over de mogelijkheden vestiging van mega-varkenshouderijen te voorkomen.

Actievoerster Elzinga heeft de handtekeningen van alle volwassen inwoners van Klein Ulsda tegen de komst van de varkensmesterij op De Bult verzameld. Ook heeft ze zich aangesloten bij De Beer Is Los. Ze weet dat het voor Klein Ulsda een moeizame strijd wordt. Nieuwe bedrijven zijn nog tegen te houden. Maar een mesterij weren in een bestaand bedrijf, dat als het ware klaar staat om weer vee te ontvangen, wordt lastig. Ook al zijn varkens geen kalveren en ook al is voor varkens een hoger quotum nodig.

De milieuambtenaren van de gemeente Bellingwedde buigen zich er nog over. Dat de aanvraag niet resoluut wordt afgewezen, begrijpt Elzinga niet. 'Oudeschans is een beschermd dorpsgezicht', zegt ze. 'Dat moet een trekpleister worden voor cultuurtoeristen. In Klein Ulsda moet het vaartoerisme weer gaan bloeien. Het kanaal is uitgebaggerd, een nieuw sluizencomplex aangelegd, het Veendiep is weer open en er is een aanlegwand gekomen. Boten kunnen via de Dollard tot ver in Duitsland komen.

'Ze hebben nu een merenplan bedacht voor Oost-Groningen, dat noemen ze de Blauwe Stad. Mensen moeten er rustig en gezond kunnen wonen en recreëren. Waarom breek je wat je aan de ene kant opbouwt aan de andere kant weer af? Ik wil niemand het brood uit z'n mond nemen, maar het gaat om de leefbaarheid van dit gebied. Daarom wil ik de mensen wakker maken. Want wat nu nog ver van huis gebeurt, kan morgen bij ons gebeuren. En dan krijgen wij geen zuurstof meer.'

Meer over