Vijf vragen

Niks fantoomgroei, Nederlander zag inkomen in 50 jaar meer dan verdubbelen meldt het CBS

De Nederlandse inkomens zijn sinds 1969 meer dan verdubbeld. Dat stelt het Centraal Bureau voor de Statistiek in een opmerkelijke publicatie. Zitten premier Rutte en De Nederlandsche Bank fout met hun klachten over achterblijvende lonen?

De Kalverstraat in Amsterdam tijdens de eerste lockdown vorig jaar. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
De Kalverstraat in Amsterdam tijdens de eerste lockdown vorig jaar.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Nederlanders hebben volgens het CBS flink geprofiteerd van de economische groei. Hoe zit dat?

Nederland doet veel te somber over de eigen welvaart. Dat concludeert althans het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in een donderdag verschenen publicatie. ‘Het idee dat Nederlanders al decennia niet profiteren van de economische groei lijkt onderdeel van het collectieve bewustzijn geworden te zijn’, schrijven de statistici. Ten onrechte, want het gemiddelde netto beschikbaar inkomen per inwoner (rekening houdend met inflatie) is met 112 procent gestegen, naar bijna 22 duizend euro. Dat is dus het geld dat overblijft na belastingen en andere verplichte afdrachten.

Maar tussen 2001 en 2015 stagneerden de inkomens toch wel degelijk, terwijl de economie bleef groeien?

Dat klopt. Nederlanders gingen er in die jaren gemiddeld slechts 0,1 procent op vooruit. Ondertussen nam het bbp per hoofd van de bevolking met 10 procent toe. Dat betekent niet dat de bedrijven er met de winst vandoor gingen, zoals meestal gedacht wordt, zegt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen. ‘Na 2008 was de economische crisis de boosdoener. In de jaren daarvoor ging het geld naar hogere zorguitgaven.’

Het was namelijk de overheid die met lastenverzwaringen een groter deel van de koek opslokte. Het leeuwendeel van deze euro’s kwam vervolgens ten goede aan ziekenhuizen, medicijnen en andere zorg. Was dit niet uit de publieke middelen betaald, dan hadden huishoudens het waarschijnlijk zelf moeten ophoesten. Als je zulke overheidsuitgaven ook beschouwt als een vorm van inkomen, dan is de stijging sinds 1969 nog veel groter: niet 112 procent maar 141 procent.

null Beeld

De afgelopen jaren klaagden premier Rutte, De Nederlandsche Bank (DNB), het Internationaal Monetair Fonds en tal van economen over achterblijvende lonen. Hebben zij het dan allemaal mis?

‘De winsten klotsen tegen de plinten op, dan kan het niet zo zijn dat alleen de salarissen van de topmannen echt stijgen’, zei premier Rutte in 2019. DNB-president Klaas Knot merkte afgelopen september tijdens de HJ Schoo-lezing nog eens op hoe ‘bescheiden’ de loongroei is.

Volgens het CBS klopt dat dus niet. ‘Ook bij mensen van wie je denkt, ‘die hebben er verstand van’, heerst nog vaak een beeld dat niet overeenkomt met de werkelijkheid’, bevestigt Van Mulligen. Inclusief de publieke uitgaven aan zorg en onderwijs zijn de inkomens juist hárder gegroeid dan de economie. De econoom wijst er wel op dat lonen niet hetzelfde zijn als inkomens. Tot die laatste categorie behoren ook de pensioenen, de verdiensten van zzp’ers, rente en dividend. Maar als het CBS alleen naar de lonen had gekeken, was er geen andere conclusie uit het onderzoek gerold.

Deze cijfers komen uitgerekend in de week waarin de publieke omroep een tweedelige serie uitzendt over ‘scheefgroei in de polder’, gebaseerd op het boek Fantoomgroei. Is dat toeval?

Van Mulligen zegt van wel. ‘Ons in het debat mengen, is niet iets waarvoor wij hier bij het CBS graag kiezen.’ Toch wordt in de studie expliciet gewezen op de boeken Fantoomgroei van publicisten Sander Heijne en Hendrik Noten en Ontwaak! van financieel geograaf Ewald Engelen. Van Mulligen: ‘De genoemde boeken zijn bekende voorbeelden waarin steeds weer die boodschap naar voren komt dat de inkomens in Nederland al decennialang stilstaan. Ook een deskundige als Knot van DNB lijkt dat idee te hebben. Dat stemt niet overeen met de feiten. En het CBS wil de feiten brengen die ertoe doen. Voor mijzelf zie ik ook mythebestrijding als een taak.’

Deze cijfers zijn gemiddelden. De maatschappelijke zorgen gaan juist meestal over de oneerlijke verdeling van die inkomensgroei. Hoe zit het daarmee?

Daarover laat deze publicatie zich niet uit. Andere onderzoeken en CBS-cijfers laten zien dat de verschillen tussen de bruto inkomens gegroeid zijn. Denk aan de riante beloningen aan de top, versus de wankele positie van maaltijdbezorgers of supermarktmedewerkers. Dat de inkomensongelijkheid onder de streep nog altijd beperkt blijft, is enkel te danken aan een stevig nivellerende overheid.

Meer over